Håpløshet: En liten gutt lener seg mot gjerdet som omringer Moria-leiren på Lesvos. Beboerne her holdes inne bak piggtråd, høye gjerder og vakter. Foto: Tore Meek / NTB scanpix / TT / kod 20520
Håpløshet: En liten gutt lener seg mot gjerdet som omringer Moria-leiren på Lesvos. Beboerne her holdes inne bak piggtråd, høye gjerder og vakter. Foto: Tore Meek / NTB scanpix / TT / kod 20520Vis mer

Flyktninger:

Flyktningeleiren Moria er eit tidligare fengsel. Med mange tusen fleire menneske enn det er plass til

Ungar heilt ned i tiårsalderen forsøker å ta sitt eige liv. Moria, heilt utan Soria.

Meninger

Eg er klimaflyktning i Las Palmas. Med utsikt frå mitt Soria Moria til endelaust hav, og ingen vott eller brodd i sikte så langt auget rekk. Eg reiser heim «når vårsol i bakkane blenkjer».

Spaltist

Jarl Wåge

er debattant, skribent og tidligere vinner av forteller-konkurransen «Storyslam». Foto: Sunniva Halvorsen

Siste publiserte innlegg

Sist fredag fekk eg med meg «Lindmo» på NRK TV. Det gjorde inntrykk. Der handla det mykje om flyktningar. Ikkje om luksusutgåver som eg, men reelle flyktningar. Dei som i hundretusental har rømt frå død og elende i heimlandet. Som med livet som innsats har kryssa havet i skrale farkostar for å finne naudhamn i Europa.

Gjest hos Lindmo var mellom andre sjukepleiar og artist Marthe Valle. Ei som med modig engasjement har drive solidaritetsarbeid i mange kriseramma område.

I 2015, då flyktningestraumen til Europa var på det mest intense, med fleire tusen som kom kvar dag, drog ho til Lesvos i Hellas for å hjelpe til. Der opplevde ho kaotiske tilstandar. Men òg glede, letnad og håp fordi dei som var på flukt, endeleg såg byrjinga på eit tryggare og betre liv.

Etter 2015 har Europa omtrent hermetisk stengt grensene for nye flyktningar. Resultatet er at titusenvis er stranda i Hellas.

Marthe Valle er ei av dei som har realisert regjeringa sine fagre ord om å hjelpe flyktningar der dei er. Til Lindmo fortalde ho at ho for ikkje lenge sidan var tilbake på Lesvos. I flykningeleiren, Moria. Heilt utan Soria. Eit tidlegare fengsel. Med høge murar og piggtrådgjerde rundt. No med mange tusen fleire menneske enn det opprinneleg var bygt for.

Valle såg enorme endringar sidan sist ho var der. Det fyrste ho la merke til, var håpløysa og apatien. Folk såg ikkje nokon veg ut. Born hadde slutta å vere born. Ungar heilt ned i tiårsalderen forsøkte å ta sitt eige liv. Ungdom dreiv med sjølvskading

Einslege mødrer måtte stå opp klokka fire om morgonen og ta med seg borna for å stå i matkø. Av og til måtte dei vente i opptil tre timar på mat. Blei borna sjuke, noko som skjedde ofte, måtte dei stå i ny, endelaus legekø.

«Det verste er,» sa Marthe Valle og såg rett inn i kamera, «at dette er ein politisk villa situasjon. Det skal vere så ille som muleg i Moria for å varsle nye flyktningar om at det ikkje nyttar å komme dit.» Suset som høyrdest då ho sa det, var frå politikarar som vende det døve øyret til og såg ein annan veg.

Den italienske psykiateren Alessandro Barberio, som i ei årrekke har jobba med krisepsykiatri for blant andre Leger uten grenser, kallar situasjonen i Moria for katastrofal. Han påstår at han aldri har sett ei slik opphoping av psykiske lidingar som på Lesvos. Mange som er der, har opplevd ekstrem vald og overgrep og har blitt traumatiserte både før og under flukta til Europa.

Barberio trekkjer òg fram den kolossale håpløysa folk opplever ved å vere fanga på Lesvos som ein viktig årsak til stadig fleire alvorlege, psykiske lidingar.

Ei eg følgjar på Twitter, Marianne M. Robertsen, har òg fleire gonger drive solidaritetsarbeid på Lesvos. Ho reiste heimatt der i frå sist laurdag. Hennar augevitneskildring er som dei andre sine: Resignerte vaksne. Ungdom utan håp. Når det regnar, renn det kloakk gjennom heile leiren. Vatnstasjonen er rett ved toaletta. Mange har skabb. Det florerer med smittsame sjukdommar. Det bur mellom 8 og 20 personar i kvart telt. Nokre har bra standard. Andre er elendige.

«Masse flotte folk lever i eit helvete,» seier ho. «Det er frykteleg å vere her og sjå alt dette. Og enda verre å reise her i frå når så mange treng meg.»

Det er så velsigna lett å demonisere flyktningar og innvandrarar. Muslimar blir av enkelte omtala som ei organisert hær som kjem marsjerande for å invadere og ta over styre og stell.

Eller som ein rein utgiftspost. Siv Jensen og partifellar har stadig sagt at Noreg ikkje kan vere «heile verdas sosialkontor». Sjølvsagt kan vi ikkje det. Andre slår på stortromma om at vi ikkje kan ta imot «heile Afrika». Som om heile Afrika vil hit.

Kontrasten til dette skremmebildet kunne ikkje ha vore større enn då Anne Lindmo sin neste gjest, 14 år gamle Zein Ali Alrafih, kom inn i studio. Han og familien er kvoteflyktningar frå Syria og bur no i Hammerfest. Ein by han omtala som fantastisk. Dei flykta frå Syria til Libanon då han var liten. Til eit fattig land som har teke imot ein og ein halv millionar flyktningar.

Heilt tilfeldig blei han ein dag oppdaga av ein filmskapar. Slik hamna han som hovudrolleinnehavar i «Kapernaum», ein film som har fått strålande kritikkar verda over og blitt Oscar-nominert.

Snart skal Alrafih sette kurs mot Hollywood og Oscar-utdeling. «Kva vil du gjere om du vinn?» spurte Lindmo. «Då vil eg takke og ta med meg oscaren heim til

Hammerfest,» var det enkle svaret. Sikkert ikkje mange som kom på å kalle han «potensiell terrorist» eller «kostbar og uintegrerbar velferdsprofitør» der og då.

Det er noko Arnulf Øverlandsk «Jeg roper med siste pust av min stemme. Du har ikke lov til å gå der og glemme» over Valle, Barberio, Robertsen og andre augevitne sine desperate rop om hjelp.

Med politisk vilje kan landet som fostra Nobels fredsprisvinnar Fridjof Nansen, dra i gong ein gigantisk, internasjonal redningsaksjon og få dei stranda flyktningane i Hellas fordelt mellom alle landa i Europa.

Skjer det ingenting, vil vi for alltid vere dei likesæle som vende ryggen til denne humanitære katastrofen.

Lik Dagbladet Meninger på Facebook

Meninger rett i innboksen?

Meld deg på vårt nyhetsbrev for å motta ukens viktigste saker fra Dagbladet Meninger hver fredag. Nyhetsbrevet kan inneholde annonser. Du kan når som helst melde deg av.