NY ROMAN: Olaug Nilssen har skrevet en ny, politisk roman, som kommer ut i oktober. Foto: Nina Hansen / Dagbladet
NY ROMAN: Olaug Nilssen har skrevet en ny, politisk roman, som kommer ut i oktober. Foto: Nina Hansen / Dagbladet Vis mer

Sommerboka i Dagbladet 2020

Føler skyld for sykmelding

- Alle jesuser og mariaer som er opptatt av å realisere seg selv, trenger en Marta til å ordne med det praktiske, sier Olaug Nilssen.

Publisert

- Et råd om å lære seg å lytte til kroppen sin vil fort høres ut som en floskel for de som ikke har anledning til å gå rundt og kjenne etter. Det er ikke alt vi kan prioritere bort, sier Olaug Nilssen.

SOMMERBOKA I DAGBLADET

Hver fredag i sommer publiserer Dagbladet utdrag fra noen av bokhøstens mest spennende bøker, samt intervju med forfatteren.

  • 26. juni: Heidi Linde, «Hva hun klager over når hun klager over husarbeidet»
  • 3. Juli: Gaute Heivoll, «Drøm om de levende»
  • 10. Juli: Hanne Ørstavik, «Ti amo»
  • 17. Juli: Maja Lunde og Lisa Aisato, «Solvokteren»
  • 24. Juli: Olaug Nilssen, «Yt etter evne, få etter behov»
  • 31. Juli: Helga Flatland, «Et liv forbi»
  • 7. juli: Jo Nesbø, «Kongeriket»

Tre år etter den brageprisvinnende og kritikerroste boka «Tung tids tale», som er basert på hennes egne erfaringer som mor til et barn med autisme, er hun tilbake med en ny, politisk roman. Denne gangen inspirert av en bibelhistorie som har provosert henne skikkelig.

  • Les et utdrag fra den kommende romanen til Nilssen lenger nede i saken.

Noen må gjøre jobben

Hovedpersonene i den nye romanen er to voksne søstre. Den ene ligger til sengs med utmattelse, mens den andre har overtatt omsorgen for sønnen hennes, som har en utviklingshemming. Hvem skal så hjelpe henne når hun blir utslitt? Søstrene heter Lea og Rakel, som også er navnet på to bibelske søstre. Men boka bygger enda mer på historien om Marta og Maria, som en gang fikk Jesus og hans følge på besøk.

- Marta lager mat og steller og styrer, mens Maria setter seg ned og lytter til Jesus. Marta blir irritert fordi hun ikke får hjelp, men Jesus tar Maria sitt parti. Jeg har tenkt mye på den historien, sier Nilssen, som også har skrevet en tekst i Klassekampen om den.

OLAUG NILSSEN

Boktittel: «Yt etter evne, få etter behov»

Lansering: Oktober

- Jeg har aldri fått så mye respons! Jeg skrev at det Marta gjør, er forutsetningen for at han kan sitte der og preike. Alle jesuser og mariaer som er opptatt av å få realisere seg selv, for å si det moderne, trenger at det går en Marta rundt i bakgrunnen og ordner med alt det praktiske, sier hun, og legger til:

- Samtidig vet jeg jo at dette var et frigjørende bibelsted for mange i generasjonene før oss. Det ga dem lov til å få fri fra plikter og forventninger.

Burde fått hjelp

I romanen er det den driftige storesøsteren Rakel som tar på seg ansvaret andre ikke orker eller vil ha. Søstrenes mor Gudrun konsentrerer seg om sine mindre krevende barnebarn. Samtidig spiller også velferdsstaten en rolle, for den har overtatt mange av de tunge oppgavene som tidligere falt på familiene.

- Vilkårene har endret seg enormt, men velferdsstaten klarer jo ikke å stille opp i alle tilfeller. Jeg mener selvfølgelig at hvis familien i romanen hadde fått den hjelpen de skulle ha fått, så hadde de sluppet mye fortvilelse og konflikt, sier Nilssen.

Det gjør det til en politisk roman, men ifølge forfatteren handler det også mye om hva en slik situasjon gjør med relasjonene våre. Det at noen orker mer enn andre, reiser flere vanskelige spørsmål.

- Hvordan skal de som ikke orker, rettferdiggjøre at de ikke gjør mer? Og hva nytter det for de som orker å fordømme dem som ikke gjør det? For de som takler oppgavene, blir det etter hvert utmattende, og for de som ikke gjør det, blir det mye skyld og skam, sier Nilssen.

