AFGHANISTAN: «Historia om norske soldatar i Afghanistan er historia om kvifor vi treng open debatt, kritisk journalistikk og sjølvstendig forsking om norsk krigsdeltaking», skriver Solhjell. Bildet viser norske soldater på patrulje i Faryab-provinsen. Foto: Forsvaret / NTB Scanpix
AFGHANISTAN: «Historia om norske soldatar i Afghanistan er historia om kvifor vi treng open debatt, kritisk journalistikk og sjølvstendig forsking om norsk krigsdeltaking», skriver Solhjell. Bildet viser norske soldater på patrulje i Faryab-provinsen. Foto: Forsvaret / NTB ScanpixVis mer

Den store tausheita

Det er absurd at vi folkevalde kan ha grundige diskusjonar om nokre få millionar til ei avgift, medan avgjerda om norske soldatar i krig, om liv og død, ikkje kjem innom stortingssalen.

Meninger

Mens nordmenn les om andre verdskrig som aldri før, snakkar ein forbløffande lite om dei krigane Noreg har vore med i dei siste åra. Går du inn i ein tilfeldig norsk bokhandel, ligg det bøker om krig mange stadar. Ofte på topplistene. Desse bøkene handlar sjeldan om våre nye krigar, mykje oftare om 2. verdskrig. Det er eit sjukdomsteikn for den norske debatten om Afghanistan og Libya at interessa ikkje er større. Vi har mislukkast med å gjere dette til eit sentralt tema i norsk politikk.

I dag skal Stortinget diskutere utanriksminister Børge Brendes årlege redegjørelse om krigen i Afghanistan. Ved at debatten blir tatt i Stortinget i dag, sikrar vi at dei ulike oppfatningane kjem til syne. Det er bra. Eg skulle berre ynskje at dei kom til syne litt oftare, ikkje berre som eit fast rituale etter utanriksministeren si framstilling.

Det har vore ein tendens i fleire parti til å fokusere på dei positive hendingane i Afghanistan og mindre på dei negative. Samtidig som ein kan finne område der det har blitt betre i landet, som til dømes at fleire jenter kan gå på skule, er det mykje som peikar i gal retning. Tryggleikssituasjonen har blitt verre, narkotikaproduksjonen har auka og demokratiseringa har stoppa opp. Dei fleste spår i dag at Afghanistan står framfor store vanskar i åra som kjem.

Artikkelen fortsetter under annonsen

Skal vi delta i ein krig, må vi som folk vite kvifor vi er med. Vi skuldar dei som bur i landet der krigen føregår ei forklåring på at den siste utvegen krig er var naudsynt. Vi skuldar våre eigne soldatar, deira foreldre og vener, å gjere bevisste vedtak, men også å følgje med på utviklinga i krigen og vere opne for endring.

Det har vore vanskeleg å følgje med på krigen til dei norske soldatane i Afghanistan, på grunn av at det har vore lite debatt og informasjon. Krigen har vore langt unna, på ein stad der det er farleg å vere journalist. Nokre få modige og kritiske journalistar har vore avgjerande for at den norske offentlegheita har fått ei anna fortelling enn den offisielle. To frilansjournalistar, Kristin Solberg og Anders Sømme Hammer, har kome med nye vinklingar. I sin siste reportasje frå Afghanistan fortel Solberg ei urovekkande historie frå Kabul i A-magasinet:

«Pressekonferansene deres blir mer og mer forutsigbare. Talsmannen til ISAF forteller hvor godt det går, selv om alle tegn tyder på det motsatte. Han understreker hvor flinke de afghanske sikkerhetsstyrkene er, for det er det som er strategien nå som de ikke klarer å avslutte krigen, de skal ut og overlater problemet til afghanerne selv.»

Hadde me ikkje hatt modige frilansjournalistar som Solberg, ville den journalistiske dekninga av landet vore enno tynnare. I boka «Den lengste krigen» av Elisabeth Eide viser ein gjennomgang av artiklar frå Afghanistan i Noreg i 2006 og 2007 at talet på artiklar i Aftenposten, Dagbladet, Dagsavisen og VG hadde vore halvert om ikkje frilansjournalisten Anders Sømme Hammer var i landet. Han har mellom anna undersøkt historia bak då norske soldatar tok livet av ein sivil afghanar.

FØLG DAGBLADET MENINGER PÅ TWITTER OG FACEBOOK

Når det er lite dekning av ein krig i media, har vi som politikarar eit særleg ansvar for å løfte debatten. Vår nyare historie har vist oss at stortingssalen ikkje har vore sjølvsagt som møtestad når desse avgjerdene har blitt tatt. I 2001, då verda framleis var i sjokk etter terroråtaka 11. september, blei avgjerda om norsk krigsdeltaking i Afghanistan tatt i eit lukka møte i Stortingets utvida utanriks- og forsvarskomité. Dåverande SV-leiar Kristin Halvorsen måtte fremje eit forslag for at Stortinget skulle diskutere ope om Noreg skulle sende norske soldatar til Afghanistan. Takka vere stønad frå Frp blei det ein open debatt.

Eg saknar to ting. Avgjerdene om krigsdeltaking må bli løfta til Stortinget, basert på opne debattar heile folket kan følgje. Skjer dette bak lukka dører, er det vanskelegare for både media og veljarar å vurdere om oppdraget har nådd måla, og om måla som blei teikna på tavla i byrjinga var dei rette. Dette er ikkje urealistisk eller vanskeleg å gjennomføre. I Danmark er det Folketinget som tek stilling til dansk deltaking i internasjonale operasjonar. Klarer Danmark, klarer vi.

For det andre at vi systematisk og kritisk evaluer dei krigane og militære operasjonane vi er del av. Når Noreg avsluttar eit militært engasjement, burde vi evaluert både mandatet og krigen i etterkant. Difor er det bra at eit samla Storting har blitt samde om å evaluere krigen i Afghanistan. Vi bør gjere det same med Libya-operasjonen, slik SV tidlegare har teke til orde for.

Historia om norske soldatar i Afghanistan er historia om kvifor vi treng open debatt, kritisk journalistikk og sjølvstendig forsking om norsk krigsdeltaking. Nokre har sagt at det er upatriotisk å diskutere grunnlaget for ein krig mens vi har soldatar der. Vel, eg meiner det er motsett. Den djupaste respekten viser vi ved å ha god kjennskap til kvifor dei er der, kva dei skal gjere og korleis det går undervegs. Vidare er det avgjerande at vi kan snakke ærleg om det som faktisk går føre seg, og at dei vi har sendt ut på oppdrag kan kjenne seg igjen i det vi politikarar skildrar.

Det sett oss i stand til å vurdere operasjonen undervegs - og til å kunne ta best mogleg funderte avgjerder om framtida for krigen dei er med. Tausheit gir ingen lærdom.

Lik Dagbladet Meninger på Facebook