I samanheng med at Cathrine Grøndahl har gitt ut diktsamlinga med den vakre tittelen "Jeg satte mitt håp til verden", som handlar om å det å føda barn og det å vera nybakte foreldre, har det igjen og igjen vorte påpeika at dette er eit oppsiktsvekkjande lite dekka område i diktinga. Påstanden har vorte lansert i Dag og Tid, på NRK , i Aftenposten og i Klassekampen. Det er jo litt avslørande, nå når det nett har vore 8. mars, kor kjønnssnevert dei tenkjer om dette å ha småbarn, dei som har skrive og uttalt seg om dette. Ein nemnar Halldis Moren Vesaas, Marie Takvam, Anne Karin Torheim og Gro Dahle, men ikkje eit ord om dei dikta Tor Obrestad har skrive om fødsel og småbarn.

Les "Nå er du her, min mørke song" i "Misteltein" (1987)! Det er eit vidunderleg dikt heilt tett innpå opplevinga i fødestova. Her er litt frå slutten av diktet:

Navlestrengen klypt i to.
Maskinens himmellyd er borte. Han er her.
Rommet gyngar og eg held i sengekarmen.
Barnet får ein dunk i ryggen og skriket
åpnar rommet, eit sprøtt signal om liv.
Vi gret, vi ler, du har ein duft av honning
i din kvite smil, du åpnar famnen.
Ein liten bylt blir lagt til kroppen,
Skriket stoggar, rommet roar seg.
Dagen funklar gjennomskinleg over oss som nåden.

Eg hugsar at du etterpå sa til meg: kjenn, her,
Kjenn dette. Og tok på meg med fingeren.
Det var det feittet som beskytter barnets hud.
Eg kjende at vi begge var blitt salva.

Og kva med desse linjene hans dikt om å ha småbarn i huset, frå same boka:

Når barna brukar romma kring i husets univers,
Då spiler det med fjørene som ein hane. Det er så stolt!
Og blir eit karneval av skarpe lydar, lått og fargar,
Mjuke føter tipp tapp trapper, tregolv, tepper.

I samlinga "Stå saman!" frå 1974 har Obrestad fleire fine dikt om spedbarn.
Eit av dei byrjar dramatisk og gjenkjenneleg slik:

Midt på natta vaknar mannen og høyrer ingenting
Han vekker mora: "Høyrer du noko?"
Det er heilt stilt
Har gutten slutta puste?
Uroa driv han over golvet
Gjennom rommet
Han bøyer seg over vogga

Og eit langt og vakkert dikt i fire delar i denne boka har den fantastiske tittelen: "Pusten frå spedbarnet fyller rommet med lyd kraftigare enn den sterkaste storm."

Og ja, det er nok sant, det. Det har ikkje vore skrive mykje poesi om dette. Men ein gjer ei svært einsidig lesing i og med at ein bare leiter hjå kvinnelege forfattarar. Ein treng ikkje, som Espen Stueland gjer i si bokmelding i Klassekampen den 28.2, gå attende til 1700-talets Lawrence Sterne eller til Nicolai Wergeland for å finna døme på dikting om dette.

Sjølv er eg ein mannleg poet som har skrive dikt etter dikt om svangerskap, det å ha små barn, og det å vera far til fem, både ute og inne, i dialog, observasjon, om morgon, om dag og om natta. Eg registrerer at det me menn har skrive omd ette av ein eller annan grunn ikkje vert rekna med, og eg stusser på dette. Men ein får jo bare prøva å læra av det. Er det altså slik det er å verta oversett på grunn av kjønn? Men det er jo ganske rart at Gro Dahle kan påstå i Dag og Tid (6.3.09) omkring dette med dikt om fødsel og småbarn, at "det som finst i mannesfæren er per definisjon litterært og kulturelt interessant. Det som finst i kvinnesfæren er per definisjon uinteressant, farleg, utfordrande, provoserande og ekkelt." Korleis meiner då ho at Obrestad sine og mine dikt om småbarn, svangerskap og fødslar skal oppfattast? Som interessante eller uinteressante? Som så utfordrande, farlege og ekle at ho ikkje ein gong vil nemna dei?