Skyldfølelse for sykmelding

Selv går hun alltid gjennom en runde med skyldfølelse før hun ber om en sykmelding, forteller hun. Trenger hun det egentlig, er hun virkelig syk nok? Hun kjenner seg igjen i både Rakel, Lea, deres lillesøster Linda og mamma Gudrun, forteller hun.

- Jeg tror de aller fleste av oss har begge sider i oss. Vi er ikke bare late eller bare driftige.

- Er det en myte at det finnes supermennesker som takler alt?

- Ja, jeg håper det. Noen tror jeg er et slikt menneske, men det er jeg virkelig ikke.

Les utdrag fra «Yt etter evne, få etter behov»

LEA – FREDAG 15. NOVEMBER

I dag har eg så langt utført tre oppgåver. Eg har stelt meg, kledd meg og tømt oppvaskmaskina. Dette skal eg artikulere i tillegg til å gjere det, for å minne meg sjølv på at det er arbeid. På sikt vil det bli automatisert, slik det var før. Inntil vidare skal eg tillate meg å ha bruk for ein kvil etterpå. Men om eg skal vere heilt ærleg, så veit eg ikkje lenger om eg er sliten eller ikkje. Veit ikkje om det er noko i vegen med kroppen og hovudet, eller om eg berre er i så dårleg form og i så dårleg vane, at eg ikkje orkar verken å jobbe eller å vere mor. I ein periode veit eg at slitenheita var udiskutabelt reell. Det gjekk ikkje an å reise seg. Det var ei slik streting i alle ledd og musklar at det ikkje var mogeleg. Det føltest som om innhaldet i hovudet berre segla rundt, litt som då eg i studietida hadde drukke for mykje whisky på eit nachspiel, og rommet ikkje slutta å snurre, verken om eg lukka auga eller hadde dei opne. Dessutan hadde eg angst. Berre oppsynet til pappa då han kom for å be meg reise heim og passe huset då dei skulle reise bort, var nok til at eg fekk full pustestopp. Ta inn posten deira, vatne plantene, nei, det var umogeleg! Men han forstod sjølvsagt ikkje at spørsmålet gav meg angst, og at han måtte trekke det tilbake. Nei då. Han måtte sjølvsagt ha det i reine ord, at nei, det kunne eg ikkje. Rett nok gjekk han frå huset då eg ikkje klarte å seie noko anna enn at eg måtte gå og legge meg, men då eg vakna etter å ha sove, så låg det ei melding på mobilen: «Kan du vere i huset vårt og vatne blomar og ta inn posten vår når vi er vekke?» Eg hadde ingen krefter til å verken ringe og uttale «Nei, det kan eg ikkje», eller å skrive det, denne nektinga av ei enkel teneste. «Du ligg jo berre der likevel», låg det implisitt. Eg ringde Rakel og hiksta medan eg fortalde henne at pappa masa på meg om å reise heim og ta inn posten og vatne blomane.

– Klart du ikkje skal ta inn posten og vatne blomane, sa Rakel, og så ordna det seg utan at eg trong å tenkje meir på det. Eg fekk uansett ein pakke lakris då dei kom heim, dei hadde levert han til Rakel saman med ei flaske raudvin til henne og eit kilo sjokolade til Benjamin. Eg fekk raudvinen og lakrisen, og halvparten av sjokoladen. Rakel verken drakk eller åt godteri, og bestemte kor mykje Benjamin fekk lov til å ete. Eigentleg bestemte ho kor mykje eg fekk lov å ete også, i alle fall så lenge det var ho som handla. Om eg ikkje hadde kjent henne, hadde eg hata henne. Og kanskje hatar eg henne, men ikkje berre, og ikkje for rigiditeten, det er ikkje akkurat slik at ho nyt godt av askesen sin, han er berre initiert av nødvendigheit. Hadde vi vore normale, så ville eg sikkert laga feite tre rettars middagar med ulike vinar til kvar rett, berre for å gjere henne utilpass når ho pirka i maten og sa nei takk til vinen. Hadde vi vore normale, kunne eg med overlegg ha invitert vener som ville ha dømt henne for å avstå frå livets gode, og som hadde vist det fram med både andlet og kroppshaldning rundt matbordet. Det ville, med vilje, ha blitt utriveleg. Men vi er ikkje normale, og ho reagerer ikkje lenger på infame påfunn, verken frå meg eller frå andre. Rakel er ein rein streng av plikt, så hardt spent at det ikkje går an å spele på henne.

