Babelsk håndspålegging

«Mennesket har sine irrasjonelle sider og behov,» har prinsesse Märtha Louise sagt (iflg. Dagbladet 28. juli). Deri har ho evig rett. Gode nok prov finst i den enorme interessa for fantasy-litteratur av typen J.R.R. Tolkien, C.S. Lewis og J. K. Rawling; viltre spekulasjonar kring såkalla nyfunne evangelium; utbreiinga av flunkande nye synkretistiske New Age-religionar.

Märtha Louise gjer i grunndraga ikkje anna enn titusenvis av andre menneske som har skapt seg levebrød av reine fantasiar. Med Google finn ein t.d. 165 000 nettoppslag på kombinasjonen av «Astarte» og «angels». Dusinvis av stiftingar, skular, kurssenter og konsulentar kringom i verda tilbyr det same, i same språkbruk som Märtha Louise og venninna hennar. Mangt er heimespøta, men den kvasiteknisk-magiske retorikken har minningar om rørsler på 1800-talet, som «mesmerismen», spiritismen til Madame Blavatsky, druide-rørsla og ymist anna merkverdig.

Når Märtha Louise litt paradoksalt hevdar at englar hjelper folk med «jording», står ho i ein spiritistisk tradisjon (ikkje ein spiritualistisk). Også engelsk «earthing» har dobbeltyding med tilvising til elektrisitet, og lagar ei for kvardagsspråket nesten akseptabel språkleg formulering av «teorien» om kosmiske og personlege energiar. Vrøvl, kan vi seie, men det er ikkje mange år sidan tidlegare statsminister Torbjørn Jagland aktivt propaganderte homeopati med ei like mystisk lære om molekylar, nemleg at dei har eit særeige minne; han oppnådde då urimeleg stor forståing for førestellingane sine om medisin og naturkrefter.

Det esoterisk flyktige, oppflisa glimt av andre moglege førestellingsverder, var del av romantiske freistnader på å mane fram opplevingar som ikkje kunne omtalast direkte. Berre tenk på Wergeland (og Suttung-rørsla)! Populære uttrykk er t.d. den såkalla «gotiske romanen» med skrømt, sjelevandringar, monster osb.; Edgar Allan Poe var oppteken av frævleiksgudinna Astarte. Liksom prerafaelittane; Dante Gabriel Rossetti måla «Astarte Syriaca» i 1877. Alt i 1850 laga han «Ecce ancilla domini» («Sjå denne Guds tenarinne»), med ei svært så «jorda» Maria møy: Ho trykkjer seg tett opp til veggen i senga si, som om erkeengelen Gabriel alt har valdteke henne.

I kyrkjekunst frå mellomalderen av var duva symbol på overføringa av Guds kraft. Maria fekk ikkje barn etter slik omgang med englar det står om i 1. Mosebok. Duvesymbolet er nedervd frå Astarte-kulten. Astarte og El låg heller ikkje saman for å lage menneske, men gjorde det ved mental kraft. Pornografi i det 17. og 18. hundreåret utnytta kyrkjelege soger og bilete til å skape samfunnskritikk ut av lidderlege englar, prelatar og nonner. Okkultismen vart ei form for undergrunns-motstand mot nytida og opplysnings-visdomen; lyst og sex var forløysande for urkrafta. August Strindberg var av dei som seinare var fascinert av «erokkultismen». Kanskje er just dét eit godt omgrep for verksemda til Astarte Education? På nettet finn ein nett no 29 500 oppslag for Astarte + witchcraft, medan Astarte + eroticism får fram 32 200. I denne virtuelle marknaden vil Astarte-prinsessa vår gje konjunkturauke, får vi tru.

Omgrepet «jording»er omfamna av diverse hekserørsler, så som Wicca. Vi møter sjølvsagt kjende kulturradikale oppfatningar om kva erotikk har å seie for livskreftene. Men dei er kopla til ein symbolikk kring Astarte som dronninga over det alternative livsbiletet, ja, verdsriket. Eldste Himmeldronninga, Mørkrets Dronning, har kontroll med døkke, løynde krefter. Difor var ho då òg konsort og elskarinne av dags- og lysguden – skjønt Astarte stod i både med El og Baal, «ho sprang etter Baal», heiter det i ein av Ras Shamra-tekstane.

