KNUST: Eg klarar ikkje heilt å dytte frå meg tanken om at han har rett, at det er min feil. Det ville knust meg å få eit juridisk stempel på at han har rett, at det var min feil, skriv Gjertrud Øvretveit. Illustrasjonsfoto: Sara Johannessen / NTB Scanpix
KNUST: Eg klarar ikkje heilt å dytte frå meg tanken om at han har rett, at det er min feil. Det ville knust meg å få eit juridisk stempel på at han har rett, at det var min feil, skriv Gjertrud Øvretveit. Illustrasjonsfoto: Sara Johannessen / NTB ScanpixVis mer

Den forbanna skuldkjensla

Eg veit at det aldri er offeret sin feil, uansett, same kva. Eg meiner det med heile meg. Men eg føler det ikkje.

Meninger

Eg er sint. Ikkje berre fordi eg lever i ei verd der menn som dopar ned kvinner blir frikjent for valdtekt. Eller fordi forsvararen til ein av dei frikjente mennene i Hemsedal-saka gjekk ut i media og sa at dette syner at rettsstaten fungerer, at dei ikkje er skuldige og at han ikke har nokon forståelse for at offeret har det vanskelig. Ikkje eingang fordi Hege Storhaug var ute og antok at mennene var muslimar (dei var etnisk norske, alle tre), eller fordi eg har vore dum nok til å lese kommentarfelta der 40 år gamle menn seier at «ho drog på nach med framande og tok dop, kva trudde ho skulle skje?». Eg er sint fordi eg har òg blitt valdteken.

Shit. Der står det, svart på kvitt, heile verda kan lese det. Kven som helst. Den nye sjefen min. Mamma kjem til å lese det. Pappa kjem til å lese det. Søstrene mine. Lillesøstera mi kjem til å lese det. Svigermor. Mormor. Svigersøster. Tante. Sjå for deg det, at du vel å fortelje alle du er glad i noko sånt. Kva får ein person til å gjere det?

Alt eg kan tenkje på, er korleis det ville kjenst om lekdomarar, mine likemenn, rettsstaten Noreg, stod der og fortalte meg at det ikkje var grunnlag for å døme valdtektsmannen min, skriv Gjertrud Øvretveit.
Alt eg kan tenkje på, er korleis det ville kjenst om lekdomarar, mine likemenn, rettsstaten Noreg, stod der og fortalte meg at det ikkje var grunnlag for å døme valdtektsmannen min, skriv Gjertrud Øvretveit. Vis mer

Han var ein av mine beste vener. Det sjuke er jo at vi var så gode vener at eg framleis er glad i han, på ein måte. Eg har både støtta meg på han og holdt hodet hans over vatnet. Så ein dag var vi på fest. Begge drakk ein god del, og han trengte ein stad å sove. Han sov hos meg. Her kjem første bølge av skuldkjensla.

Er ikkje det latterlig? At eg har skuldkjensle for å la ein nær ven overnatte hos meg, heller enn å sove på fortauet? Eg har gjort det før, både med han og andre, men likevel er skuldkjensla der – korleis kunne eg vere så dum? Iallfall, sofaen var hard så han sov i senga med meg. Skuldkjensle. Eg kom med ein vits om at eg sov i joggebukse så han ikkje skulle feiltolke signala. Oppfordring? Skuldkjensle. Eg hadde trass alt prøvd meg på han ein gong, for lenge sidan. Hore. Skuldkjensle. Så prøvde han seg. Eg dytta handa vekk. Sa ingenting. Feiging. Hore. Skuldkjensle.

Han holdt på i det som kjentes ut som timesvis. Eg var redd, livredd, grein så stille som mogeleg så han ikkje skulle bli sint, og hendene hans var overalt. Munnen hans var på meg overalt, heile tida. Og dessverre hugsar eg kvart sekund.

Det var kun to ting eg klarte å tenkje medan det foregikk: «Kjem han til å bli valdeleg om eg prøver å stikke av? Det er umogeleg å seie med han, og han er for sterk til at eg tør, veit ikkje om eg klarar å snakke eingang, eller bevege meg, eg klarar ikkje bevege meg!» Og: «Di jævla pingle, du tør ikkje seie nei eingong, dette fortener du, svake kjerring, som ikkje eingong forsvarar deg sjølv, du har inga ryggrad!»

