Vi bryr oss om ditt personvern

Dagbladet er en del av Aller Media, som er ansvarlig for dine data. Vi bruker dataene til å forbedre og tilpasse tjenestene, tilbudene og annonsene våre.

Les mer

Kultur

Mer
Min side Logg ut

Første kapittel: «Landfastlykke» av Brit Bildøen

Les utdrag fra «På vegen», første kapittel av Brit Bildøens bok «Landfastlykke».

Hei, denne artikkelen er over ett år gammel og kan innholde utdatert informasjon

… all mankind is of one author and is one volume; when one man dies, one chapter is not torn out of the book, but translated into a better language; and every chapter must be so translated.
JOHN DONNE, Devotions upon Emergent Occations

Ein tidleg tirsdagsmorgon i slutten av november forlèt Mona Sæther ektemannen sin og loftsleilegheita på St.Hanshaugen i Oslo for å køyre til øya der ho voks opp. Ho etterlèt seg ei varm grop i senga og ein rosa post-it-lapp på kjøleskapet. Så listar ho seg ut med ei veske ho har pakka i full fart.

Denne raske avreisa opplever Mona som eit plutseleg innfall. I det ho køyrer inn på E6-en nordover, tenker ho at det skjer automatisk, fordi ho har køyrt denne vegen så mange gonger før. Men etter kvart som vegen brettar seg saman bak henne og ho legg det tjukkaste Oslo og den mørkaste natta bak seg, kan det nok hende det går opp for henne at dette eigentleg har vore planlagt ei stund. For ein plan kan forme seg – og til ein viss grad også falde seg ut – utan at dei som ber på planen veit at dei er ein del av han.

Ein plan har altså forma seg inne i Mona utan at ho har visst at ho har vore ein del av han.

Men det var ho altså.

Og no ligg det ein lang og mørk veg framfor henne.

Vekkarklokka ringer, og Even oppdagar at Mona ikkje er der når han strekker seg for å trykke ned knappen. Men han finn gropa som framleis er lunken, og han legg handa si i den forsvinnande varmen hennar i den tru at ho snart vil komme frå badet og helse muntert god morgon. Seinare blir han sitjande lenge ved kjøkkenbordet med lappen framfor seg. Der står det:

Kjærasten min!
Eg kan ikkje gå gjennom dette.
Håpar du klarer deg utan bilen ei stund.
Ringer deg i kveld,
Mona.

Det sluddar. Vindaugsviskarane er dårlege og lagar ein lyd som kunne få håra til å reise seg på kva som helst. På P2 finn Mona morgonmusikk som pakkar det litt inn. Den rå lufta inne i bilen blir sakte varmare og tørrare. Snart vil det bli lysare. Om eit par timar kan ho ringe Live og seie frå at ho er på veg. Ho kan nok vente seg ein ironisk kommentar, ein beisk Live-replikk, men kjenner seg viss på at ho er velkommen.

Sist Mona snakka med henne i telefonen, sa ho at det er ei underleg stemning på Fårøy om dagen. Det er rart å ta ferja, sa Live, og sjå dei svære, grå søylene som stikk opp av sjøen. Mona spør om dette kvar gong ho ringer, og det er ofte no, etter at Live blei sjuk. Kvar gong dei snakkar saman på telefonen, spør Mona kor langt dei er komne med bygginga av brua, sjølv om ho ikkje eigentleg har lyst til å høyre om det.

Overfor andre spøker ho vekk motviljen sin med at ho er ferjeromantikar. Men med seg sjølv veit ho at det ikkje berre er det at ho kjem til å sakne den kvarterlange ferjeturen, eller at ho er redd noko av idyllen på øya kjem til å bli borte. Det er ikkje berre frykta for å sjå barndomslandskapet rasert, eller sterkt forandra, som plagar Mona. Det borar enda djupare, dette stikket ho kjenner kvar gong ho tenker på brubygginga. Mona forsøker å finne ut kva som plagar henne. For ho likar å halde tanke og minne fast, granske dei og ta kontroll over dei. Gjere seg ferdig med dei. No tenker ho at ho kanskje ikkje likar at nokon forsøker å knyte barndommen tettare til henne, den delen av livet ho så lenge har halde på ei armlengds avstand.

