Foto: Morten Andersen
Foto: Morten AndersenVis mer

De overraska publikum, sjokkerte plateselskapet og forvirra anmelderne

Tilbake til framtida: Det første kapittelet i norsk rap skal ut på femdobbel vinyl.

Året er 2991, og staden er The North Side. Det ligg brende lik og restar av robotar strødd omkring. Den kapitalistiske verdsordninga har kollapsa, atomkrigen er over, men dei som er igjen, krigar og slåst enno. Ei gruppe velorganiserte hiphoparar overlever ved å vere smartare enn alle andre. Dei rappar, filosoferer, seier nei til narkotika, taggar – og stikk av frå politiet. Dette er ekte, på ekte.

Her i 2017 har C+C Records starta ei folkefinansiering for å gi ut ein boks med fem lp-ar som skal dokumentere det aller fyrste kapittelet i norsk rappmusikk. Kapittelet består av tre grupper: L.A.W., A-Team og B.O.L.T. Warhead, men eigentleg berre to personar, som var kjernen i alle gruppene: Jayski og Cut Dominator (begge kjende under fleire alias). Boksen skal innehalde albuma frå A-Team og B.O.L.T., remiksar, demoar, instrumentalar, og ikkje minst låtane av L.A.W., som aldri gav ut plate. Det er altså på tide å sjå tilbake, heile 30 år tilbake.

Etter den fyrste bølga med rapp, electric boogie, graffiti-drodling i skulebøker og yo! hadde lagt seg på midten av åttitalet, var me mange som heilt eller delvis la vekk Break Machine-platene og dei kvite hanskane. Mange av oss fekk langt hår, og begynte å høyre på metall i staden. Hip-hop vart undergrunn, og levde berre vidare i Oslo og Østfold, hovudsakleg som ein graffitikultur. Nesten ingen laga rapp, og ikkje mange fleire tok musikken på alvor.

Artikkelen fortsetter under annonsen

To av dei få som ikkje kunne la vere, var rapparen Leo Fossen aka Jayski aka Floyd 1 frå Oslo, og dj-en og produsenten Pål Espen Johannessen aka Cut Dominator aka Pee Jay frå Fredrikstad. Så tidleg som i 1987 danna dei Noregs fyrste eigentlege og ekte rappgruppe, L.A.W. i lag med rapparane Joe og MC Cey. Dei nådde både å lage demoar og spele konsertar før Joe og Cey slutta, og Leo og Pål heldt fram som duoen A-Team.

I 1991 debuterte A-Team med «Rage», Noregs fyrste rapplate. Plata fekk mykje merksemd, positiv omtale, og selde ganske bra. Viktige inspirasjonskjelder var Public Enemy og britisk hip-hop, såkalla britcore, som er eit mykje raskare og meir aggressivt uttrykk enn den amerikanske rappen. A-Team lefla ikkje med slikt tøys som synging på refrenget. Det var hardcore hip-hop som handla om hip-hop og politikk, og slagordet var så sant som det var sagt, om att og om att: «No sell out!».

Leo Fossen var òg ein leiande skikkelse i den Zulu Nation-inspirerte organisasjonen X-Ray Posse. Miljøet hadde tette band til Folkeaksjonen Mot Hasj, og sterke idealistiske retningsliner som sa nei til alle rusmiddel, røyk, vald og rasisme.

Som motsvar til den aukande kommersialiseringa av hip-hopkulturen, nekta A-Team å gripe sjansen og profittere på suksessen. I staden vart dei endå hardare, meir kompromisslause og meir visjonære. Dei var òg misfornøgde med å berre vere to, så dei fekk med seg rapparane Alien-1 og Rocket, samt ein viss Tommy Tee som ekstra DJ, og danna B.O.L.T. Warhead. Den fyrste og einaste skiva deira, «The Re-Enforcement» kom i 1993, og overraska hip-hoppublikummet, sjokkerte plateselskapet og forvirra platemeldarane.