Det var uuthaldeleg varmt. Det var nesten verre enn at ein av mine beste vener ignorerte gjentekne «nei», tydelege kroppssignal og eit og anna hikst. Den uuthaldelege varmen. Frå Han. Fy faen, eg trudde eg skulle svime av i den temperaturen.

Det er ein kamp om kva som var verst i ettertid. Å kome heim og sjå mamma og pappa for første gong, fast bestemt på å ikkje fortelje om kor feig eg hadde vore. Å vurdere å politianmelde det og innsjå at det var nytteslaust: Eg var full, delte seng med ein mann og gjorde liten grad (litt, men begrensa) av fysisk motstand. Å vakne av mareritt om Han i månadsvis, framleis, og flykte ut av mi eiga seng i rein panikk. Å gøyme meg i eit skap i timesvis, angst, utan å få puste, for der er det uansett berre plass til meg. Å fortelje det til mine næraste vener og blir møtt med tvil og skepsis. Å fortelje det til han som i dag er kjærasten min og kjenne den bunnløse fortvilelsen hans, dele den med han. Å konfrontere valdtektsmannen min og få til svar at: «Eg trudde du ville det. Dessutan har det skjedd fæle ting i fortida mi – det veit du jo – så eg har ikkje lenger eit moralsk kompass og det er synd på meg, eg kan ikkje klandrast.»

Det verste er å vite kor mange der ute som ville vore einige med han, og når eg no fortel om det – kjem til å vere einig med han. Eg prøvde ikkje å slå han eller stikke av, eg var full, eg hadde synt interesse for han før, eg lèt han sove i same hus, same rom, same seng som meg. Eg har aldri fortalt så detaljert om det før, fordi dette er alt eg skammar meg over. Eg skuldar på meg sjølv, like mykje som han. Sjølv om eg meiner med heile meg at det aldri er offeret sin feil, uansett, same kva, menn som valdtek veit alltid at dei ikkje har fått eit «ja.» Eg veit alt dette, meiner det med heile meg. Men eg føler det ikkje.

Andrea Voll Voldum veit at det ikkje er hennar feil, ho veit det sterkt nok til å anmelde, til å tørre å fortelje heile verda om det i media. Men om ho er som meg, så kjenner ho på alt det ho gjorde som leia opp til det verste ho har opplevd. All alkoholen. Dopet. Nachet. Med menn, framande menn.

Sjølv om folk føler med ho og skulle ønske det aldri hadde hendt ho. Men om ho er som meg, så klandrar ho seg sjølv. Hatar seg sjølv for det ho utsette seg for, det ho føler at ho gjorde mot seg sjølv. Ho har fått ein dom som fortel ho at mennene ikkje er skuldige. Dei har ikkje gjort noko gale, det står der svart på kvitt, og det traff meg i magen som ei sleggje. Eg måtte spy opp att frukosten, for det kjentes som å få beskjed om at Han heller ikkje har gjort noko gale, at det var min feil.

Alt eg kan tenkje på, er korleis det ville kjenst om lekdomarar, mine likemenn, rettsstaten Noreg, stod der og fortalte meg at det ikkje var grunnlag for å døme valdtektsmannen min. Fordi korleis kunne han vite at eg ikkje ville det?

Eg har tenkt mykje på det dei siste dagane, korleis det ville kjennest. Å vite at det fantes folk der ute, framande så vel som vener, som meinte at «det var jo litt din feil». Å la ein av dei eg stolte mest på dele rom med meg. Å vere så redd at eg ikkje klarte å stikke av når eg innsåg at han visste at eg ikkje ville, men fortsatte likevel.

Ville ikkje du vore redd, om nokon du trudde du kjente plutseleg gjorde noko som var så atypisk for dei at du plutseleg følte det var ein framand? Eg visste ikkje kor eg hadde han, viss han kunne fortsetje jamvel om eg sa nei var han plutseleg truandes til kva som helst. Så eg var livredd, turte ikkje bevege ein muskel. I somme sine auge gjer det meg til eit falskt offer. Ei sånn ei som berre «angrar seg i ettertid», liksom.

