Einauga liberalist

LIBERALISME: I Dagbladet 25/10 og 6/11 assosierer Lars Fr.H. Svendsen, filosof og prosjektleiar i den høgreliberale tankesmia Civita, liberalisme med mest mogleg fridom. I forlenginga vert økonomisk fridom like viktig som politisk fridom, meiner han. Men i dei viktige delane av den liberale idétradisjonen er ikkje alle typar fridomar like viktige. Fridomen til å køyre bil på raudt lys, slå nokon i hovudet med ein sko eller kle seg naken i kyrkja er døme på lite viktige fridomar samanlikna med ytringsfridom og fridom frå sosial naud. Liberalisme er ikkje ein teori som føreskriv mest mogleg fridom. Liberalismen er teoriar om kva for fridomar som er viktige. Her går det eit skilje mellom høgreliberale og venstreliberale retningar. Men Svendsen er berre oppteken av den høgreliberale tradisjonen. Spørsmåla melder seg: Kvifor nemner Svendsen aldri nyare, sentrale liberale filosofar som Ronald Dworkin, John Rawls eller Jürgen Habermas? Kan det vere fordi dei venstreliberale tenkjarane ikkje passar inn i det biletet av liberalismen som den høgreliberale tankesmia Civita vil han skal presentere?

Liberale teoriar impliserer ein målestokk til å gradere fridomar. Denne målestokken kan ein seie er kjernen i liberalismen, han går ut på følgjande: Staten må vise borgarane lik respekt overfor deira oppfatningar om korleis eit godt liv skal levast. Borgaren i det liberale demokratiet kan alltid seie: Høyr her, minister. La meg få leve livet mitt slik eg ynskjer det. Ikkje bruk politisk makt til å diskriminere meg fordi eg er annleis enn deg.

Om dette er det brei semje i den liberale leiren. Det som fører til harde, liberale familiefeidar, er kva som er ei god, moderne fortolking av kravet om lik respekt. Kva for fridomar har størst verdi? For dei høgreliberale er fortolkinga at staten må vere atterhalden i økonomien. For sosialliberale og venstreliberale er det motsett: Dei meiner marknadsregulering og sterk omfordeling av pengar og makt er ein føresetnad for like moglegheiter til sjølvbestemming.

Venstreliberale og sosialliberale har eit par sterke kort på handa samanlikna med dei høgreliberale. For det verkar rimeleg å hevde at statleg marknadsregulering for å sikre at alle borgarane får ein viss råderett over eige liv, er viktigare enn at nokon har maksimal økonomisk fridom. Det var difor den viktigaste tenkjaren i moderne politisk teori, John Rawls, slo til lyd for liberal sosialisme.

Til slutt: Ei vanleg mistyding er at den liberale staten aldri kan fremje saker det ikkje er semje om. Høgreliberalaren Lars Fr. H. Svendsen går til dømes rundt og hevdar at røykjelova eller statleg eigarskap er illiberalt. Det er naturlegvis berre tøv. Det som den liberale staten må gjere, er å grunngje politikken slik at borgarane kan akseptere han utan å kjenne seg diskriminerte. Til dømes vil ein knallhard skattepolitikk som var grunngjeve liberalt med alles like rett til sjølvråderett over eige liv, gå meir ut over dei rike enn dei fattige. At det er illiberalt, er berre slik einauga liberalistar ser det.