DOP FLOW: Arif viser oss korleis ei plate skal opnast.
DOP FLOW: Arif viser oss korleis ei plate skal opnast.Vis mer

Arif opnar opp

Tilbake der vi starta, motherfucka. 16 linjer om oppvekst, sosial arv, rasisme, vald, dop og død — heilt presist.

Det er mykje snakk om at albumformatet held på å døy ut. Musikarar innan populærmusikken gir i større grad ut singlar og EP-ar, og publikum lagar sine eigne spelelister. Men motreaksjonen synest òg: Mange av dei som gir ut album no til dags ser ut til å vere endå meir opptekne av konsept og forteljingar enn før. Eit opplagt og aktuelt eksempel er Kendrick Lamar. Her heime, Lars Vaulars siste album, «1001 hjem».

Uansett om plata har eit konsept, ei samanhengande historie eller ingen av delane, er starten viktig — eller opninga, for det handlar om å opne opp til eit univers, ein plass, ei stemning. Og det skal helst vere ein plass lyttaren vil vere. Opninga skal ikkje berre presentere plata, men òg artisten.

For den laidbacke og festglade typen som Snoop Doggy Dogg var på debutplata «Doggystyle» (1993), var det naturleg å bygge opp stemninga gradvis som om det var på ein fest eller konsert. Denne plata er full av sketsjar og prating mellom låtane (noko som var vanleg på nittitalet då mange rapalbum eigentleg ville vere filmar), og det fyrste sporet på plata er òg ein slik sketsj. På spor nummer to kjem oppvarmingsartisten The Lady of Rage på scena, og leverer eit av dei tøffaste versa på plata. Snoop går ikkje på for alvor før på det tredje sporet, «Gin and juice», og då er plata/festen endeleg i gang.

Artikkelen fortsetter under annonsen

Beastie Boys, derimot, går rett på sak på debutalbumet sitt, «Licensed to ill» (1986). Trommemaskina startar opp, går fire takter, og så kjem fyrste linja: «Because mutiny on the Bounty's what we're all about». Det er herleg — og strengt tatt det einaste rette for ein gjeng nonsens-rapparar som Beastie Boys — at det fyrste ordet på fyrste låten på fyrste plata deira er 'fordi'.

Andre har meir hudlause ambisjonar, og må presentere seg deretter. Arif har tidlegare gitt ut to EP-ar, og når han no debuterer med eit album som handlar om han sjølv og livet hans som rappar, er det naturleg å begynne med byrjinga; korleis han vart den han er. Og på denne introen klarer han det lyrikarar flest prøver på heile tida; å seie noko sant og presist med så få ord som mogleg.

Introen er todelt: Det fyrste verset er nærmast acapella, einaste komp er eit orgel og eit dempa kor. Så kjem trommene på, og i andre verset fortset han forteljinga, men då er han allereie ein vaksen mann og rappar. Me konsentrerer oss om det fyrste verset, dei fyrste 16 linjene, som i seg sjølv er ei komprimert og presis forteljing om korleis han voks opp, og kvifor han vart rappar — noko som ser ut til å vere to sider av same sak. Dette får han fram mellom anna med mykje bruk av fleirtydige ord og vendingar.

Dei fyrste to linjene er i særklasse elegante: «Dop flow, dop flow, ække rart / faren min var en narkoman og en dopdealer, yo». Fyrste linje er standard skryt om at han har eit bra flow (det amerikanske slangordet «dope» betyr både 'dop' og 'svært bra'), men så bryt han tvert over, og parar den sjølvskrytande ordleiken med noko sårt og sjølvutleverande. Det er overraskande og effektivt, og stilen er lagt; dette er både rap og livet hans. Dette er sann dikting. Rima er leikande og gode når han rimar 'dop flow' på 'dopdealer, yo'. Der er òg eit slags innrim i 'ække rart' og 'narkoman', og dette er eit godt og musikalsk verkemiddel som Arif brukar ofte, og som frigjer han frå å bruke enderim heile tida.

Vidare fortel han om ein fattig og trist oppvekst på Bogerud, ein drabantby på austsida i Oslo, i kontrast til farens tusenlappar frå dopdealing. Nynazisten Joe Erling Jahr var òg i nabolaget, og kalla Arif og venene hans 'neger'. Det var Jahr og to andre som i 2001 drap den norsk-afrikanske Benjamin Labaran Hermansen. Drapet skjedde på Holmlia, også på austsida i Oslo, og Benjamin var 15 år.

Når Arif «ble makkavelli», er meininga minst tredobbel. 'Makka' er, som 'pepper', slang for amfetamin, og Makaveli er den amerikanske rapparen 2Pacs alias, som igjen kalla seg opp etter den italienske politiske tenkaren og renessansemannen Niccolò Machiavelli. Det var altså dette rotlause livet med dop som gjorde Arif til rappar, ein rappar som i stil med førebiletet 2Pac er oppteken av rasisme (jamfør drapet på Benjamin), og det er også dette livet som har lært han å sjå forholda mellom menneske som noko machiavellisk, altså som eit kaldt og kynisk maktspel.

Dei to siste linjene er tydelegvis av meir privat karakter. Arif er lei seg for at han ikkje gjekk i gravferda til Barstad, som kanskje var ein ven eller ein i familien. Til gjengjeld dediserer han albumet til Barstad.

Orda i dette verset er få, men verkemidla er mange: skiftande rimmønster, skiftande tempo, skiftande styrke på stemma (han rappar lavt, høgt, og brølande), og ikkje minst, ords fleirtydige vesen. Sjå på ordet 'neger' — du finn det tre plassar i løpet av verset, kvar gong med ein ny valør.

Teksten har òg mange pausar av varierande varigheit, og det er noko som skaper spenning. Men det sterkaste verkemiddelet er kanskje verken pausane, orda eller rima, men det store registeret av kjensler han skildrar og leverer med. Han begynner med humor, går over i bitterheit, og er innom frykt, nostalgi og raseri, før han avsluttar med stoltheit — «neger'n din har starta». Plata, og resten av livet til Arif, kan endeleg begynne.