Semittane kalla denne syriske gudinna Astorath, medan ho i Babylon heitte Ishtar. Kong Salomon let seg forføre av henne og fall ifrå trua på Jahwe. Truleg høyrde tempelprostitusjon til kulten – liksom for den greske arvtakaren hennar, Afrodite. Så jødiske teologar fornekta ein eldre tradisjon for å sjå Astarte som kvinneleg motpart for Adonai, Herren, ho vart «Babylons skjøkje». Som negativt prinsipp kan ho ha spela si rolle for framvoksteren av ein monoteistisk religion.

Astarte vart synonym for kjetteri og heidenskap i den katolske kyrkja. Det har slått attende i nyare tid. Maria møy vart nemleg meir og meir heilaggjord av Vatikanet frå midten av 1800-talet av. Så populær er ho at mange frykta at pave Johannes Paul II, intens mariolog, skulle erklære henne for del av guddomen før han sjølv fann sæla. Viltrare sekteriske delar av protestantismen, særleg i USA, har brukt Maria som prov på at Vatikanet sjølv er «Babylons skjøkje». At ordet «easter» på engelsk skal kome frå Astarte, er eit gammalt Jehovas Vitne-poeng som har fått nytt liv i anti-katolsk propaganda.

Motsett har ein bøling populærforfattarar med Dan Brown i spissen spela på kolerisk antikatolisisme: den kvinnelege guddomen er undertrykt! At kulturindustrien no vil setje Maria Magdalena inn i gudsfamilien, i staden for den rolla Maria møy faktisk har i katolsk folkekultur mange stader, heng saman med erotismen; Jesus blir sedd som fremste profeten i nyheiden Eros/Astarte-dyrking, ein 2000-år gammal løyndom.

Når Märtha Louise held seg tagal, vil kritikken etter kvart kunne gje henne eit paradoksalt martyr-stempel, eller pioner for ei form for feministisk mystikk. Å hevde dette er ukristeleg, er å skvette olje på Baal. Ho må som alle andre ha fridom til å drive forretningsverksemd – ho har då sagt frå seg apanasjen, og konkurranseøkonomien gjev rom for mange raritetar. Det einaste som verkeleg skil henne ut, er at ho kan utnytte nedstamminga og familien sin til å lansere ikkje berre ein forretningsidé, men òg til å låne marknadsføringsglans og ein særeigen immunitet.

I Samtiden nr. 1-2004 drøfta eg ein ny mystikk i kongeideologien. Den blandar seg med populariteten kongefamilien vår har gjort seg fortent til etter 1905. Eg viste m.a. til eit urgammalt nordeuropeisk syn på kongane; kongen som lækjande kraft for nasjon, folk og individ (mykje utnytta i fantasylitteratur etter Ringdrotten). Ulike historiske omstende har fremja ein slik mystisk idé på nytt i Noreg. Verknaden på folkemeininga av at kronprinsen strauk handa over håret på Mette-Marit, etter offentleg vedkjenning og avbikt frå henne på fjernsynet nokre dagar før bryllaupet, var eit døme på dét. At kronprinsessa (iflg. Dagbladet 27. juli) gjer seg til sanningsvitne på at svigerinna hennar har lækjande hender, er berre ei ny omdreining i mytologiutviklinga.

Märtha Louise bør sjølv avklare kva plass ho meiner kongeleg avstamming har i si nye rolle som forretningsdrivande, terapeut og lærar. Gjer ho ikkje det, kan verksemda hennar gje særeigne tilskot til mystifisering av det offentlege rommet. Det ville vere ynskjeleg å unngå at Märtha Louise og venene hennar gradvis blir oppfatta som aristokratar med særeigne rettar i ålmenta, heva over kritisk rasjonalitet. Eit fungerande samfunn føreset kriterium for grunngjeving og diskusjon. Å hylle det irrasjonelle er ikkje nok, vi må kunne analysere det.

Konkurranseøkonomien gjev rom for mange raritetar