I boka "Dikt i Norge. Lyrikkhistorie 200 – 2000" av Ivar Havnvik på PAX, vert noko omkring denne teamtikken teke opp i kapittelet "Linjer og krysskoplinger 1965 – 2000. Eg siterer: "Betydningen av hjemmets verdier – inklusive problemer – var et sentralt motivfelt for de norske dikterne i den store tradisjonen." Etter å ha nemnt Bjørnson og Ibsen, skriv Havnevik: "Så fikk Arnulf Øverland dominere feltet inntil de kvinnelige lyrikerne overtok det: Halldis Moren Vesaas og Marie Takvam. Blant mannlige samtidspoeter er det bare én som har markert sin tilhørighet til denne tradisjonslinjen, og det er Helge Torvund, som på mange måter fører den opprinnelige, maskuline linjen sammen med den feminine i en familietotalitet, der poeten er far til døtre og mann for en kvinne og erkjenner tilværelsen ut fra denne posisjonen."

Eg kan her og peika på ei spesiell bok som i årevis har vore prenta i langt større opplag enn dei fleste diktsamlingar her i landet. Ho kjem ut i eit opplag på kring 70 000. I året! Denne boka har i mange år nå hatt tolv heilsider med mine dikt om svangerskap, fødslar og det å vera småbarnsforeldre. Boka kjem ut på forlaget Sandvik A/S, heiter "Svangerskapsboken" og blir delt ut gratis til dei aller fleste gravide her i landet. Avtalen min med forlaget har nyleg gått ut, og den siste utgåva inneheld difor ikkje desse dikta, men forlaget er ikkje avvisande til å fornya avtalen.

Svangerskapsboken frå Sandvik AS.

Opplag 70 000.

Men seriøse lyrikarar og lyrikkmeldarar, kulturjournalistar og litteraturhistoriakarar som har uttala seg om dette, vil kanskje ikkje ta i ei bok som er utgjeven på reklamebasert måte? Mange nybakte mødrer og fedrar har likevel lese boka, for eg har fått mange fine tilbakemeldingar frå folk som ikkje vanlegvis les så mykje dikt. Og dersom ein har sterk aversjon mot ei slik bok, så finn ein uansett dei aller fleste av dikta i diktsamlingane mine. Dei er henta frå "På terskelen til morgonhuset", "Arm i arm med natta", "I vatn, i lys" (der tittelen spelar nettopp på overgangen frå fostervatn til dagslyset!) og "Den monotone triumf", som alle er komne ut på Gyldendal og Samlaget. Bare diktet "Den baktalte" (s. 24 i "Svangerskapsboken" i delen til far, er laga spesielt for denne publikasjonen.







Som far til fem døtrer har dette vore eit naturleg tema i mange av mine dikt, og den som leiter vil finna ganske mange fleire dikt enn desse i samlingane mine. Dette tyder sjølvsagt ikkje at det er skrive nok om dette. Heller ikkje at ein ikkje kan finne fleire dikt om temaet hjå andre poetar òg, om ein leiter litt. Men eg finn meg ikkje i å verta oversett bare fordi eg er mann!

Eg vil nedanfor gje att nokre av dei aktuelle dikta:


--


Lyset på yta

av den mjuke skallen

Den harde vinden

som ventar

Kjærleikens venger

i lungene

--


Kjærleiken er ei hand

med to bryst

Ho rører seg i mørkret

i ein ange

av melk

--


Ho held barnekinnet

inne i ei hand av dun

den mjukne som veks

på erfaringas hud

Dette er kvile

Dette er døgeret ditt

På ei hinne

Spirer

Syn av andlet

Kjærleikens mor

--


Ho rettar ryggen

inne i dagen

Barnet har kvsikra ho

noko muntert

i magen

--


For hans høgre øyra: natthav

For hans venstre øyra: barnepust

Imellom ligg han strak

inne i ein mørk koloss

Frå dette punkt i huset

skal hans kjærleik flyga

--


Han ser på klokka

av stål over huda

Ho mater barnet

steinaldermjukt

(Frå "Arm i arm med natta", Samlaget, 1987)