Plata vart ingen stor kommersiell suksess, men står framleis for mange som eit stort og viktig verk i norsk hip-hop. Både fordi musikken er sterk – trommeprogrammeringa aleine er verdt heile albumet – men òg fordi plata så godt viSser at alt var mogleg den gongen. Norsk hip-hop hadde ikkje funne seg sjølv enno, så det var ikkje like mykje ein låst sjanger som det var ei laus ramme ein kunne arbeide innanfor. Alt var lov, og dette var altså éin veg å gå: Ei lukka, merkeleg, kald, metallisk, men fengslande form for musikk som høyrest ut som ei Philip K. Dick-novelle på speed. «Rage» var òg ei hard skive, men hadde i tillegg mykje funk, og litt reggae. «The Re-Enforcement» var berre full gass, med dei fleste låtane på 110-120 bpm.

Platetittelen, omslaget, dei små filmatiske mellomspela og heile den apokalyptiske science fiction-stemninga i lydbiletet, gir oss eit inntrykk av at dette er eit slags konseptalbum, kanskje eit skrekkscenario frå framtida. Men tekstane fortel ikkje ei samanhengande historie. Her er mange låtar om å vere hardcore; om å rappe og måle graffiti, viktigheita av å vere intelligent, sterk, og seie nei til narkotika og dumskap. Det sosialrealistiske og tydeleg samfunnskritiske frå «Rage» er tona litt ned, men her er kraftige spark til det rasistiske politiet og andre undertrykkarar. Og så er det desse litt meir vage tekstane om framtid, teknologi, robotar og krig – ispedd litt filosofi, esoterisk mystikk og den tidstypiske forkjærleiken for akronym (her er eit gammalt og fint klipp, der Leo Fossen mellom anna forklarer kva «dette mystiske B.O.L.T. står for»).

«The Re-Enforcement» er ein litt forvirrande plass å vere, og paradoksa er mange, som dei ofte er når radikale miljø uttrykker seg gjennom kunsten: Det er militant pasifisme. Det er ein kamp mot autoritære makter, i ein svært autoritær stil. Dei både brenn og viftar med flagg. Det er ikkje alltid tydeleg kva dei meiner, men det er ikkje tvil om at dei meiner det. Det er òg denne overtydande sjølvsikkerheita som er ein av dei store styrkane i uttrykket, effektivt formidla gjennom det fascinerande raske flowet – dette perkusjonsgeværet av eit instrument – som går så fort at du umogleg kan få med deg meir enn halvparten av bileta som flyg forbi. Tekstane stod heldigvis på trykk i cd-heftet.

Sjølv om heile pakken på mange måtar er ei (velsmakande) suppe av britcore, Public Enemy, nittitals «black awareness» a la Spike Lee, science fiction, straith edge og Zulu Nation, er det tydeleg at Leo og gjengen forstod at det ikkje er nok å berre kopiere, men at ein òg må tilføre sitt eige opphav og sin eigen personlegdom. Historiene om farga ungdommar i eit kvitt samfunn, og konfrontasjonar med ordensmakta, er norske erfaringar. Og sjølv om tekstuniverset er ein slags dystopisk futurisme, så finst Noreg og Nord-Europa som «territorium». Nord er i det heile tatt eit gjennomgåande tema på plata, og når dei rappar (mykje) om «the north side», er det snakk om Nord-Oslo.

Og så det største paradokset: Denne kompromisslause og svært politiske musikken, der alt handlar om å vere ekte, utspeler seg altså i eit sært rom, som er ei blanding av ei fantasiverd frå ei anna tid, og ei høgst reell notid. Og det er kanskje også her me finn den tydelegaste påverkinga B.O.L.T. Warhead hadde på den norske hip-hopen som kom etter: Denne oppriktige, nærast fundamentalistiske kjærleiken til rapp og graffiti, blanda med rollespel, mytologi og religiøse referansar. Det er tydeleg hos Warlocks (!), som var den neste viktige norske hip-hopgruppa, og det kulminerte vel for alvor i det som var den fyrste store norske kommersielle hip-hophitten, «Takin’ ova» i 1998. Det Tommy Tee og kompani rappar om her, er stort sett riddarar, borger og sverd – og litt graffiti. Eigentleg veldig rart, men det fungerte, og det var kanskje det som måtte til før hip-hopen endeleg slo an i black metalens heimland?

Jayski og Cut Dominator slo hardt den gongen, og var pionerar som norsk hip-hop kan og bør vere stolte av. Og musikken deira slår hardt enno. Ingen høyrest ut som dei. Eg tar av meg hatten, og gler meg til boks.