DEBATT

17. mai - ein dugnad

«Corona-17.mai» – annleis, men minneverdig

17. mai er ein fest med store og tette forsamlingar der barn, ungdom og foreldre møter besteforeldre og andre «risikogrupper». Det er ei offentleg feiring som inneheld det meste av det som er forbode under koronakrisa.

ORDA FÅR NY MEINING : 17. mai-feiringa i fjor gjekk føre seg i vante formar. I år blir det meste annleis. Store ord frå «vanlege» 17.mai-talar om å ofre seg for andre og for fellesskapet, får ny og konkret meining i denne krisesituasjonen, skriv innsendaren.
Foto: Ryan Kelly / NTB Scanpix
ORDA FÅR NY MEINING : 17. mai-feiringa i fjor gjekk føre seg i vante formar. I år blir det meste annleis. Store ord frå «vanlege» 17.mai-talar om å ofre seg for andre og for fellesskapet, får ny og konkret meining i denne krisesituasjonen, skriv innsendaren. Foto: Ryan Kelly / NTB Scanpix Vis mer
Eksterne kommentarer: Dette er en debattartikkel. Analyse og standpunkt er skribentens egen.
Publisert
Se mer
påvist smittet 69 500 +341
mutantsmittet892
døde 620 +12
påvist smittet 113 000 000+444.5K
døde 2 500 000 +12.1K
Se mer

For nordmenn flest er 17. mai ein spesiell dag. Ni av ti seier dei brukar å feire dagen og at det er viktig. Men i år er Norge i ein unntakstilstand med strenge smitteverntiltak. Sjølv om regjeringa har gjort nokre oppmjukingar av desse etter påske, er det framleis forbod mot festivalar og store kulturarrangement fram til 15.juni.

Men før dette kjem 17.mai. Barnetoget blir no avlyst i fleire av dei store byane. Men statsministeren og fleire ordførarar har sagt at dagen skal feirast. Kva inneber dette? Kva må vi sløyfe, kva kan vi fortsetje med, kva kan vi gjere annleis?

At den offentlege feiringa av dagen no blir forandra, er nødvendig. Ordet dugnad er eit mykje brukt honnørord under koronakrisa. Dette ordet passer også på den norske nasjonaldagsfeiringa. 17.mai er Norge sin største kulturdugnad med rundt 3000 lokale arrangement.

Sivilsamfunnet står for planlegging og gjennomføring med 17.mai komitear, skolekorps og foreldregrupper. Stat og kommunar koordinerer og legg til rette for feiringane.

17.mai er ein gigantisk folkefest i det offentlege rommet med barnetog og folketog, samlingar på skoleplassar og torg med sal av pølser, is og heimelaga mat. Det er ein fest med mange store og tette forsamlingar der barn, ungdom og foreldre møter besteforeldre og andre «risikogrupper». Det er ei offentleg feiring som inneheld det meste av det som er forbode under koronakrisa.

Det er denne kollektive feiringa mange av oss forbind med den norske nasjonaldagen. Tankegangen blir då lett at tek du bort denne delen, fjernar du også sjølve 17.mai.

Men dette er ein for rask konklusjon. Det ein då gløymer er at feiringa også har ein privat del og at det finst ein privat feiringstradisjon. Sjølv om dei fleste seier at dei ferier 17.mai, er det mange som, av ulike grunnar, ikkje deltek i offentlege arrangement.

Ei spørjeundersøking viser at ein av tre berre ferier dagen privat, og at fleirtalet av dei som deltek i offentlege arrangement også har ei privat feiring. Det betyr at eit fleirtal av befolkninga (sju av ti) har ein feiringstradisjon som inneheld ei privat feiring.

Privat feiring kan bety at ein pyntar seg til dagen, finn fram flagg, lagar spesiell mat og fylgjer med på 17.mai-sendingar på radio eller fjernsyn. Mange feirar nasjonaldagen slik, åleine, andre feirar privat saman med andre gjennom 17.maifrokostar og andre vene- eller familietreff.