Mona er ei av dei som har eit billedleg forhold til barndommen sin. Dei som har dette billedlege forholdet til barndommen sin, ser hendingane i barndommen som små pakkar, forsegla, sorterte og lagt i skuffer og skap i hjernen. For mange høyrer barndommen heime på fotografi, og det som er utanfor, er blanke ark eller kommentarar skrivne i ettertid. Andre ser kanskje barndommen sin som ei øy som ligg langt ute i havet, medan vaksenlivet er fastland som veks medan øya blir mindre og mindre. Nokon skubbar til og med barndommen frå seg som ein liten båt, utan mannskap og årer må han segle sin eigen sjø. Andre igjen kan bere med seg barndommen som mange små øyer, små bobler i blodet eller kjøttet, delar av den massen dei er skapte av, og dei rører rundt i minna kvar dag, somme rører forsiktig så det ikkje skal blande seg heilt, andre er ikkje så nøye på det. Dei kan vere både det dei er og det dei var, men pussig nok føler nokon seg oppstykka, medan andre tvert om føler seg heile.

Even har vondt i magen. Han et ikkje frukost som vanleg, for det er ingen å ete frukost med, men han pakkar dokumentmappa si som vanleg, og han barberer seg. Han må vel nesten gå på jobben, sjølv om ingen ventar han der og han hadde førebudd seg på ein heilt annleis dag. Han ser fort gjennom skap og skuffer, som om svara på alle spørsmåla hans skulle ligge der, og ser at ho ikkje har tatt med mykje. Den store veska er borte, men det har ikkje minka mykje i klesskapet. Han veit kor passet hennar vanlegvis ligg, og der ligg det, i nedste skrivebordsskuffa. Medan han ser gjennom dei tre små romma han deler med Mona, ristar han heile tida på hodet, og han veit ikkje om han ristar på hodet over seg sjølv, som no faktisk driv og sjekkar om kona har tatt med passet når ho drog, eller om han ristar på hodet over henne, som ikkje har sagt eit ord om at ho ikkje ville eller var i tvil. Han lurer på om ho har avlyst timen.

Motorvegen ut frå Oslo har smalna inn til ein vanleg einfeltsveg utan at Mona har registrert det. Den første halvannan timen har ho køyrt heilt automatisk, ho må ha kryssa Minnesundsbrua, men registrerer det først når ho er ved avkøyrsla til Hamar. Radioen står på utan at ho får med seg kva som blir sagt. Det einaste som sit att av turen så langt, er skog og asfalt, asfalt og skog – fort forbi i grågrøne striper i ytterkanten av blikket. Og inne i henne, ein skog av tankar som ho sakte banar seg veg gjennom.

Tankane til Mona handterer ei stor mengd problem utan at ho orkar å gripe ordentleg tak i nokon av dei. Slik merkar ho ikkje at timane og mila glir unna. Men etter kvart som konturane av det som går føre seg oppe i hodet hennar, blir skarpare, merkar ho også meir av landskapet rundt seg. Ho ser at det langsamt opnar seg, sjølv om dagslyset enno held tilbake. Der framme ligg Mjøsbrua i ein inviterande boge på det småkrusete vatnet. Mona prøver å rette seg opp i ryggen. Ho må finne ut kva ho skal seie til Live når ho ringer. Det er umuleg å forklare alt dette på telefonen, dette som Mona ikkje skjønar sjølv enno. Kanskje ikkje Live veit, eller tenker på det med det same, at det var i dag som var den store dagen. Monas store dag. Monas nye start.

Live er den som veit mest om Mona. Det er muleg Live trur ho veit alt. Ho har vore med så lenge, er der på dei aller første svart-kvitt-fotografia Mona tok. Som det bildet ho har gått med i lommeboka alltid, av seg sjølv og Live og Eliane med klistremerke frå appelsinar limt i ansikta. Eit fotografi som avslører kven som vil bli den vakre, kven som vil bli den sterke, og kven som for alltid vil gøyme seg bak andre. Eliane er allereie så klar over seg sjølv der ho held fram dei reine trekka sine, den store munnen, dei store augene som ikkje heilt følgjer smilet. Live gliser skeivt og lurt med to kjempeduskar i lua og fleire appelsinmerke i ansiktet enn dei to andre til saman. Mona sjølv står i midten og prøver å absorbere venleiken og styrken frå dei to andre. Eliane meldte seg ut, men Live er der framleis og har alltid gitt Mona den motstanden ho treng. Først vil ho nok tenke at Mona treng å komme seg vekk på grunn av dette med jobben. Mona vil seie at ho kjem oppover for å hjelpe venninna. Det er jo sant. Det er ein del av sanninga, i alle fall. Så får det andre komme etter kvart. Over ei flaske vin, dersom Live kan drikke no. Mona ser etter om mobiltelefonen ligg der han skal ligge. Det gjer han. Og brått verkar det som den vesle svarte dingsen er det einaste sambandet Mona har med noko utanfor seg sjølv. Aleine i bilen kjenner ho seg som det siste mennesket i verda; for verda, det er bilen. Men med telefonen, som ligg der heilt stille, skrudd av, er ho likevel ikkje fortapt. Nokre få trykk med ein finger, og ho har kontakt.