Valdtektsmannen min, ein person eg har respektert og sett opp til og støtta og haldt rundt og vore glad i og ledd med og trøysta, meiner at han ikkje har gjort noko gale. Fordi eg var full og han var full, og eg slutta å seie nei. Eg klarar ikkje heilt å dytte frå meg tanken om at han har rett, at det er min feil. Det ville knust meg å få eit juridisk stempel på at han har rett, at det var min feil.

Om vi skal få eit land, eit Noreg, der kvinner og menn kan anmelde valdtekt og få forsikring om at det var det rette å gjere, må noko faktisk skje. Eg har respekt for Noreg og grunnlova vår, men føler ikkje det blir gjengjeldt. Noreg ville fortalt meg at eg var ei hore, at eg ba om det, at eg fortener den skuldkjensla som gjer at eg har vakna i kaldsveitte av mareritt så altfor mange netter.

Ei av fire unge jenter opplever eitt eller anna form for overgrep. Nokon av desse overgrepa er i form av å presse, tvinge fram eit ja, kanskje snike i ei jente litt dop eller sterk sprit, truge litt sånn «spøkefullt», den typen ting. Den typen ting som gjer at ein rettssal ville tvila på om han kunne klandrast for det, om han skjønte at det ikkje var frivillig.

Grunnen til at eg skriv dette, er fordi statistisk sett har du gått på ungdomsskulen med meir enn ei jente som har blitt valdteken. Du har hatt fleire enn ein kvinneleg kollega som har blitt valdteken. Du har spelt i korps med meir enn ei jente som har blitt valdteken. Eg kan ikkje statistikken for menn. Det er sjølvsagt like viktig, like grusomt og like traumatiserande. Men eg kan ikkje statistikken. Berre gå ut ifrå at du kjenner ein del mannlege valdtektsoffer. For det gjer du. Og det skal du vere obs på, når du snakkar om kor mange jenter som kjem med «falske anklager,» og oppfordrar russ til å vere edru for å ikkje bli valdteken, snakkar om at jenter burde velje lengre skjørt for å beskytte seg sjølv.

Natt etter natt, time etter time, dag ut og dag inn. I månadsvis, årevis, heile livet. Kor jævlig får det deg til å føle deg? At vi, eg, blir fortalt om og om igjen at det er vår, min, feil. At eg, før denne saka var i media, hadde klart å nesten riste av meg kjensla om at alt var min feil. Så kom denne dommen og sette meg tilbake, minna meg på alt eg gjorde feil og fortalte meg at ikkje eingong dommarane – mine medborgarar og likemenn – meinte at det var Hans feil.

Eg er livredd. For eg veit jo at nok av folk der ute meiner at det var min feil, ikkje kjem til å forstå at eg var fysisk lamma av redsel og ute av stand til å bevege meg. Eg var det. Eg prøvde på eit tidspunkt, men det gikk ikkje. Det kjem til å vere nok av dei som meiner at alkoholen, flørtinga, signala eg sendte, gjer at eg eigentleg berre har meg sjølv å klandre.

Det er veldig hyggelig om nokon gir eit slags svakt signal om at dei meiner eg gjorde det riktige ved å snakke om det, og at eg ikkje har noko å skamme meg over. Men dei som ikkje snakkar om det har det verre, det er så uendeleg mykje modigare å stå opp kvar dag og vere taus.

Så til deg som les dette og tenkjer at du skulle ønske du turte å snakke om det, så går det heilt fint at du ikkje har gjort det enno. Det tok meg lang tid. Og du har vore forbanna sterk som har gått rundt med denne byrda, med kun dine eigne skuldre til å bere det. Men, som ein klok mann sa ein gong, det er ingen grunn til at du skal bære heile kloden heilt åleine. Fortel det til nokon. Alle rundt deg vil støtte deg, meine at du er sterk og at du ikkje har gjort noko gale. Same kva ein rettsal ville sagt om det.

Innlegget vart fyrst publisert på Øvretveits blogg.

Lik Dagbladet Meninger på Facebook

Meninger rett i innboksen! Meld deg på vårt nyhetsbrev for å motta ukas viktigste saker fra Dagbladet Meninger hver fredag.