MEKTIG: I møte med den mektige naturen i den norske fjellheimen, så lunefull mot oss menneske, er det knapt mogeleg å forstå at han skal være utsett – langt mindre truga. Foto: Kristian Lie / NTB scanpix
MEKTIG: I møte med den mektige naturen i den norske fjellheimen, så lunefull mot oss menneske, er det knapt mogeleg å forstå at han skal være utsett – langt mindre truga. Foto: Kristian Lie / NTB scanpixVis mer

Naturen:

Århundrets oppgåve

Å ta vare på naturen er dette hundreårets store fellesoppgåve for oss menneske. Kva er oppgåva?

Meninger

I det eg ser ut over Norefjellplatået, med Sigdal austover og Haglebu bak meg, verkar naturen endelaus og mektig. Nett no er det ikkje eit menneske i sikte. Det ligg metervis med snø som gjev landskapet rundt eit stivare preg enn vanleg, som om den var ei kulisse. Og rett framfor meg, eit perfekt oppkøyrt skispor. Det einaste synlege teiknet på menneskeleg aktivitet, som for meg og mange andre symboliserer glede, fritid, trening – det som er godt.

Bård Vegar Solhjell er ny generalsekretær i WWF Verdens naturfond Foto: Hans Arne Vedlog
Bård Vegar Solhjell er ny generalsekretær i WWF Verdens naturfond Foto: Hans Arne Vedlog Vis mer

Det er når eg står slik eg tenkjer at ingen ting har større verdi for meg, og for oss menneske, enn naturen. Verdi som rekreasjon, ja. Men meir fundamentalt, verdi for liva våre, økonomien vår, samfunna.

Naturen skaffar oss ei rekke heilt konkrete gode. Fisk til mat, bomull til klede og tre som materiale. Tusenvis av dagens medisinar kom frå ville plantar. Hjartemedisin frå revebjølle, og morfin frå opiumsvalmue til dømes. Tusenvis av andre medisinar kan ligge der ute, uoppdaga.

I tillegg gjev naturen sitt mangfald grunnlag for ei rekke tenester som er heilt naudsynte for livet på jorda. Den reinsar vatn og luft, den bind CO2, sikrar pollinering av plantar, resirkulerer næringsstoff, bind jordsmonn, dempar flaum og mykje meir.

Forskarar har antyda ein verdi på svimlande 125 000 mrd amerikanske dollar kvart år, frå desse tenestene. Det er meir enn 300 gonger Norges BNP!

Naturen har utvikla seg gjennom millionar av år, og er så finstemt at hogst i skogsområde, temperaturendring i havet eller utrydding av en ein art kan få store konsekvensar for andre artar i næringskjeda.

I møte med den mektige naturen i den norske fjellheimen, så lunefull mot oss menneske, er det knapt mogeleg å forstå at han skal være utsett – langt mindre truga. Eit overveldande solid kunnskapsgrunnlag, og eit vell av menneskeleg erfaring over heile kloden, fortel oss likevel det motsette.

Dei menneskeskapte klimaendringane er i ferd med å gjere livet svært vanskeleg for folk og dyr over heile verda. Regn kjem i strie straumar når det eigentleg skal vere sol, sola skin når ein ventar regn, matjorda vert enten utarma og skrinn eller fløymd over av vatn, dyr finn ikkje maten dei treng i skogane der dei bur, menneske mister inntekter og heimane sine.

Blant dei som får mest merksemd no er innbyggjarane i Cape Town i Sør-Afrika som står i ein ekstrem situasjon. Vinterregnet har ikkje kome på fleire år og no er vatnet vekk. I juni vert kranene stengde.

Like fullt: Eg er sterkt optimistisk, ja kanskje meir enn det er sakleg grunnlag for, på vegne av klimaet. Fordi eg opplever ei samfunnsmessig mobilisering eg knapt har sett før.

Klimakrisa kan løysast og det er vilje til å løyse ho. Vi står framfor eit klimagjennombrot, med politikarar, næringsliv og folk over heile verda som vil det same.

Meir uroa er eg for truslane mot natur, og tapet av artar og naturområde.

Denne endringa skjer nokre gonger i digre jafs, men oftare i det stille, bit for bit. Naturen svinn mellom hendene våre. Kanskje er det ei elv der, ei ugle her, eit skogholt litt lengre vekke som må vike for husbygging, ei rullebane eller ein motorveg.

Plasten vi kastar finn vegen til verdshava, og innan 2050 kan det vere meir plast enn fisk i hava. Den finn vegen til havbotnen, og øydelegg for plantar og fisk. Samanlagt står vi midt oppe i ein katastrofe som må stansast. Berre sidan 1970 har dei ville dyrebestandane tapt seg meir enn 60 prosent, syner WWF sin Living Planet Report. Vi har altså fått 60 prosent færre ville dyr, fuglar, fisk, reptil og amfibiar på få tiår.

At dyr vert utrydda er ikkje nytt i jordas historie. Forskarar omtalar det vi no står i som den sjette masseutryddinga. Men i motsetnad til dei fem førre er denne menneskeskapt. Om utviklinga held fram i same tempo, vil kvar tiande dyre- og planteart vere borte om 25 år.

Det hastar med å få spreidd kunnskapen, få det same engasjementet blant folk flest og i næringslivet og ikkje minst det same politiske initiativet for naturen som for klimaet.

Eg trur mange lengtar etter gode miljø-løysingar.

Slik vi har lært å bytte til LED-lyspærer for å spare energi- og gassutslepp, må vi bruke mindre plast og forby eingongsplast som ikkje er naudsynt.

Og på same vis som det no kjem teknologiske løysingar på den menneskeskapte klimakrisa på laupande band, må vi finne smarte løysingar for å stanse tapet av natur. Det tyder til dømes at vi ikkje kan byggje ut urørt natur, men sjå korleis vi kan fortette byane.

Og slik næringslivet stiller klimakrav i dag og veit at ei verksemd med klimaeffektiv produksjon står langt betre rusta i konkurransen om kundane enn dei som trur dei kan gjere slik dei alltid har gjort, må dei framover også stille krav om null naturøydelegging frå leverandørar og produsentar.

Eg har starta i ny jobb som generalsekretær i WWF Verdens Naturfond. Mitt, og mange andre sitt, personlege engasjement er igjen jobben min. Eg skal arbeide med det mest avgjerande spørsmålet for vår felles framtid. Det er eit privilegium, men også eit stort ansvar.

I åra som kjem vil WWF sette alle våre krefter inn på å skape løysingar. Desse løysingane vil vi samarbeide med andre om å sette ut i livet. Vi vil påpeike problem, men aldri utan optimistisk vilje til å løyse dei. Vi vil spreie kunnskap, men også lytte til motførestillingar.

Natur som vert borte, kjem ikkje attende. Denne utviklinga er skapt av menneske, og den kan endrast av menneske. Av oss, saman.

Lik Dagbladet Meninger på Facebook