Kontakt, kontakt. Mona tenker på eggleiaren sin. Eller den manglande eggleiaren. Denne innsnørte kabelen mellom liv og ikkje-liv. Den samanrasa brua mellom staden der gneisten for liv oppstår, og staden der livet skal tennast. Den uerstattelege passasjen. Det uendeleg skjøre sambandet som livet ikkje kan klare seg utan.

Når ho kjenner seg avstengt, er det ikkje sitt eige liv ho er blitt avstengt frå, men framhaldet av dette livet som er hennar. Det er ikkje snakk om ein bråstopp, men noko bremsar sakte opp. Noko blir for seint. Noko forsvinn ut i svarte natta.

I dag var dagen da Mona skulle ut av denne natta. Det var slik ho hadde førestelt seg det. Ho skulle inn i lyset, inn på det opplyste operasjonsbordet, inn på det kvite lakenet, ho skulle kvile mellom effektive menneske i knitrande reine frakkar. Alt dette lyse og kvite skulle få lov til å komme inn i henne, dei ville overføre det til henne, det skulle gjenoppstå i henne. I dette reine, kvite og effektive skulle forandringa skje. Det skulle bli lys.

No ligg den mørke og usikre vegen framfor henne att. Ho har valt å bli i mørket, på sin eigen veg, med to spinkle billykter til å vise korleis ho no skal navigere.

Mona ser ein liten kjerreveg som går ned mot vatnet, der svingar ho inn og stoppar.

Om bilane som susar forbi ikkje køyrte så fort, ville dei ha sett at i den grøne Audien som står parkert rett ved vegen, ligg det ei kvinne framover rattet, og ein kunne tru ho tok seg ein blund, hadde det ikkje vore for at kroppen hennar ristar. Men det er ikkje mange bilar på vegen så tidleg, og dei som køyrer, ser berre den kvite rette stripa og den stiplete gule, dei held blikket retta mot vegen, for dei er redde for å sovne att, eller gløyme kor dei skal. Dei tar ikkje sjansen på å køyre inn på ein veg dei ikkje visste om, ein annan veg enn den dei køyrer til dagleg, ein som kanskje liknar på ein av vegane som dei av og til svingar inn på i draume. Det kunne vere ein veg som aldri tar slutt, som er for trong til at dei kan få snudd, kanskje vil han brått slutte i lause lufta, da kjem dei i alle fall ikkje fram dit dei skal. Nei, det er best å sjå rett fram, da er ein sikker på å komme på jobb som vanleg. Ein gråkald novembermorgon har ingen opningar for små mysterium langs vegen.

Mona har funne seg ei opning ved den beine vegen, ho har funne ei luke i novemberkalenderen, og får difor gråte i fred. Ho græt som ho pla gråte da ho var barn, med lange ul og djupe hikst, ho lèt snørr og tårer få renne fritt, slik at håret rundt ansiktet filtrar seg saman og den høge halsen på genseren hennar blir våt. Når ho er over det verste, leitar ho fram kleenex-serviettane som Even sørgjer for alltid ligg i hanskerommet, og rullar ned bilvindauget for å kjøle ned det hovne ansiktet sitt.

På veg til kontoret ringer Even sjukehuset. Nei, dei har ikkje motteke noka avlysing. Kontorsøstera er høyrbart irritert. Men stemma hennar sprekk litt opp når ho skjønar kor forvirra han er. Ho ber han ringe attende når han får klara opp i situasjonen. Even lovar høgtideleg, som ein liten gut. Han bestemmer seg for å ta ein omveg til jobben og går ned til Akerselva, ruslar langsamt nedover langs elva under gatelykter som det knepper i etter kvart som dei slår seg av. Heile systemet hans er innstilt på det som skulle skje i dag, all energien hans er konsentrert om dette eine, no får ikkje denne energien sleppe laus. No brenn han inne med energien, vender han innover i staden for utover, det er ikkje bra.