Diktsamlinga "Bare eitt spørsmål til", Samlaget, (1997) opnar med desse linjene:


Den minste jenta vekte meg

Klokka lyser 0300

Eg står opp med ho

Lagar ein stor kopp cafe au lait

Eg sit med ho i lenestolen

Ho sovnar på magen min

Valpelukt og runde kinn

Eg tenkjer nattankar

Annleis tankar

Utstrekte, drastiske

Den vesle varmt pustande tyngda

på brystkassa

Open sovande munn

Eg er open og tom mot morgonen

som beveger seg inn

gjennom vindauget

som eit dovendyrspøkelse

Under døs og aningar

kan eg kjenna ei avgjersle

stiga i meg

eller med dagen

--


Og i denne samlinga er mange av dikta baserte på samtalar med døtrene mine. Slik som dette:


Eg sit i stolen min

og les. Mørk stor rute

Ho kjem tassande inn

med flanellsmjuk

sengevarme kring seg

Set seg i sofaen

med store auge

Eg seier ingenting

men viser venting

"Det er bare ein ting

eg må spørja om"

seier ho

"Kvifor finst det

stolar, bord,

tre, vegar

og folk?"


Følgjande er tekne frå "Den monotone triumf", Samlaget (1989)


EIN FOR I MORGON

Skyene filtrerer sollys

Innover trebordet

Knausar knausar

geologiske kjærteikn

over din

dag

For at det ikkje skal

slutta her

mellom knausar

av sekund

ligg eit par nye auge

og ventar under di hud

--


EIT STERKARE MØRKER

Eg sit heilt stille

i det mørke huset

Huset står heilt stille

på den mørke delen av kloden

Du søv i varm lukt

med din klode

av dobbelt liv

under dyna

Eg sig heilt stille

ned

til eit sterkare mørker

og vert

små sjelegram

tyngre



Eg sluttar av denne gjennomgangen med eit par sitat frå samlinga "På terskelen til morgonhuset", Gyldendal, (1986) og diktmappa "I vatn, i lys" (Hå kommune, 1988).

Problemet med desse dikta er at dei bare kan nytast fullt ut i sitt grafiske oppsett. Eg har ikkje tiltru nok til det tekniske her på bloggen til å prøva å setja dei opp korrekt. Men tematikken kjem fint gjennom likevel:


Aprilfuglen

rører ved mitt øyra

Du søv på sofaen

med eit heilt barn

innanfor

huda

Snart vil eg sykla ut

på vegane

for å kjøpe

melk og mat

Og der i vinden

vil eg tenkja

på barnet

i vatnet

Der eg syklar

over soltørka sandstøv

vil eg helsa

på aprilsola

på Jæren

Ein fast gammal neve

--



Lyset svinger

sine skuggar

gjennom dagen

Ei grein

i hekken

er omgjeven

av tid

Glimt

av vinter

blinkar

i singelen

Du står

i lukt av te

innanfor

glaset

I cello

kroppen

veks

ein fiolin

November går

i sirkel

om vårt hus

med kvasse

konsonantar

og vokalar

av vind

Du står

i romet

og er

romet

der ein

spinkel ryggstreng

sakte bretter ut si tid

--


VAKEN I VATN

Ho søv

men

den

vesle

i magen

hennar

er

vaken

under

handa hans

Snart

vil hans

sovepust

bølgja inn

ved sida

av hennar

og ei stund

vil den ufødde

vaka aleine

medan regnet fell

der uta

bakom ryggtavla hans

--


VIDARE

Rygg

søyla

sin sving

Den store

dansen

er i gang

Vridinga på

kroppen

når fosteret

si skulder

presser

seg

ut

Den store

dansen

som svingar vidare

og vidare gjennom regn og hav

morgonbad

ein kropp

i dans

i vatn

i luft

i lys