RAP FORT, RAP SEINT, HALD KJEFT: Rae Sremmurd viser stor dynamikk på si nye plate.
RAP FORT, RAP SEINT, HALD KJEFT: Rae Sremmurd viser stor dynamikk på si nye plate.Vis mer

God rap handlar ikkje berre om å rappe bra. Det handlar òg om å ikkje rappe.

 Tausheit er gull

Du treng ikkje mykje for å lære deg å rappe. Du treng eit stemmeband som verkar, du må kunne rime (det kan dei fleste frå femårs alderen), og du må kunne telje til fire. Det er alt som trengst for å kome i gang. For å verte ein verkeleg god rappar, må du sjølvsagt kunne mykje meir, som for eksempel å gløyme å telje til fire, og å halde kjeft, altså ikkje rappe.

Stort sett all rap går i 4/4 takt, det vil seie at éi takt har fire slag. For å gjere det enkelt, tenk: basstromme, skarptromme, basstromme, skarptromme. Éi slik takt svarer til éi linje med tekst; linja startar på det fyrste slaget, og sluttar ein gong rundt det fjerde slaget, seinast før neste takts fyrste slag. Vil du ha eit klassisk enderim, legg du rimorda på slutten, altså i nærleiken av det fjerde slaget, i to takter etter kvarandre. Talet på linjer/takter i eit vers er som regel òg deleleg med fire, 16 eller 20 takter er typiske lengder på eit vers.

Rap er ei svært bunden form for dikting, og ein rappar må vere flink til å telje slag, takter og stavingar. God rap handlar om å leike seg så godt som mogleg innanfor desse grensene, men sjølvsagt òg om å tøye og utfordre grensene, og krysse dei når det trengs. Får ein det til å høyrast bra ut, er sjølvsagt alt lov. Men desse firedelingane ligg uansett alltid i botn, og er premissen du leikar ut ifrå.

Artikkelen fortsetter under annonsen

Få rapparar begynner heile tida akkurat på det fyrste slaget, nokre gjer det aldri. Dei fleste varierer; begynner på, eller litt før, eller litt etter, alt etter kva som gir den beste flyten, og kva som går opp med talet på stavingar. Pausar må også til, både fordi du må trekke pusten av og til, og fordi det er eit (av mange) verkemiddel for å gi rappen variasjon og liv.

Scarface har frå ganske tidleg i karrieren vore raus med pausar og luft i tekstane sine. Eit godt døme er versa hans på «Mind playing tricks on me», der dei fleste av linjene begynner på det andre slaget. Dette forsterkar det ettertenksame og dagboksaktige i den alvorlege teksten. I tillegg får hans myndige stil ekstra tyngde når han tar seg god tid, ein teknikk han med stort hell har brukt sidan (også så seint som på fjorårets fine album, «Deeply Rooted»). Lufta gir oss òg kjensla av at her er noko usagt; at me må høyre mellom linjene.

Scarface: «Mind playing tricks on me»

God rap handlar ikkje berre om å rappe bra. Det handlar òg om å ikkje rappe.

Mange av oss som skriv rap har eit meir visuelt forhold til tekstane enn kva du kanskje trur. Det finst nokre sjeldne unntak som berre tenker ut tekstane sine i hovudet (den mest kjende er Jay Z), men nesten alle rapparar skriv tekstar. Ein treng penn og papir eller tastatur og skjerm for å hugse rim, strukturere idear, og komponere ferdige tekstar. Ein har forskjellige måtar å setje opp tekstane på, men dei får altså til slutt ei fysisk form; ei form som på ein eller annan måte må ha eit forhold til talet fire.

Om du bruker skråstrek eller andre strekar for å skilje linjer og takter, om du skriv éi eller to verselinjer per linje, om du bruker penn eller tastatur, små eller store bokstavar, så får din tekst di fysiske form. Det er ei form som mange av oss kan sjå i hovudet, gjerne som eit slags diagram, og det kan hjelpe oss til å hugse tekstar på scena. Når eg nærlyttar til andre rapparar, plasserer eg dei av og til inn i mitt eige diagram, eller lar dei sveve over.