Han veit ikkje kva som er verst, om det er det at Mona er borte, at ho har reist frå han utan forklaring, utan tanke på han. Eller om han er rysta over at det no kanskje ikkje blir noko av barnet dei skulle lage, skape, lure fram, smelte fram, lirke fram. Han og Mona, som har smelta saman i mange år, skulle smelte saman på ein ny måte i dag, via legereiskapar rett nok, sterilt og kaldt på eit vis, men det som skulle komme ut av dagens manøver, kunne blitt noko som var levande og varmt og berre deira. Even har gått ut frå at han var med på dette for Mona si skyld. Alle forsøka, alle stillingane, alle målingane, alle utgreiingane, alle behandlingane. Mona må også ha gått ut frå det, sidan ho meiner at ho kan ta denne avgjerda på eiga hand. Berre reise av stad, drite i alt. Har ingen av dei tenkt på at Even gjekk gjennom dette fordi det var ei drift også i han, at han for si eiga skyld hadde lyst på dette barnet? No kjenner han det, no er drifta der, det veltar fram i han, det kjem brått og er overveldande. Han vil halde eit barn i armane, Mona sitt barn og sitt eige, han vil bli far.

Even går med blikket stivt retta mot vegen og merkar ikkje at han passerer bruer og murbygningar, syklistar og hundar og hundeluftarar, han merkar ikkje at det gule lyset frå gatelyktene blir skifta ut med dagslys, at skodda lettar, for det er likevel temmeleg mørkt.

Mona pussar nasen grundig og startar bilen igjen. Bilen tenner med eit kremt, ei metallisk harking. Gjennom det opne bilvindauget høyrer Mona at lyden er kvass og påtrengande i dette skoddetunge mjøslandskapet, på ein annan måte enn susinga frå bilane på vegen er det. På same måten ville legane i kvite frakkar verka påtrengande, og instrumenta deira ville ha vore kunstige, unaturlege i henne. Alt dette ville ha vore unaturleg samanlikna med den varmen ho har funne hos Even, det hard-mjuke han deler med henne, det mjuk-mjuke mellom dei. Mona vågar for første gong etter at ho forlét byen, å tenke på grunnen til at ho er her på vegen i dag, nett denne dagen. Denne tanken er god, fordi han fortel henne at ho ikkje ville bytte vekk det mjuke mot det harde, det naturlege mot det kunstige. Å ja, det er ein vakker tanke, for vakker til å vere heilt, heilt sann.

Det er ein tanke som gir henne lov til å sjå seg sjølv som vakker. Den gjer henne til eit lys. Ho ser seg sjølv som edel. Ho ser seg sjølv som nokon som reddar nokon (seg sjølv) frå ein farleg situasjon, ein søkkande båt, eit brennande hus, i siste liten. Ho har redda seg ut av legane sine sterile klør, eller kanskje heller ut av dei lange fangarmane til eigne egoistiske motiv. Slik er det. Redda er ho i alle fall. Ho har redda det mjuke, naturlege i seg. No kan ho puste letta ut, så får ho heller ta konsekvensane inn over seg sidan.

Bildet av den lange mørke vegen kjem att, men no er det berre eit bilde, for no ligg vegen framfor henne i gråaktig lys, og lysare skal det bli. Men også ansiktet til Even står fram for henne, Even er ikkje eit bilde, og ansiktet er mørkt, kva vil han tru, kva skal ho seie til han? I det ho tenker det, sprekk den vakre tanken som den luftbobla han er. For Even vil ikkje høyre på pratet hennar om det naturlege og vakre, jau han vil høyre på det, men han vil også granske ansiktet hennar og sjå henne inn i augene, og det han ser, vil fortelje han meir om henne enn det ho veit sjølv. Og han vil spørje: Er det alt? Og da kan ho ikkje sitje der og kjenne seg vakker og edel, da vil ho sitje der som eit slokna lys, og ho vil ikkje kunne svare.