Den private delen av nasjonaldagsfeiringa er omfattande og viktig, og let seg gjennomføre på smittefri vis. Privat feiring er mogleg fordi Norge har høg «beredskap» når det gjeld nasjonaldagsfeiring. Vi har utstyret lagra (flagg, 17.mai-sløyfe, bunader mm). Og gjennom mangeårig skolering i toggang og sekkeløp i oppveksten, har dei fleste også høg «feiringskompetanse».

«17.mai-stemning», som i Norge blir brukt som ein målstokk på stemning, bygger i stor grad på kroppsleggjort erfaring (som syns- og hørsel-inntrykk) frå tidlegare feiringar. Når vi repeterer desse rituala kan vi gjenskape stemninga på denne datoen i år etter år.

Dette kan vi også gjere i koronaåret. Vi kan gjere det åleine eller saman i dei «koronafellesskapa» vi har levd innanfor i denne perioden. Desse private feiringane kan utvidast gjennom sosiale medier, slik vi har lært mykje om i den siste tida. 17.mai-frokostar og vene- og familie-festar kan slik inkludere personar vi ikkje fysisk kan ha kontakt med.

Nasjonaldagsfeiring på private arenaer tyder likevel ikkje at det som skjer offentleg er uviktig. Når private feiringar fungerer i normale tider, er det truleg fordi dei kan knyte seg til ei offentleg markering av dagen og det vi kan kalle ein «nasjonal dramaturgi».

Eit eksempel på denne typen privat-offentleg feiring er kongen sin tale ved årsskifte som har høge sjåartal og som samlar nasjonen, sjølv om dei som deltek i hendinga ikkje fysisk møtest.

Ein liknande funksjon har truleg fjernsynet si «barnetogsending» på 17.mai med kongefamilien på balkongen og innslag frå feiringa Norge rundt. I år blir det særleg viktig at fjernsynet nasjonalt og lokalt kan tilby oss opplevingar som kan binde saman dei private feiringane. Nasjonalt ved eit direktesending-alternativ til «barnetogsendinga» som viser at 17.mai lever Norge rundt. Lokalt ved å bruke den nye straumings-teknologien og kompetansen, til å formidle 17.mai-talar frå ordførarar og skoleelevar.

Saman er desse private, og privat-offentlege feiringane, tilstrekkelege til at vi kan satse på at det blir 17.mai i år også. Skulle i tillegg smittesituasjonen ha betra seg, slik at vi nokre stader også kan oppleve barnetog og skolekorps, må dette vere å rekne som rein bonus til ytterlegare å heve 17.mai-stemninga.

Ei spørjeundersøking viser at dei kjenslene som folk særleg forbind med 17.mai-stemning, er «høgtid», «fellesskap» og «glede». Dette er kjensler vi særleg treng og lengtar etter i denne tida.

Det er blitt sagt om den norske nasjonaldagsfeiringa at den er ei merkeleg blanding av høgtid og karneval. Det er ein vårfest og ein fest for håp, med mykje leik og galskap.

Men dagen er også ei høgtidleg påminning om kva verdiar vi bygger våre fellesskap på. Koronakrisa skaper store utfordringar for vårt lokale, nasjonale og internasjonale samhald, samstundes som vi er meir avhengige av kvarandre enn nokon gong.

Store ord frå «vanlege» 17.mai-talar om å ofre seg for andre og for fellesskapet, får ny og konkret meining i denne krisesituasjonen, slik det skjedde i tidlegare unntakssituasjonar under andre verdskrigen og i 2011. Nasjonen får nye heltar som det er verd å heidre og rope hurra for. Og feiringa kan få eit alvor som skil den frå vanlege nasjonaldagar og gjere denne 17.maien særleg minneverdig.

Status vaksinasjon Full oversikt

308 145 (5.7%)i Norge har fått dose nr 1
125 150 (2.33%)i Norge er fullvaksinert
Kilde: FHI (FHI oppdaterer tallene sine ca kl 13 hverdager, og viser da gårsdagens tall).

Skrive til oss? Send innlegg her

Tekstlengde:

  • Kronikk: 5000 tegn
  • Hovedinnlegg: 3600 tegn
  • Underinnlegg: 2800 tegn

Vi bryr oss om ditt personvern

dagbladet er en del av Aller Media, som er ansvarlig for dine data. Vi bruker dataene til å forbedre og tilpasse tjenestene, tilbudene og annonsene våre.

Les mer