SYNG OM GUD: Vegard Leite i Bodø-gruppa Manna. Foto: Privat
SYNG OM GUD: Vegard Leite i Bodø-gruppa Manna. Foto: PrivatVis mer

Gode vibrasjonar, og Herregud

Guddommelege språklydar, bass og rytmar. Dei leikar ikkje rastafari i Bodø.

Nokre kallar det ein filosofi eller ei politisk rørsle, men dei fleste kallar det ein religion. Kort fortalt oppstod rastafarianismen på Jamaica på trettitalet. Denne trusretninga har ingen eigne heilage skrifter, men har lånt litt frå her og der. Det er ein interessant miks av jødedom, kristendom, animisme og afrosentrisk mytologi.

Skrifter eller ei, rastafariane set mykje lit til språkets makt. Språket deira er fullt av omskrivingar og nye definisjonar av engelske ord. Dette er sjølvsagt identitetsmarkørar som skal legge avstand til Babylon (den kapitalistiske vestlege verda), men det viser òg ei tru på språkets definerande kraft over verkelegheita, noko som til sjuande og sist er ei tru på krafta i lydlege vibrasjonar.

Ein annan viktig språkleg markør hos rastafariane, er det kollektive eg-omgrepet: «I & I», seier dei — eg og eg — og meiner både seg sjølv og Gud, for Gud er i ein sjølv. Det kan òg bety 'oss', 'dei' eller 'du', for ein må ikkje skilje enkeltindividet frå fellesskapet og Gud.

Me ser altså både eit fokus på enkeltindividet og ei sterk tru på det kollektive, noko som kan minne om anarkisme — og Gud er noko som bur i alt og alle. Du er Gud, og eg er Gud. Men Gud er ikkje berre ei kraft, han gjekk òg rundt på jorda som ein reinkarnert Jesus frå 1892-1975. Sjølv kalla han seg Haile Selassie, og var forbløffa over sin status som messias. Personleg var han etiopisk-ortodoks kristen, og keisar av Etiopia.

Artikkelen fortsetter under annonsen

Det er ein motsetnadsfyllt religion. Dei fleste rastafariane er vegetarianarar, ser på røyking av cannabis som eit sakrament, og meiner Haile Selassie er frelsaren, men elles er det uteljande meiningar om kva som er den sanne rastafarianisme (mange tar òg avstand frå dette ordet fordi det sluttar på 'isme', andre gjer ikkje). Slik sett er den ikkje annleis enn andre religionar.

Det er aldri feil å prøve å forstå, sjølv ikkje for ein kjøtetande og relativt rabiat ateist som underteikna. Eg vil gjerne forstå, for eg er svært glad i reggae, og mykje av denne musikken er laga av rastafariar. Låtane har derfor ofte religiøse tekstar, og eg lyttar og dansar til dei. Den finaste norske reggaesongen eg veit om, er «Æ e» av Manna. Sjølv kallar gruppa songane sine salmar. På same tid slit eg med å høyre skjønnheita i kristne salmar. Eg veit den finst, men bodskapen kjem i vegen.

Manna frå Bodø spelar tradisjonell roots reggae, og syng på norsk. Gruppa vart danna på restane av den rap- og rockinspirerte reggaegruppa Irie Darlings, som hadde suksess på Jamaica på nittitalet, og spelte inn eit album på øya. Ei av hovuddrivkreftene i både Irie Darlings og Manna, nyahbinghispelar og rastamann Bjørn Jervås gjekk dessverre bort i fjor, må han kvile i fred, men Manna lever vidare, og i vår kom plate nummer tre.

«Æ e» er frå debutalbummet «Salma» (2006), spelt inn i Selassie Studio. Om me lar refrenget ligge litt, og berre ser på versa, kunne dette vere ein alminneleg kristen song. Eg-personen fortel om det utfordrande og tunge i livet. Han synest det er vanskeleg å bevare håpet, men han finn trøyst i ei bok. Det må vere Bibelen, og dei sju flammane han syng om, kan vere flammane i Johannes' openberring, eller menoraen, den jødiske sjuarma lysestaken.

Alt det han strevar med, og alle spørsmåla han balar med, får sine svar i refrenget, og då er me straks langt frå den protestantiske teologien: «Gud, Han e æ e / Å Gud, æ e æ e, æ òg». Det er inderleg levert, og denne gudsoppfatninga som bit seg sjølv i halen, gjer bodskapen både audmjuk og stolt. I tillegg får uttrykket ei ekstra skjønnheit i det refrenget nesten berre består av vokalar. Koringa er både i fistel og ei djup, brummande stemme, til saman vert det som ei messande naturkraft. Det guddommelege er i dei lydlege vibrasjonane — ein tanke som kan minne om buddhistanes forhold til chanting.

Kanskje det er dette som gjer det meir etande for meg; denne mindre intellektuelle, meir kroppslege religiøsiteten. Eller ein slags fysisk spiritualitet — ettersom eg ikkje er i stand til å tru, men kan merke.

Men alt er ikkje berre stil og/eller innhald, heller. Det handlar òg om konteksten; i dette tilfelle det heilt konkrete fysiske rommet det skjer i, eller som du forbind musikken med. Eg kjenner mange ateistar som trass i bodskapen, kan setje pris på kyrkjas salmar. Då reknar eg med at dei ikkje har så mykje i mot kyrkjerommet. Eg derimot, har mildt sagt ingenting i mot reggaens rom, som er dancehallen, eller framfor eller på ei scene. Her handlar det om å sleppe seg laus, det handlar om glede, rytme og dans, og om å kjenne det i både hjartet og magen. Så kan folk kalle det Gud om dei dét vil.

For meg er det tromma, bassen, og vokalen som går æ-e-æ-e-æ-å. Det er lydane som set oss fri.

---

PS. Med dette tar Vers-redaksjonen fire veker sommarferie. Me er tilbake 2. august. Kos dykk, og sett på noko reggae.