Mona køyrer eit par kilometer til, ho ser Lillehammer framfor seg på andre sida av vatnet og veit at det er for seint å snu. Ho svingar inn ved Bjørns kro, der går ho først på toalettet og vaskar seg i ansiktet med iskaldt vatn. Ho ser forundra inn i spegelen, på ansiktet sitt som no nesten ikkje ber spor av gråt. Dette er ein av dei få gongene ho tenker om seg sjølv at ho ser vakker ut, kanskje fordi ho verkar så gjennomsiktig, det er rett før ho kan sjå tvers gjennom seg og ut på andre sida. I kafeen kjøper ho seg kaffi og eit rundstykke. Ho ringer til Live, som ikkje uventa spør: Så du har reist frå mannen din no? I bakgrunnen høyrer Mona det vanlege ståket frå barnefrukost. Eg har reist frå alt for å komme og hjelpe deg, svarar Mona melodramatisk.

Ja, eg kunne trenge litt hjelp, ler Live, kortpusta, sidan sikkert minst ein av ungane heng ein eller annan stad på kroppen hennar. Så slenger ho ut nokre skarpe ordrar, og det roar seg litt rundt henne.

Problem? spør ho lågt.

Tja og nei, svarar Mona.

Du får komme da, seier Live.

Først når Mona har snakka med Live og spist opp rundstykket, ser ho seg rundt i kafeen. Ho sit med ryggen til eit heilt menasjeri av utstoppa dyr. Vissa om at det står ein brunbjørn bak henne og flekker tenner, får henne til å ta kaffikoppen med seg og setje seg lenger ut i lokalet. Ho grøssar ved synet av ulv og gaupe i utstudert trugande posisjonar, med furupanel bak. Men stemma til Live var fast og varm. Det får Mona til å tru at alt kjem til å ordne seg berre dei får snakka saman. Live var den som begynte å lese bøker om korleis barn blei til, så snart dei hadde krangla seg til adgang til vaksenavdelinga på biblioteket. Ho var også svært iherdig i sine forsøk på å få prøvd ut teoriane. Heldigvis blei det ikkje full klaff før ho var nærare tjue, men jomfrudommen kvitta ho seg med ganske tidleg. Det skjedde på ein kristen leirskule ein sommar dei var om lag fjorten. Live hadde sett seg ut ein fyr, lang og slåpete, som den i flokken som mest sannsynleg ville vere i stand til å gjennomføre planen ho hadde lagt for han. Han hadde ein spiss bulk på halsen som ingen klarte å få augene vekk ifrå, hadde fått litt hår på overleppa og sikkert også på tissen. Det burde Mona forresten vite, for ho låg på same rom som Live, i køya over.

Mona var den som ikkje deltok, men såg alt. Ho venta saman med Live i stor spenning på om denne Aksel eller kva det no var han heitte, skulle dukke opp, for Mona hadde levert han ein lapp frå Live der det stod at han var venta på rommet deira ved midnatt. Dei heldt kvarandre vakne ved å ligge tett saman i senga til Live og diskutere korleis han såg ut og alt han måtte ha gjort og sagt, med kviskrande stemmer så klart, så dei to andre jentene på rommet ikkje skulle vakne. Da klokka nærma seg tolv, pilte Mona opp i senga over og låg med minst like bankande hjarte som venninna og venta. Heilt fram til dit var det kriblande og spennande og morosamt, Mona kjente seg på høgd med situasjonen, var nesten misunneleg på Live. Men guten kom, og så blei det berre grusomt. Ho prøvde å lukke auger og øyrer, men så høyrte ho likevel lydar frå køya under, ikkje høge, men likevel så insisterande at ho måtte kikke over kanten. Det ho såg der, skulle halde henne frå å la gutehender komme innanfor bukselinninga i det meste av ungdomstida som låg framfor henne.

Ein kvit gutekropp låg i full lengd oppå soveposen, i ettertid hugsar Mona det som om han svevde eit stykke over senga, spøkelsesaktig, sjølvlysande. Midt på denne guttekroppen voks ein tynn og skeiv tiss rett opp – og inn i munnen til Live. Ho saug og sleika på han, slik dei hadde sett tjukke og sminka damer gjere det i pornoblad og ikkje trudd sine eigne auger. Det var ikkje synet av den stive tissen som sjokkerte Mona, det var meir Lives handsaming av han, og uttrykket i ansiktet hennar, eit framandt uttrykk, men kjent på same tid. Mona ville verken sjå eller høyre meir, ho trekte soveposen langt over hodet og forsvann inn i sitt eige forskrekka, bankande mørke.

