MÅNEDENS POET: Og snart debuterer Terje Tørrisplass som forfatter. Diktsamlingen Eg bygger ikkje byar kommer ut på Samlaget på sensommeren. Foto: PRIVAT
MÅNEDENS POET: Og snart debuterer Terje Tørrisplass som forfatter. Diktsamlingen Eg bygger ikkje byar kommer ut på Samlaget på sensommeren. Foto: PRIVATVis mer

- Mennesket har klønet det skikkelig til for seg

Men maipoeten er ingen misantrop.

||| Terje Tørrisplass er månedens poet for mai med diktet Utan ord, men da jeg forteller ham nyheten, får jeg en større tilbake: Han står rett overfor sin skjønnlitterære debut! Det skjer på sensommeren, med diktsamlingen Eg bygger ikkje byar som kommer ut på Samlaget.

- Det kan sikkert tolkast som ein sivilisasjonskritisk tittel, men eg har eigentleg stor tru på byen, sier Terje.

Sakralt
Han har vært månedens poet to ganger før: I fjor ble han sommerpoeten med diktet To i regn, og i oktober 2008 gikk han til topps med Er det utidig å sitje einsam ved dette bordet?

- Vil du fortelle litt om maidiktet?

- Eg vegrar meg litt for å seie for mykje om diktet, av redsle for å øydeleggje andre si oppleving. Eit ope dikt som dette vil vel kvar einskild gå inn i og tolke utfrå personlege gjenklangar, og slik tykkjer eg det skal vere. Men likevel — i det siste har eg så smått byrja vende fokus mot landskap der menneske ikkje lenger finst. Og venteleg aldri kjem attende til. Deira avtrykk og levningar er på veg attende til naturen. Eit landskap, kanskje ei heil verd, der hegren står som representant for på alt liv som skal vedvare i kraft av sin eigenverdi, uavhengig av vidare menneskeleg aktivitet. Eg har gitt hegren denne oppgåva fordi eg opplever at denne fuglen gjennom sitt vesen innbyr til meditasjon og refleksjon. Hegren har noko sakralt over seg. Og eg har prøvd å få ei sakral stemning til å stige opp mellom dei få orda i diktbiletet.

- Det er ofte fugler i diktene dine?

- Ja, det flyg stadig fuglar gjennom dikta mine. Fuglar har vore ein fascinasjon sidan barndomen, då eg luska rundt med kikert og fuglebok. Dessutan opplever eg dei ofte som biletleggjeringar av indre tilhøve. Akkurat dette vert tydeleggjort på omslaget til debutboka mi, og eg håpar verkeleg innhaldet vil leve opp til det flotte bokomslaget.

Kløna det til
Som det framgår av tidligere intervjuer, ofte også av diktene hans, er Terje en naturens mann. Skogsarbeider, jeger — og brettseiler. Journalisten på sin side tenker for tida mye over hvordan man som vestlig menneske kan leve et bærekraftig liv, altså uten å ødelegge kloden for mye. Påvirket av å ha sett den dystopiske filmen Koyaanisqatsi under Festspillene i Bergen — med fantastisk musikk av Philip Glass, men likevel en dyster opplevelse — stilte jeg Terje følgende rekordlange spørsmål:

- Hvordan skal man som vestlig moderne menneske kunne leve et bærekraftig liv? Det er ikke miljøvennlig å spise kjøtt, og havene tømmes for fisk. Veldig mye av maten vi kjøper er importert via miljøskadelig transport som fly eller tungtransport. Som nordmenn slipper vi heller ikke unna oljeregnskapet, i tillegg har vi all verdens mulighet til å reise fritt rundt i verden — og vi gjør det.  Se bare hvor mange som ble rammet av askeutbruddene. Skulle tro vi ikke gjorde annet enn å fly! Så: Hva slags kompromisser kan hver enkelt tillate seg med tanke på å skade naturen og kloden mens vi nyter av de godene som moderniteten har gitt oss?

- Av det eg seier om diktet kjem det vel fram at eg er påverka av den djupøkologiske tenkninga. Sympatiane mine går i retning av ikkje-antroposentrismen. Men djupøkologien står truleg ikkje sterkt nok i dag. Mennesket har blindt sett seg sjølv einerådande i sentrum, i jakta på lukke og vekst knytta til aukande konsum. Me menneske har kløna det skikkelig til for oss, og vil venteleg måtte betale for det. For naturen som heilskap vil alltid vere sterkare enn oss. Å sjå fuglar klappe saman under tyngda av svart olje, er eit fortvilt syn. Eg kan ikkje førestelle meg at me nokon gong vert frikjent for dette. Og det eg seier her er sjølvsagt veldig lett å seie, vanskelegare å motverke i det daglege. Det som trengst er ein totalrenovering av respekten for naturen.

Vil ikke belaste
Han understreker at han ikke er noen misantrop.

- Det er eg absolutt ikkje. Eg meiner berre at mennesket ikkje er aleine om å ha eigenverdi.

- Hva kan den enkelte gjøre? Burde vi heller bli hjemme og utforske eget land — til beins?

- Sjølv lever eg nøysamt i kvardagen, men er ingen utprega idealist. Eg køyrer for mykje bil, flyg, for å kome meg raskt ut i verda, og et kjøt på harde livet. Så liv og lære kolliderer heile tida. Men eg går stilt rundt tjernet. Ser eg ein hegre eller kva som helst av vaktsamt liv, så trekkjer eg meg ofte attende til skogbrynet, går omvegar. For kvifor skal eg belaste dette landskapet med meg sjølv? Likefullt veit eg at eg har rett til å ferdast her, og nyttar den retten til fulle.

