Vi bryr oss om ditt personvern

Dagbladet er en del av Aller Media, som er ansvarlig for dine data. Vi bruker dataene til å forbedre og tilpasse tjenestene, tilbudene og annonsene våre.

Les mer

Kultur

Mer
Min side Logg ut

Å skriva at eg elskar deg

Det er så lett å tru at sterke kjensler lagar gode dikt. Har ein verkeleg opplevd kraftige ting, så tenkjer ein at dette i seg sjølv er så mektige saker at det er bare å få det ned på eit eller anna vis. Slik er det ikkje. Torvund gir deg tips til kjærleiksdiktet.

Lever ein rapport

om smaken av kneippbrød

Og hald til sist

eit sju dagar langt seminar

om dei typar energi

kjærleiken på jorda er laga av

I septemberleksjonen framheva eg det å skriva sitt eige liv, som noko å trakta etter. Nå er det straks på sin plass å reisa ein åtvarande peikefinger til nettopp dette. Det er så lett å tru at sterke kjensler lagar gode dikt. Har ein verkeleg opplevd kraftige ting, så tenkjer ein at dette i seg sjølv er så mektige saker at det er bare å få det ned på eit eller anna vis, så gjer sjølve opplevinga susen. Slik er det jo ikkje. Ein kan nok på sett og vis formidla kjensler slik at lesaren vert stum. Overkøyrd, flau eller full av erfaringas beiske lått, kan lesaren då trekkja seg vekk frå det patosfylte klisjédiktet.

Raud tråd

Å skriva eit kjærleiksdikt er på ein måte ikkje annleis enn å skriva kva dikt som helst. Alt som er sagt i dei føregåande leksjonane vil vera relevant når det gjeld dette temaet også. Eg har likevel lyst til å sjå litt nærare på nettopp kjærleiksdikta i denne leksjonen. Det er eit tema som har oppteke poetar til alle tider, og er jo også ein av dei røde trådane i mine eigne dikt.

Ofte er det vel nettopp dette temaet som får ein ung amatør til å gripe til poesien som uttrykksform for første gong. Fellene er mange. Eit godt utgangspunkt vert her som elles å orientera seg litt om kva som er gjort før. Det er liten grunn til å laga eit nytt og dårlegare dikt som liknar svært på eit som er mykje betre.

Lengt

Å skriva «eg elskar deg» til kjærasten, er noko heilt anna enn å senda eit kjærleiksdikt ut til lesarar. Det finst ingen større klisjé enn «eg elskar deg». Så kvifor må me skriva fleire slike dikt i det heile?

Vel. For det første vert dikt sette i gang av opplevingane våre. Og dette dreier seg om ein av dei grunnleggjande og altomfamnande opplevingane som menneska har. Og så er det dette at det er så utfordrande å prøva å skriva ein klisjé på ein slik måte at me gjev han nytt liv. Dette å vera glad i nokon eller noko, kan slå ut i flotte dikt, men like ofte er det ein sterk lengt som skapar drivet. Og ein skal hugsa at overraskinga også kan liggja i kva kjærleiksdiktet handlar om. Nordahl Grieg brukte eit sykkelstyre i sitt berømte dikt:

De går på veiene ganske tause,

Med hjertet fyldt av hvad begge vet,

Mens næven knuger det blanke nikkel.

O cykkesltyre, O kjærlighet.

Medan Arne Ruste i si siste diktsamling har eit kjærleiksdikt som opnar slik

Å, min mørke

anemone, morgendugg-

friske kullsvarte venus, min svarte

tulipan, min geisha

og som viser seg å handla om ein bil!!

Klassiske dikt i ulike kulturar kan gje oss innblikk i korleis poetar har handsama kjærleiksmotivet i tråd med dei normer som fanst i deira tid, i deira sosiale lag og kultur.

Her er eit frå det gamle Kina, gjendikta av Paal-Helge Haugen, diktaren er ukjend:

Ut og plukke siv

Grønt siv med raude skot.

Blad som bøyer seg for vinden.