Dagen etter var Live oppøst, lattermild, skulle så gjerne ha delt sine nyvunne erfaringar, men ho blei skuffa, for Mona ville ikkje høyre. Ho glei unna og lest som ingen ting, men i smug studerte ho Live sitt ansikt, og til det ansiktet forsøkte ho å feste uttrykket ho hadde sett i det natta før. Det gjekk ikkje. Det kunne ikkje vere same ansiktet, det var eit mysterium. Men i ettertid har dette ansiktsuttrykket likevel fått feste, det er blitt eitt av dei mange uttrykka Mona ser for seg når ho tenker på Live.

For slik er det gjerne, at folk ein kjenner får fleire ansikt med åra, frå alle dei augneblinkar og situasjonar ein har delt med dei, og sjølv om kanskje eitt får lov til å dominere i minnet ein periode, står det ikkje fast, eller om det blir ståande fast, er det likevel nesten aldri det einaste ansiktet ein ser for seg når ein tenker på den personen. Når ein tenker på ein person, ser ein for seg han eller ho med eit uklart ansikt, det lyser opp i mange korte blaff eller står fast i glidande overgangar, dei mange uttrykka flakkar over det, fort, som i ein gammal stumfilm.

Mona tenker at det av Live sine uttrykk som står fast no, det står altfor fast, det bleike ansiktet hennar sist ho var i Oslo. Ho takla strålinga ganske bra, men det var uvant å sjå henne så trøytt og stille. Mona kjenner at ho har dårleg samvit enno, fordi ho stod midt oppi den verste drittperioden på jobben akkurat da og ikkje kunne ta seg skikkeleg av henne. Men Even var der, Even laga mat til dei, var muntrasjonsråd når dei trong det og forsvann diskret ut døra når han merka at han var til overs.

Ingen er betre enn Even, ingen på jord, og det stikk og stikk i magen, for Mona tenker at no, i denne augne-blinken eller ganske snart, kunne hans barn ha blitt planta i henne. Ei elektronisk klokke tel sekund, minutt og timar framfor henne på dashbordet, klokka har nettopp passert titalet, og det er for seint, altfor seint å snu, klokka ti skulle ho møte der, på sjukehuset, og han, den beste mannen i verda, den beste for henne, skulle vere hos henne. Dei skulle vore saman no, saman om dette store og viktige, og det stikk, det er ei tom kjensle, tommare enn alle dei gongene ho har sete over doskåla og sett menstruasjonsblodet renne ut av seg og tenkt kvifor renn det, kvifor blir det ikkje der, festar det seg ikkje, kvifor forsvinn alle ting for meg? Kva har eg gjort, tenker Mona, kva har eg gjort, kva har eg gjort, ho slår handa i setet attmed seg, men det er ikkje hardt, det er mjukt og gjer ikkje vondt, og ho dunkar handleddet mot kanten av dashbordet, det gjer litt vondt, men ikkje vondt nok, så bit ho, bit ho seg hardt i armen, og kjenner smaken av si eiga hud, sitt kjøtt, sitt blod. Ho klemmer kjevane saman ei stund, til ho blir rolegare, da sluttar ho å bite og legg begge hendene på rattet og ser at ho har komme eit godt stykke vidare. Ho nærmar seg Vinstra, det er mange trailerar på vegen, og ho må konsentrere seg. Ho konsentrerer seg. Ho slår på radioen, ho slår av igjen. Det er eit djupt tannmerke på armen, men det blør ikkje.

Even sit på kontoret, tygg på ein blyant og stirer tomt på ein skjerm. Merksemda hans er retta mot døra, som kva tid som helst kan gå opp og opne for kommentarar av den typen han har måtta forholde seg til heile føremiddagen. Han har allereie utvikla standardsvara: Nei det blei forandringar, ja eg blir her i dag likevel, nei du det veit eg ikkje heilt enno. Han ser for seg Mona i bilen, på veg ein eller annan stad, på veg vekk frå det vanskelege. Men også på veg vekk frå han. Er han ein del av det vanskelege? Han har ikkje tenkt på det slik før, han har hatt kjensla av å stå på Mona si side, stå last og brast med henne, det var det han hadde villa, det var det han hadde forsøkt å love henne, sjølv om Mona ikkje ville ha nokon løfte, ikkje eingong det at han alltid skulle vere der for henne. Og så, i dag av alle dagar, markerer ho at ho ikkje vil ha han der. Ikkje svarar ho på telefonen, han har ringt heile føremiddagen. Og bilen har ho tatt, han hadde hatt god bruk for bilen til treninga i kveld.

