Det andre mennesket

Informativ portrettbok med mest vekt på diktinga.

BOK: Jan Olav Gatland har si styrke i fokuseringa på forfattarskapen til Åsmund Sveen, på forhold til forlag og mottakinga av bøkene.

Han gjer fleire analysar av Sveen sine dikt og får fram nokre nye tolkingar når han legg vekt på dei homoerotiske aspekta som eit tilbakevendande tema. Han får ikkje minst fram korleis Sveen i si dikting bryt grenser når han skriv dikt med erotiske tema.

Gatland, som fleire gonger har teke for seg homofile tema i norsk litteratur, er sjølvsagt også oppteken av dette aspektet ved livet og lagnaden til Sveen, som var sambuar med fotografen Conrad Binge i tjue år.

Bare ein gong dreg Gatland dette litt langt; når han tenkjar seg at Sveen sin dragning mot sufimystikken er grunna på hans seksuelle legning. Då ser han bort frå den omfattande interessa Sveen hadde for zenbuddhisme og mystisk poesi innanfor den katolske kyrkja, og ikkje minst hans eiga visjonære dikting. Verken Gatland eller Steinnes klarar å formidla nokon innsikt i mystikken som opptek Sveen. Men kven kan det?

Hjå Steinnes ser ein eit totalt avslappa forhold til den homoseksuelle livsstilen og den inngår naturleg i karakteristikken som eit av mange særtrekk ved poeten. Begge biografane skildrar undertrykkinga hjå folk og fagfolk i Noreg på denne tida, og hjå nazistane, som var merkeleg doble i høve til homoseksuelle.

Gatland gjev eit sterkt inntrykk av dei problema av økonomisk og personleg art som følgjer lyrikaren gjennom livet. Sveen levde heile livet på forskot, og døydde på eit leigd rom med skrivemaskinen og eigedelane sine i ein koffert. Når han hadde pengar, vart dei fort løyste inn i hedonistiske augneblinkar.

Gatland har ei analytisk haldning og ein meir oppramsande, akademisk skrivemåte. Han skriv redeleg, men kan bli kjedeleg. Det kjem ikkje fram noko enkelt svar på kva som førte Sveen inn i NS. Det finst økonomiske og trivielle faktorar, det freista med fast jobb og løn, men biletet er langt meir samansett enn som så. Han har mange ytringar og haldningar som går i heilt motsett retning av det nazistane stod for.

Dagbladet kom til å bli viktig for Sveen, på godt og vondt. På trettitalet er han ein innsiktsfull og omtykt lyrikkmeldar i avisa, noko som er med på å gje han ein sentral posisjon i det litterære livet.

Men fordi han har vore knytt så tett opptil avisa er det Dagbladet si trong til avstandstaking frå landssvikarane som vert den direkte årsaka til at Sveen vert arrestert og straffa, og kanskje også til den lange perioden der han vert sett i karantene hjå forlaga.

Han lever faktisk i fridom til september 1945, då Dagbladet krev at han vert stilt for retten. Når han vert sleppt fri frå varetekt, seier dommar Dorenfeldt: «Pass Dem så De ikke faller i klørne på Dagbladet en gang til.»