Då eg var verkeleg sliten, var eg uansett heilt utan evne til å samhandle med andre. Røystene til andre skar i øyra, gledene til andre dunka i tinningane. Ryggen verkte og pusten stoppa. Eg måtte berre ligge, eg kom meg ikkje ut av senga til anna enn å gå på do, eller til kjøkenet for å smørje knekkebrød eller skjere opp spekepølser, som eg tok med tilbake til senga i ei skål. Det var Rakel som kjøpte inn matvarer til meg, ho kom køyrande i den vesle elbilen sin kvar måndag morgon, presis som ei kommunetilsett heimehjelp, ho mangla berre kommunelogoen på bilsida. Ho vaska huset, ho skifta sengklede når ho såg eg hadde tørka spekepølsefeitt frå fingrane på dynetrekket. Somme tider utan eit ord, ikkje fordi ho var sint på meg, men fordi eg hadde bedt om det. Eg låg i senga med macen på magen og høyretelefonar over hovudet og såg på tv-seriar og realityshow medan ho støvsuga under senga. Ho vaska opp, betalte rekningar, sende inn skjema til Nav. Laga solide middagar som eg åt rubbel og bit av. Nekta å kjøpe meir enn éin sjokolade og éin pose potetgull i veka, jo, eg hatar henne litt, eg gjer det. Men det er betre no, eg veit ikkje om eg er sjuk-sjuk eller berre heilt ute av trening.

Eg er ikkje mor. Eg er ikkje i jobb. Men det går betre, eg går ut, eg gjer ting. Minst éin ting per dag. Gå til butikken, gå til posten, gå til møtes med Rakel for å ete lunsj på Bjølla, ein kilometer på kvar. Lage tomatsuppe. Vaske doen. Ein pose chips berre som påskjønning for å ha utført ei oppgåve, berre ein liten ein, og ikkje alltid då heller. Dessutan får eg arbeidslivstrening. Eg styrer ein heil bondegard. Sår korn og haustar inn. Plantar tre og plukkar eple. Sankar honning og lagar ljos. Det gjev ei heilt eiga meistringskjensle å gjere desse oppgåvene, sjølv om det ikkje akkurat er slik at eg puttar nevane i ekte jord. Nei då. Det er eit spel på iPaden, Hay Day. Før spelte eg berre Candy Crush, men etter at Rakel oppdaga kor mykje pengar eg brukte på det, sletta ho spelet frå mobilen min.

Eg lasta det ned på nytt, men ho kom faen meg innom kvar ettermiddag og sletta det igjen. Med gode argument, sjølvsagt, for ho forsørgde meg jo eigentleg på den tida, eg veit at ho betalte rekningar som trygdeinntektene mine ikkje rakk til, og eg brukte nesten 200 kroner dagen på Candy Crush. Ja, det høyrest kanskje mykje ut, når ein seier det rett ut på den måten. Men når ein først speler Candy Crush, så gjev det ei stor tilfredsstilling å klare å fullføre bretta. Det er tilsvarande frustrerande når bretta aldri lar seg løyse, og då må ein kjøpe nye boosters. Ein booster i Candy Crush er for eksempel godteri med striper. Om ein brukar eit godteri med striper på brettet, så gjer ein faktisk kål på ei heil rad, og då har ein kome eit langt stykke på veg. Eg hadde telefonen innstilt slik at han vibrererte litt ved bruk av kvar booster, og det var også tilfredsstillande, det knatra som bruspulver i handa. Men 200 kroner dagen er over 1000 kroner i veka, som Rakel informerte om, og det hadde eg jo ikkje råd til, som ho la til.

– 1400 kroner i veka, faktisk, sa eg.

Men eg tenkte ikkje på kva eg hadde råd til og ikkje, når eg berre låg til sengs med ei dyne krølla saman under beina og ei dyne over meg. Dette sa eg til henne også, og då tok ho telefonen ut av hendene mine, tasta inn koden min og sletta spelet. Eg endra koden så ho ikkje skulle ha tilgang, men så gløymde eg den nye koden allereie neste dag, og måtte ha hjelp av Rakel til å ordne opp, og sjølv no orkar eg ikkje tenkje på korleis ho faktisk fekk ordna det. Ja, det var audmjukande. Men vi er ikkje normale. Vi kjem over det. Vi kjem over slikt.

Lyst til å diskutere?

Besøk Dagbladet debatt!

Vi bryr oss om ditt personvern

dagbladet er en del av Aller Media, som er ansvarlig for dine data. Vi bruker dataene til å forbedre og tilpasse tjenestene, tilbudene og annonsene våre.

Les mer