Rick Ross (og dei fleste andre gode amerikanske rapparar i hans generasjon) er tydeleg inspirert av Scarface, og han har tatt pause-teknikken endå lenger. Han bruker den ikkje like konsekvent, men meir som eit overraskande spenningsmoment. Når eg høyrer den karismatiske, utilreknelege og ofte bakpå-rappande Ross, ser eg ofte mitt eige diagram i hovudet, og brått vert eg uroleg fordi Ross ikkje seier noko. Eg ser andreslaget passere, og når å tenke «har han gløymt teksten?», eller «han kjem aldri til å nå å rime på den forrige linja viss han ikkje opnar kjeften snart!» Men så kjem det eit grynt og to ord, og verda heng i hop igjen. Ross osar av ein sjølvsikker autoritet som seier «neste linje begynner når eg gidd, for helvete». Greitt.

Rick Ross: «Free mason» (her kommenterer han til og med rytmikken og pausane)

God rap handlar ikkje berre om å rappe bra. Det handlar òg om å ikkje rappe.

Tilfellet Rick Ross er ekstra interessant fordi tekstane hans i utgangspunktet er såpass enkle, ofte direkte ignorante, men med plutselege augneblink av klarsyn og smarte observasjonar. Så kva er det han ikkje seier i desse pausane? Det er noko der som pirrar oss.

Språket er sjølve beraren av informasjon, erkjenning, intelligens. Så kvifor har me denne tendensen til å gi fråveret av språket så mykje tyngde – og intelligens? Det er lettare å oppfatte ein person som snakkar med få ord og mange pausar som klok, enn ein som bablar i veg. Me har òg ein tendens til å gi det totale fråveret av språk meining; babyar, folk med alvorlege hjerneskadar, til og med dyr. Dei skjønar meir enn me trur, seier me – og fyller dei med akkurat det me vil; fyller dei med våre tankar. Dét er iallfall noko me kjenner igjen, og forstår.

Neste stopp etter Ross, er dagens moderne rap og trap, der alt er i oppløysing. Folk rappar melodisk eller syng, begynner linjene sine på dei merkelegaste slaga, og spreier rundt seg med pausar og luft i vilden sky. Nokre av dei er til og med så late at dei aldri gidd å opne kjeften før det tredje slaget. Har dei så mykje av det usagde dei vil formidle?

Eit eminent eksempel er den kommersielt svært suksessrike og villt eksperimenterande trap-duoen Rae Sremmurd. Høyr den nye plata deira, «SremmLife 2» som kom for ei veke sidan. Du veit aldri kva du kan vente deg, dei finn opp stilen for kvar låt. Dei begynner på einaren, toaren, trearen – eller sjuaren om dei vil! Dei kan «gløyme» å rappe i ei heil takt, og dei kan skifte stil fleire gongar i kvar låt, eller kvart vers.

Rae Sremmurd: «By chance»

God rap handlar ikkje berre om å rappe bra. Det handlar òg om å ikkje rappe.

Den tradisjonelle rapteksten har mange ordspel og referansar, men er òg prosaisk og nokså 1:1 i sine utsegn, som stort sett er skryt og/eller enkel historieforteljing. Mange av dagens mest moderne rapparar – som av mange puristar vert utskjelte for å vere enkle og dumme – er gjerne meir personlege og til og med introverte i skrivinga si, men dei har òg ofte noko tvitydig og merkeleg over seg, noko som opnar for mange fleire tolkingsmoglegheiter, og dei gir oss pausane me kan fylle ut.

Slik sett er dagens rap på veg vekk frå den tradisjonelle prosalyrikken, og på veg mot ein «reinare» poesi, både fordi der er endå større fokus på språket som musikk, og fordi tekstane har vorte opnare i form og utsegn. Rap vert ei mindre og mindre bunden form.

For mottakaren kan dette vere både frigjerande og krevjande. Som når me høyrer frijazz; me vil automatisk høyre etter melodiar eller gjentakingar for å skape orden i kaoset. Og når me høyrer rap med mange hol, vil me fylle dei ut sjølv, uansett om me har eit diagram i hjernen å legge orda i eller ikkje.

Me nektar å ikkje forstå, me nektar å ikkje kommunisere. Derfor legg me det me vil i babyens tankar, og i rapparens pausar.