Even bit så hardt i blyanten at han kjenner blysmaken i munnen. Han skulle så gjerne høyrt stemma hennar, den merkelege stemma som ofte sprekk, som kan dele seg på midten og slå ut i det lyse og det mørke. Stemma til Mona røper det som ikkje kjem til syne på andre måtar, er ein temperaturmålar på stemningar og humørsvingingar. Det mørke som kriblar, det lyse som smell, eller vaklar, eller dirrar, og som alltid vekker han, vekker det i han som han saknar no. Hadde han fått høyre stemma hennar, ville han bli rolegare med ein gong, nesten uansett kva ho sa så ville han roe seg ned, om han berre fekk stemma hennar å halde fast i, støtte seg til. Han ville kunne tenke, jobbe, no rasar tala over skjermen utan at han er i stand til å ta tak i dei, hente dei inn, gjere kunstane sine med dei, bruke evnene sine, dette talentet som ingen skjønar seg heilt på. Aller minst Mona, men det tenner henne, sjølv har ho forstand på bokstavar. Even har forstand på tal, slik har dei vore spennande for kvarandre lenge. Som framande, som to som kjem frå forskjellige land, har dei måtta lære seg å tolke kvarandre, tyde den andre sitt språk, utforske den andre sitt felt. Og dei har levd høgt på den gjensidige respekten for at den eine kan noko som den andre ikkje kan. Mona sa ein gong at idealismen hans verka som eit afrodisiakum for henne. Men Even trur at ho festar seg ved han fordi han har innsikt i noko som er ukjent for henne. Even bit tennene saman, og blyanten knekker rett av. Har han ikkje lese ein stad at det er farleg å ete bly? Han bøyer seg ned under skrivebordet og spyttar i papirkorga.

Men var det ikkje ei lette òg? Det var ei sorg, ei klar, skarp kjensle av tap, men det var også lette kvar gong blodet kom, dei tallause gongene Mona drog dopapiret mellom kjønnsleppene og kjente det glatte, visste at blodet var der før ho såg den raude flekken på papiret, før ho såg ned i den kvite klosettskåla og såg stripene av blod som rann ned og blanda seg i vatnet som sakte blei farga lyseraudt. Ei klar, skarp kjensle av sorg, av tap med det same, men så gjekk livet vidare som før, og var ikkje livet bra? Var ikkje dagane gode, heilt fine utan denne vendinga som Mona venta på, håpa på. Ho hadde det godt, og visste at ting ikkje nødvendigvis ville bli betre om ho blei gravid, berre annleis. Ho mista ikkje seg sjølv når blodet rann ut av henne, ho fekk seg sjølv tilbake, etter mange dagar i spenning og uvisse fekk ho det tilbake, livet sitt slik ho kjente det og hadde lært seg å leve det.

Kvam, Otta, Dombås. Og så heile lesjahelvetet; Lesja, Lesjaverk, Lesjaskog. Vekslinga mellom slake kollar og tronge dalar, ei stund susar ho over den opne sletta ved Bjorli før ho sakte blir sogen inn i Romsdalen. Ei stund er det lyst og ope, like etter mørkt og klaustrofobisk. Landskapet opnar seg og trekker seg saman rundt Mona, slik livet har gjort den siste tida. Lenge var det vidt og ope, muleg å sjå i alle retningar. Og så brått smalna det inn til ein trong korridor, med berre to vegar å gå, fram eller tilbake. Nei, no er det ikkje slik ein gong. Vegen fører verken fram eller tilbake, tenker Mona, sjølv om ho i augneblinken køyrer framover og er på veg tilbake. For nokre veker sidan slutta ho i jobben som for henne har stått som fram dei siste åra. Frå første dag heime, i same stund som det gjekk opp for henne at ho ikkje lenger, aldri meir, skulle delta på morgonmøta i avisa, følte ho seg avstengt frå det verkelege livet. Og så, i dag, har ho avslutta det som skulle bli opptakta til ein ny start i livet. Eit liv som kvinne, som del av noko større, noko som peika framover, del av ei verd nesten alle ho kjenner har vore naturlege, for ikkje å seie fødde, medlemmar av i fleire år allereie. Ho har stengt ei viktig dør, det som såg ut til å vere den einaste døra, i alle fall den einaste utgangen for henne no, men det kan det jo ikkje vere? Det må da vere fleire dører, fleire opningar inn til framhaldet? Fleire dører inn til alderdommen, tenker Mona og kulsar. Fleire vegar til slutten.

