Annabelle Despard, poet i eit merkeleg land

(Dagbladet.no): Den offentlege merksemda har sine strategiar når dei som spotlightet skal falle på, vert plukka ut. Den som les poesi har ofte heilt andre vegar å gå. Vegar der ein går i eit merkeleg landskap som er velkjent og underleg, kvardagsleg og mytisk.

Vil me læra å skriva, er det viktig å gå litt utanfor allfarveg å gjera seg erfaringar som ikkje alle andre har gjort.

På denne vegen kan ein møta ein kjempestruts med stetoskop, måker som flyg over eit tjuktflytande og mørkt hav, der ein kan koma over lydband med opptak av låttar og eit gipsavtrykk av den elska sin fot. På desse gatene ein kan sjå ein flokk fasanar med fulle bereposar skunde seg etter bussen, og så brått letta!

Held fast tida

Med store auge og bankande hjarte kan ein gå inn i det landskapet som Annabelle Despard legg ut framfor oss i sine diktsamlingar, som har dei talande titlane: «Fisken tenker sitt» (Aschehoug 1995), «Tyngdekraft» (Aschehoug 1997), «Bølgende lang som Amerika» (Aschehoug 2001) og «Danseskolen» (Cappelen 2005). I det lyriske landet ho skapar innafor desse permane kan ein møta alt eg nemnde ovanfor, og mykje meir. Det er eit land der

Det uutsigelige er et dyr
vi står på tå og kiler under buken
Jeg strekker meg etter pattene

Me som les lyrikk opplever nok meir eventyrlege ting enn andre. Men her er òg mykje som er lettare gjenkjenneleg i hennar bøker. Ho skriv om vaksne som blir foreldre, og om vaksne som blir endå eldre, som mister sine næraste, sørgjer, og ser seg attende. Av Despard kan me læra å balansera det kompliserte og samansette ved å setja det opp mot det enkle og konkrete. «Stemmene er for sinte, potetene for store» Ho kan òg visa oss korleis dei rørsler som er omfattande og store kan få konkrete bilete som gjer dei nærare. «Alt er i bevegelse, jorda skjelver» heiter eit dikt som byrjar slik: «Havet spiser hoteller og små gule sommerhus.»

I mennesket sine forsøk på å halda fast tida og konservera minna, er det vanskeleg å ta vare på det som er flyktig og skiftande og levande. Mange poetar har prøvd å seia noko om dette, men Despard formar om eit støvstille rom så det støkk i oss:

FORTENAR Å BLI LEST: Diktkammerets diktlærer Helge Torvund skriver om den engelsk-norske poeten Annabelle Despard. Foto: CAPPELEN FORLAG
FORTENAR Å BLI LEST: Diktkammerets diktlærer Helge Torvund skriver om den engelsk-norske poeten Annabelle Despard. Foto: CAPPELEN FORLAG Vis mer

«På etnografisk museum står ingen jeg kjenner.»

Sjølve diktekunsten har fått eit nydeleg bilete i desse linjene:

Språket er et levende hav
Jeg går ned med min øse i måne og morild

Arv fra Sylvia Plath

Det er ein røynd visdom i desse dikta, som hjå Kolbein Falkeid. Oppsamla observasjonar vert servert i ei fortetta poetisk form. Men samstundes har poeten surrealistiske innslag som hjå den serbisk-amerikanske Charles Simic, og det kan vera naturleg å gå utanfor Noregs grenser for å famne inn noko som liknar denne poesien, for den er frå eit anna land, eit merkeleg land, som både er Noreg og ikkje er det. «Ingen forstår språket fra høyttaleren.» Men alle forstår «knehasens språk». «Om natten har vi varmesyn/og finner hverandre».

Det finst ei feminin nerve òg her, med sterke og nådelause observasjonar av naboens døtrer og eldre kvinner, som kan få ein til å tenkja på Sylvia Plath mellom anna.

Det er et under at den mannen
kan bestige sin kone
stor og glatt som en kantret plastbåt

Despard er fødd i Storbritannia, men når «Skjønnheten er en villmink» er den også norsk . I alle fall kan ho læra oss å innsjå at «Tingene avkrever ingen innlevelse». Det tyder at det er poeten som skapar innlevinga og at det er mogleg å leva jamsides ting som bare er der. Som bare står og tingar. Som Robert Bly har skrive: «Når vi første gong sansar at eit furutre verkeleg ikkje treng oss – at det har eit moralsk og fysisk liv som er fullkome utan oss – kjenner vi oss skremde og nedtrykte. Andre gongen vi sansar det kjenner vi oss glade.» Det er poeten som omskapar tinga i vårt bilete:

I skinnet fra gatelykten
er eføyen en skøyteløper
glinsende av medaljer
store lår i svart trikot

Lest av millionar i London

At norske dikt vert lesne av millionar av menneske, er sjeldan. Men det følgjande utdraget er frå eit dikt av Annabelle Despard som ha blitt lest av så mange. Ein engelsk versjon av dette var nemleg utstilt på over 2000 stadar i London i samanheng med prosjektet «Poems on the Underground».

La meg i det minste bevare
luktene dine på glass: armhulene
ullgenseren, håret, fingrene gule av røyk
Jeg må ta opp latteren din på bånd
og lage avtrykk av din fot

Mange element av den europeiske modernismen har krystallisert seg i desse dikta til Despard, og ut av dette stig dei store perspektiva, presentert i eit språk som er hennar eige:

Sjelen er lett som en celle og tung av hav
Presset mot bekkenet, ilinger av forventninger
Hele livet går kroppen drektig med sjel

LES OGSÅ: