Det blir aldri lett

Poesi og politikk er to delar av røynda som kan oppfattast som motpolar, men som også påverkar kvarandre i eit dynamisk område der me finn den politiske diktinga og den poetiske politikken.

«De brente våre gårder.

De drepte våre menn.

la våre hjerter hamre

det om og om igjen.»

Inger Hagerup skreiv politisk poesi som mange nordmenn lærte seg. Og om det ikkje var noko høgdepunkt i hennar dikting, så viser det korleis slik dikting i tronge tider kan vere med å styrkja fellesskapet og gje emosjonane retning. Når store folkemengder er einige eller har uklåre, felles kjensler, kan poetar setja ord på opplevingane deira og verta svært populære. Det er ikkje like lett å bli populær om ein kritiserer sitt eige land si bruk av krigsmakt mot andre, slik fleire poetar gjorde når norske pengar og militær stod bak bombinga som førte til drap av sivile i Jugoslavia. Tor Obrestad skreiv:

«Me er ein nasjon i krig. Og meir: Me er ein nasjon

som har gått til krig. Me er med på å bomba folket

i eit fattig land våren 1999»

og Jo Eggen skreiv:

«Jeg forbanner deg likevel, Hiroshimamuntre

haikjeft som kaller deg utenriksminister

dioksindropspose som kaller deg Storting

urandiaré som kallar deg journalist

møkkete tennisball som kaller deg statsminister

flybensinslange som kaller deg regjering»

Og kven i all verda hadde trudd at denne bombinga vår skulle innleia ein så tydeleg trend for Noreg, at etter at Bondevik igjen kom til makta, så kan me nå i 2002 skriva det same; norske fly er aktive i bombinga av folk i eit anna fattigt land, Afghanistan. Og det er bare så vidt me veit om det. Det er slik eg skreiv i Kitty K.:

«overgangen frå å vera

eit fredeleg land

til eit land som

startar ein krig

er mest umerkeleg

som ein fartsdump»

Politikk og poesi kjem opp som eit tema med visse mellomrom på Diktkammeret, og bra er det. Men det er vanskeleg å seia noko eintydig om korleis ein skal forhalda seg til dette. Det er alltid så mykje lettare å sjå på det som alt er skrive. På Diktkammeret kjem dei aktuelle hendingane i verda inn i tekstane rett som det er. Og det ville vore merkeleg om dei ikkje gjorde det, og det ville vore idiotisk om ein sa at dei ikkje burde gjera det. Men det vert ikkje betre dikt av å nemna viktige hendingar, eller å ta stilling til den eine eller andre parten i ein konflikt.

Politisk dikting kan ein vera sikker på å sirkla inn om ein ser i dikta til Mao Tsetung eller Ho Chi Minh, hjå Bertolt Brecht eller Vladimir Majakovskij, som skreiv:

«Mine dikt skal være nyttige,

ikke til pynt.

Dikt skal være våpen,

ikke en Amors pil som gir et ørlite gys.»

Men dette er ikkje folk som skriv dikt bare fordi dei er opptekne av politikk. Det er folk som uttrykkjer seg i diktform fordi dei har forhold til ein poetisk tradisjon og kan nytta dei poetiske verkemiddel som skapar dikt av røynda.

Er det då mogleg å skriva ei form for eintydig poesi, der kvart ord er retta mot det å påverka lesaren sine meiningar i ei bestemt retning? Mitt svar vil her vera Nei!. For meg ligg det poetiske i språket mellom anna i det at det opnar for lesaren si subjektive innlesing av eigne erfaringar og tolkingar i teksten. Det poetiske språket er slik sett mangetydig og kan ikkje gå i eit klart definert ærend -i eit anna ærend enn det å vera poesi - og likevel halda fram med å vera god poesi. Men når ein poet er oppteken av det levande, det som utviklar og endrar seg, og samstundes er levande oppteken av ei politisk røynd, så vil denne personen kunna skapa god poesi av alt, fordi det levande ikkje lar seg tvinga inn i noko system, og fordi det levande og sansande sinnet skapar eit poetisk trøkk i teksten som rører ved lesaren på mange plan. Mansur Rajih frå Jemen skreiv i fengselet:

«Du som skal myrda meg, vent

Sjå augo mine

før du begynner - eller sluttar -

det er det same for meg

Kan henda kan du tenka deg om

og vekka det i deg som er skapt for anger

Det avskyelege i deg, det som terroren skapar

det avskyelege ideg syg til seg alt

det avskylege i heile verda

Vent litt! Nå er det nok!

Sjå det mjuke i denne lekamen»

(gjendikta av Tor Obrestad)

Det vil aldri bli lett å verta einige om kva som er god politisk dikting, like lite som me vert einige om kva som er god politikk. Men sidan det nå er eg som har ordet, kan eg i slå fast at dei forenklande frasar og klisjear som pregar mykje partipolitisk skriving, og som er suggererande forsøk på å tåkeleggja røyndommen, aldri kjem i nærleiken av å vera god poesi. Medan dei uventa bileta som strøymar ut i diktinga med stor kraft, fordi dei er sette i gang av hendingar i politikken, ofte kan verta sterk poesi. Dei er eit uforutseieleg møte mellom ei ytre ver i endring seg og eit skapande sinn. Som her i diktet - Eg høyrer president Kennedy lyge om invasjonen på Cuba - av Robert Bly:

«Det finst eit anna mørker,

eit mørker i kroppens utpostar,

i moldvarpar på flukt, og telefontrådar,

og hestens spinkle ankel.

Mørkret i døyande gras og gule pileblad,

det finst ein død av sundslitne knapphol,

av brutaliteten i høgare regionar,

av lygande journalistar,

det finst ein bitter trøyttleik, vaksen

og sorgfull.»

(Gjendikta av Paal-Helge Haugen).

Med dette utgangspunktet kan den politiske poesien koma mot oss overalt, og den poesien som bles liv i glørne på ein idyll og prøver å koma lengst mogleg vekk frå all fæl politikk, vil kasta lange politiske skyggar frå dei som sit rundt dét bålet.