Vi bryr oss om ditt personvern

Dagbladet er en del av Aller Media, som er ansvarlig for dine data. Vi bruker dataene til å forbedre og tilpasse tjenestene, tilbudene og annonsene våre.

Les mer

Kultur

Mer
Min side Logg ut

Å våga seg ut i ord

«Personleg trur eg at lesaren kan merka på mystisk vis, om det me skriv har utspring i noko me har opplevd, eller bare er ein konstruksjon.»

Så mykje som ennå kunne seiast

Eg har ikkje meir gråt

Gloa på sigaretten

Kryp innover

Mot natta

Håpløysa bit i veggene

Eg ønskjer meg

Ei einsemd å stola på

Ei einsemd å sitja stille saman med

Medan kvelden målar rommet blått

Tidlegare har me sett på korleis me kan ta andre perspektiv når me skriv. Me kan sjå på verda frå utsikta til eit jordbær eller ein villkatt, me kan vera måker og trailarsjåførar. Likevel, folkens, det er eit eige trøkk i det å skriva sitt eige liv. Sjølvsagt veit me at liv er liv, og nokre bokstavar på eit ark eller ein skjerm, det er noko anna. Men utfordringa vert jo nettopp å få liv i teksten, få livet inn i diktet så det kjennest.

Då er det oftast slik at me får det best til når me slepp ut litt av dei sterkaste opplevingane våre og vågar å stilla oss fram slik me er. Nakne og sårbare. Personleg trur eg at lesaren kan merka på mystisk vis, om det me skriv har utspring i noko me har opplevd, eller bare er ein konstruksjon. Me gjer sjølvsagt bruk av masse teknikkar som formar teksten på sitt vis. I eksempelet ovanfor nyttar eg til dømes linjedelinga slik at eg får linjene til å minka i takt med sigaretten eg skriv om. Men eg prøver å nytta teknikkane for å skapa den ønska stemninga hjå lesaren, og overføra den kjensla eg hadde, til teksten, slik at lesaren kan frigjera energien der ved å oppleva eit møte. Eg tenkjer meg at dersom eg gjev av meg sjølv, og lesaren gjev av seg sjølv, så kan det verta eit dikt av dette møtet, eit møte av dette diktet.

Nå er det ikkje så lite skummelt å utlevera seg på denne måten. Når me er usikre på korleis me får diktet til, kan ein kvass kritikk treffa oss på det mest sårbare; det me skriv om. Her får me prøva å skilja mellom det som er skriveteknikk, og det som er opplevinga me skriv ut frå. Men det er ikkje alltid så lett. Vert det me skriv kalla banalt, så er det lett å oppfatta det slik at det er opplevingane som er banale. Det beste råd mot dette er kanskje å innsjå at alle opplevingar er banale. Mest alle opplevingar er jo av ein slik karakter at tusenvis av andre har opplevd det same. Men samstundes finst det ikkje noko å skriva om, om ein ikkje tek utgangspunkt i menneskelege erfaringar og opplevingar, tankar og refleksjonar. Ein sjeldan gong dukkar det opp ein original tanke i eit dikt, men oftast er det skrivemåten som gjer opplevinga av diktet til noko nytt. Skal diktet få innpass i område hjå lesaren som vert oppfatta som viktige, så må diktaren skriva om noko som kjennest viktig.

Og då må ein ofte våga å kle seg naken, å visa fram sider som ikkje er vanlege å visa fram, som er ein felles møtestad som me ikkje så ofte bruker.

Det finst mange poetar som nyttar livserfaringane sine, og er villige til å visa fram nakne og sårbare områder. Det kan gjerast med ulike røyster og teknikkar. 'Jag skriver inte litteratur, jag söker mitt ansikte och fingrarna,' skreiv Gunnar Björling. Nokre må ha ein litt tøffare tone og ironisk avstand. Men felles vert den kjensla av at du ein augneblink har delt noko, kjent deg mindre einsam med di einsemd. Det finst ein annan også her!

Å korleis dagane kan snu i meg

Venda seg frå den tome redsla

til skjelvande eld av glede

Eg er til

Ein tone i morgonen sin musikk

Nevane er eld

Eg kastar brødet på vatnet

Eg kyssar morgonen i nakken

Eg held kring hovudet

når me elskar

Inneslutta av mi opne hud

tek eg imot lyset med lys

(Frå «Lyssmeden» 1983)

Skal ein skriva dikt, må ein vurdera kva ein har å vinna, og kva ein har å tapa. Rolf Jacobsen skreiv kanskje sine mest personlege dikt på slutten av livet. Dikting inneber eit alvor som krev noko av oss. Det gode diktet kan vera eit nådelaust angrep på ditt ønske om å verna deg. Skal me laga ein møteplass i språket, kan me gjera det med humor og sprelske sprang. Men for at lesaren skal gå derifrå med kjensla av å ha møtt eit menneske, må me også bera nokre vedkubbar av vår eigen smerte til bålet. Vår smerte er ein del av den verda som lesaren lever i. Me kan møtast over alt, men bare der nokon står fram og viser ansikt.

EG FÅR IKKJE BILETA SAMAN

Eg har vore i død manns rom

og må snakka om det

Om så bare med desse steinane

eg sit på

Eg klappar dei runde formene

dei ru flatene

Så gulkvit han var i ansiktet

Så snart

Eg får ikkje bileta saman

Dette han

snakkande pustande smilande seg sjølv

inn i rommet der me stod solopplyste

Og dette avslutta hovudet

Ikkje på veg nokon stad

Stoppa

på puta

som ein stein

Eg stod i rommet der han hadde lege

og der noko anna låg

Eg gjekk ikkje bort og rørte ved det

Eg bare stod med hendene langs sida

Ein trong til ritual

drog gjennom meg som ei sky

(frå «Salt» 1994)

Utforsk andre nettsteder fra Aller Media