Du og eg i same båt:

Vi skulle plukke siv ved Dei Fem Sjøane.

Ved daggry sette vi båten på vatnet.

Ved middagstider kvilte vi under almane.

Vi skulle plukke siv.

Då natta samla sitt mørker kring oss,

hadde vi snautt plukka ei hand full.

Lesaren får spelerom

Det me ofte ser i eldre dikt er at dei er svært lite direkte. I det kinesiske diktet får lesaren fritt spelerom til å leggja inn nett det ho eller han sjølv vil. Det er her og stor vekt på det konkrete, og på bileta som vert stilt fram for oss. Les me kjærleiksdikt frå den spanske gullalderlitteraturen, kan dikta vera abstrakte og indirekte på ein annan måte.

Ser me på kva ein samtidspoet skreiv i det førre århundre, den engelske Adrian Henri, så har han i sitt dikt «Love Story», vore langt meir direkte:

...eg kjenner kroppen din under meg

varm og levande som graset under føtene våre

EG ELSKAR DEG

(...)

når me ikkje kan venta til programmet er slutt

når eg snik meg varsamt ut for at du skal få sova

i rolege draumar i ditt dimme rom til morgonen kjem

når eg går i dei mørke skinande gatene

skarpe lysande skilt frå bensinstasjonar gatelys over lauv

hardt ubøyeleg lys frå bustadane i blokkene

EG ELSKAR DEG

går heim gul måne over taka

bilar i sniglefart jenter stoppar over alt lukta av deg

sovnar kjenner ennå angen av den rike luksuriøse såpa i håret ditt

medan eg går og held di minihand

står i ein laurdagsmorgonbank

varm av folk som uroar seg på grunn av pengar

ser ei halv ginflaske smadra på fortauet

sjølv når eg ser skulejenter på bussane

med sine svarte strømper som sørgjer

over deira tapte jomfrudom

EG ELSKAR DEG

på tog

i bilar

på bussar

i drosjar

(...)

Krysningspunktet

Me vender attende til eit krysningspunkt der det levde livet, det dirrande nålevande livet stig inn i diktet og krev sin plass. Fordi det ikkje kan haldast borte. Fordi det er det som er drivet bak diktet. Men der det samstundes er klart at kjenslene, opplevingane, ikkje kan formidlast «slik dei er». Dei må berast fram av teknikken, handverket. Henri skapar ein flyt og ein gjennomstrøymande energi ved måten han lar setningane gå over i kvarandre, samstundes som han fokuserer på kjærleiken ved å framheva og gjenta EG ELSKAR DEG. Og han utnyttar kontrastane; kjærleiken saman med synet av ei knust flaske på fortauet.

Å flytt deg nærmere inn til meg

her på kjøkkentrammen!

Den er så svimlende kort den stund

vi mennesker er sammen.

Ved eit rim som dette, understrekar Hans Børli at noko høyrer saman. Form og innhald går i hop. Her er det den gode stunda i stille natur som skal framhevast. Då trengst det ei anna form enn i Adrian Henri sitt bydikt.

Vekkje lesaren

Så gjeld det altså i kjærleiksorientert dikt som i alle andre: få liv i diktet. Puls. Å koma inn i lesaren sitt liv gjennom noko som vekkjar han til live. Puste uventa ord i øyra på han. Omfamna han gjennom musikalsk gjentaking av lyd. Leia han inn i sansbare bilete. Diktet kan ha noko av ein presang over seg; vera overraskande, uventa. På den måten kan kjærleiksdikta utvida rommet for kjenslene våre, og visa fram noko ved verda som er verdt å elska.

Desse lange bølgjande gjerde

i morgonsol

Lauvtrekledde åsar gjev meg lyst til å gøy

til å laga strengemusikk

Eg inhalerer skuggane

og ser deg koma naken frå badet

Eg stikk nasen djupt i håret ditt

og lengtar etter leppene

Du er fire centimeter for langt vekke

Eg vil bu i verdas krumming

Di mjuke hofterunding

Utforsk andre nettsteder fra Aller Media