Han drøfter yrket sitt med den samme miljøsamvittigheten som skinner gjennom i både dikt og intervju.

- Som skogsarbeidar er eg knytt til ei næring som har fått mykje tyn av miljørørsla. Eg gjorde yrkesvalet mitt utfrå gleda av å jobbe ute gjennom årstidene, og kan ikkje anna enn halde på med mitt, betale dei faste bidraga til regnskogsfondet og klamre meg til trua på at når eg har gjort mitt i skogen og reknskapen på enklaste vis skal gjerast opp, så vil det syne seg at eg, gjennom planting og ungskogpleie, har auka tilveksten meir enn eg har avvirka. Og, fordi skog i vekst bind meir CO2 enn hogstmogen skog, har vore med på å binde meir enn eg har frigitt. Då kan eg kanskje gi meg sjølv lov til å hevde at yrkesutøvinga mi trass alt har vore bærekraftig.

Skjelving på hånda
- Hvilke andre forfattere liker du?
 
- Eg har ingen spesiell favorittforfattar. I perioder les eg ein del, men ganske tilfeldig utfrå kva eg kjem over på biblioteket. Skal ein få verkeleg innblikk i ein forfattarskap bør ein nok ta for seg heile produksjonen. Eg har mykje å ta att der. Og no er eg i alle fall i gang med å fullføre Dostojevskij. Knausgård får vente. Eg er glad i biletkunst og tykkjer eg får mykje ut av dei altfor sjeldne vandringane på utstillingar. Som ganske ung måla eg litt sjølv og kan godt tenkje meg å starte oppatt med det. Men no er det altså diktskrivinga som står i høgsetet.

- Er det først og fremst den mektige naturen som setter i gang ordene?

- Landskapet og atter landskapet er kjelda til inspirasjon. Eg trur nok eg kan kalle meg ein landskaps-freak. Der det ytre og det indre landskapet møtest, spring dikta mine ut. Eg trur mykje handlar om speglingar, og at me vert prega av det landskapet me ferdast i. Men let eg meg sjølvsagt inspirere av andre menneske òg, ikkje berre av naturen. Den komande samlinga mi inneheld faktisk fleire relasjonsdikt enn reine naturdikt. Den komande samlinga mi inneheld faktisk fleire relasjonsdikt enn reine naturdikt.

Et hovedtema i Eg byggjer ikkje byar er den famlende søkingen etter tilhørighet.

- Eg trur det er viktig lærdom, at uansett kor hen og korleis me svingar oss i verda, skal me vite kvar me kjem frå, sier poeten, som vil takke Diktkammeret i forbindelse med utgivelsen.

- Det er her eg har lært å skrive dikt. Gjennom leksjonar, kommentarar og lesing av andre på forskjellige nivå, har eg fått den skrivefaglege tyngda som må til; Det handverksmessige, virkemiddel, poesiens trebeinte krakk. Diktkammeret har vore ei god skule for meg.

Men en bok er ikke bare håndverk, og det innrømmer også Terje.

- Tematikk, form og oppbygging av samlinga har eg vel meg sjølv å takke for. Saman med ein særs konstruktiv dialog med forlaget, sjølvsagt.

Han har sommerplaner som inneholder både havgap og tindebestigning i Norge og brettseiling i Danmark.

- Men fyrst og fremst vert eg nok prega av bokutgivinga denne sommaren — i form av varierande grad av skjelving på handa! Eg håpar og trur dette berre er byrjinga. Per i dag kan eg ikkje førestelle meg ei framtid utan poesien.

Les juryens kommentar:

Som ein skulptur
Eit klart og sterkt visuell tinntrykk opnar dette diktet. Det er som ein skuptur. Og med biletet av båten som er i ferd med å brytast ned av tida, vert og eit heilt landskap lagt ut for lesaren sitt indre auga: Ein båtskrott med ribbeinas gjentaking ved sida av det elementet den ein gong var skapt for. Det aller første ordet i diktet slår an tematikken: død. Men det er sett inn i ein idyllisk samanheng. Biletet av eit tjern er ein romantisk ikon. Men med ein nedbroten pram vert dette noko som peiker mot fortida.

Dei to neste linjene utvidar tematikken. "Han som rodde" — ikkje meir enn det. Det er nok. Han ligg ikkje her, men han ligg ein annan stad. Og me skjøner umiddelbart kva det tyder.  Han ligg i si grav. Å ha eit slikt blikk for samanhengar mellom det som er framfor ein og det som ikkje er der, eit blikk for dei orda som på ein enkel måte kan knyte desse tinga saman, er ei gåve for ein poet.

Likevel ville diktet aldri nådd opp i juryens vurdering, om det ikkje var for sistelinja. Der skjer det noko overraskande. Det er noko gåtefullt og vakkert, men samstundes er det sagt med autoritet og klårleik. Linja opnar diktet utover og det heile byrjar om igjen. Det kjennest heilt rett, slik er det. Men me veit ikkje kvifor. Linja kjennest heilt ny. Og eld-gammal. Som om hegren er ein eld, ein flamme av tid. Ein fugl Fønix. Blafrar opp. Er til. Er borte.

For juryen,
Helge Torvund

Juryen består av Kristian Rishøi, Helge Torvund og Maria Børja. Hver måned velger juryen ut et knippe finalister fra både Dikt- og Skolekammeret, og alle disse diktene trykkes i Dagbladet. En finalist fra hvert forum blir i tillegg kåret til månedens poet.

Send inn ditt dikt:

I Diktkammeret - for alle

I Skolekammeret - for elever