Men kva hjelper det med fleire vegar, når alle vegane styrer unna det alle seier er høgdepunktet? For dersom det å føde barn er kvinnekroppens klimaks og livets høgdepunkt, så vil framhaldet for Mona no bli som å gå i ein skuggefull dal. Sjølvsagt vil ho oppleve å komme opp på eit høgdedrag iblant, det vil vere muleg å kave seg opp til sollyset eit stykke oppi lia, men ho vil like fullt gå i ein dal og vite at ho aldri skal komme på toppen. Ho vil for alltid traske rundt nede i låglandet og vite at ho skal dø der, utan nokosinne å få bestige det høgaste fjellet, slik at ho kan få utsikta, heile oversikta.

Even forstår Mona. Eg forstår henne godt, seier han til seg sjølv, inne i seg der han går bortetter gata, på veg heim frå jobb, ein god del tidlegare enn vanleg. Det regnar litt, men eigentleg er det berre deilig, Even har alltid vore glad i regn. Han har alltid snakka om at ein må gi seg over til regnet, ikkje slåst mot det og vegre seg, men berre la det få lov til å sile ned og trenge inn. No går han med open frakk, konsentrerer seg om å senke skuldrene og løfte hodet, det er vanskeleg i dag. Han legg vegen om gravlunden, det er så vakkert på Vår Frelsers Gravlund, og så stille. Her treffer han ikkje mange folk og kan trygt snakke med seg sjølv.

Mona har hatt det vanskeleg i det siste, seier Even ut i lufta. Han stoppar litt, for no er det ikkje lenger til seg sjølv han snakkar, no øver han seg nok heller på forklaringa han har tenkt å servere kompisane over ølglaset etter trening, om det da ikkje er retta mot mora, som ganske sikkert kjem til å ringe ein av dei første dagane, for å høyre korleis det gjekk.

Det har vore vanskeleg for Mona, prøver Even, med alt det styret på jobben, og så desse hormona ho måtte ta. Det blei nok for mykje for henne, for mykje på ein gong – å ta stilling til … Men skal eg forsvare henne da, mumlar han brått hissig, og no snakkar han til seg sjølv igjen. Kvifor skal eg drive og dekke over, på same måten som mor mi alltid har gjort og sikkert helst vil at eg òg skal gjere? Er det for å beskytte henne eller er det for å beskytte meg sjølv eg seier at Mona har hatt det vanskeleg? Skal eg få det til å sjå ut som om ho er forvirra, kanskje midlertidig galen, fordi ho har reist frå meg? Det er ikkje sikkert Mona er verken forvirra eller galen, kanskje ho har tenkt gjennom dette, kanskje ho gjer det ho må?

Even set kursen mot den vesle haugen som ligg midt på gravlunden, han må visst dit opp dersom han skal halde fram med å gå rundt her og rope. Oppe på haugen er det ingen på ein dag som denne, ikkje ein-gong dei narkomane har funne vegen dit, og Even kostar litt vatn av ein benk, plasserer dokumentveska si der og seg sjølv ytst på kanten. Nei, tenker Even, eg kan ikkje forsvare henne, det må ho faen meg gjere sjølv. Eg får berre seie det som det er. Mona har reist, seier han til buskene som står framfor han. Han vender seg til eit tre som står litt lenger borte, og hevar stemma: Ho har reist utan å seie noko, og eg veit ikkje når ho kjem att. Det brasar i buskene, og ein hund, flekkete, ein engelsk setter, dukkar fram. Han stivnar heilt da han ser Even, ein ilter augneblink stirer dei to på kvarandre, hunden blunkar ein gong med gulbrune auger. Så bykser han til og er borte.

Og dessutan fekk ho sparken, seier Even til buskene hunden først oppstod frå og så forsvann i. Ho fekk sparken, ho slutta ikkje fordi ho var utbrent. Det er sanninga, seier Even og reiser seg. Han ristar på frakken sin, som for å riste av han regnet, men regnet har trengt inn i stoffet og gitt frakken ein mørkare farge. Ei av sanningane, tenker han, grip veska si og set kursen heimover.

Første kapittel er dessverre for langt til å publiseres i sin helhet i Dagbladet.no.

Lyst til å diskutere?

Besøk Dagbladet debatt!