Hvem vinner Nordisk Råds Litteraturpris i dag?

Dagbladets anmeldere presenterer de nominerte.

I dag offentliggjøres vinneren av prestisjetunge Nordisk Råds Litteraturpris. 12 verk av forfattere fra Norge, Island, Danmark, Sverige, Finland, Færøyene og det samiske språkområdet er nominert. Følg med på Dagbladet.no for å se hvem som vinner.

Prosanominerte, presentert av Cathrine Krøger:

To kresne prosaister representerer Norge i kampen om Nordisk Råds litteraturpris i år.

Presentasjonen av de nominerte til årets Nordisk Råds litteraturpris blir ikke helt dekkende, siden flere av romanene ikke er ferdig oversatt. Dette gjelder Carl J

óhan Jensens «S - søgur um djevulskap» .

Det er en åtte hundre siders grøsser fra en avkrok på Færøyene. Boka har en rekke språklige krumspring og inneholder både kannibalisme og vampyrisme. Den skal ifølge noen kritikere være den viktigste romanen fra Færøyene noensinne.

Danskenes Kirsten Thorups «Førkrigstid» er et psykologisk portrett av Dinna. Hun er gift med Sigurd, og sjalu på deres tjenestepike. Dette er og en skildring av stemningen i førkrigs-danmark. En solid roman, lettlest og godt fortalt. Men etter min mening, skuffende lite spenstig både litterært og tematisk.

Da er det en helt annen kraft over svenskenes unge kandidat Sara Stridsberg «Drømfakulteten» er en fiksjonsbiografi over Valerie Solanas. Solanas var prostituert og narkoman. Hun skrev det ekstremt mannshatende «Scum-manifestet», og ble herostratisk berømt for å ha skutt Andy Warhol. Da Dorrit Willumsen mottok Nordisk Råds pris for sin litterært betente romanbiografi om Herman Bang, skapte det furore.

KAN VINNE: De norske forfatterne Tomas Espedal (t.v.) og Jan Jakob Tønseth er nominerte til Nordisk Råds litteraturpris. Foto: DAG KNUDSEN / KRISTIN SVORTE
KAN VINNE: De norske forfatterne Tomas Espedal (t.v.) og Jan Jakob Tønseth er nominerte til Nordisk Råds litteraturpris. Foto: DAG KNUDSEN / KRISTIN SVORTE Vis mer

Men Stridsberg nærmest sprenger den omdiskuterte sjangeren. Hun opererer på mange tidsplan, der hun ser Solanas fra ulike vinkler. Den tilsynelatende kompliserte komposisjonen er likevel lett tilgjengelig. Fordi Stridsberg har et språk jeg nesten opplever som hypnotisk.

Også det islandske universalgeniet Hallgrimur Helgason er en språksjonglør. Hans «Rokland» (Stormland) handler om en rasende blogger, som er så sint på det moderne samfunn at han ender som lovløs. «Rokland» er ikke ferdig oversatt. Men Jon Sveinbjørn Jonsson har tidligere oversatt både «101 Rekjavik» og «Islands forfatter». Her viser Helgason en sjelden språklig rytme og billedbruk, gjennom eksesser med beksvart humor og psykedeliske assosiasjoner.

Helgasons internasjonalt mindre kjente landsmann Jon Kalman Stefansson nomineres for tredje gang. Romanen «Sumarljrs, og svo kemur nrttin» («Sommarljus och sen kommer natten») er lagt til en islandsk avkrok. Det skal være en solid roman med en burlesk svart humor, og sår kjærlighetslengsel.

Norge stiller med to kresne prosaister. Tomas Espedal har siden debuten i 1988 operert i et sjangereksperimentelt grenseland, der han bruker fiksjonen Tomas Espedal. I «Gå» sitter dette grepet. Den intelligente og elegante boka er skrevet i et sobert og lødig språk, der hovedpersonen vandrer mens han reflekterer. Over liv og skriving, over det å vandre, og over det å drikke. I store mengder.

Også i Jan Jakob Tønseths «von Aschenbachs fristelse» er det ensomme menn som både vandrer og drikker. Novellesamlingen har blitt nominert både til Brageprisen og Kritikerprisen. Den er en litterær fulltreffer. Med en uhyre presis billedklarhet og sjelden litterær sanselighet, formulerer Tønseth virkelighetsbilder. Åpningsnovellen, «Baudelaire og Svanen» er den vakreste novellen jeg noensinne har lest. Det er bare å håpe at de ti jurymedlemmene synes det samme.

Lyrikknominerte, presentert av Helge Torvund:

Det finst ein likskap mellom boka til den finske poeten Markku Paasonen   «Sånger om sjunkna städer» og danske Morten Søndergaard si diktsamling «Et skridt i den rigtige retning»

Det er ikkje så mykje i forma, som i haldninga til stoffet, til kva dei skriv om.

Morten Søndergaard høyrer heime blant dei såkalla «omverdensvendte» nittitalspoetane. Diktinga vender seg mot tinga og innlemmar vitskap og mytar, kvardag og metafysikk på lik linje, medan eg\'et og kroppen er mindre sentrale. Boka er delt inn i fire bolkarder «Portræt med Orfeus og Eurydike» er mest omfattande. Ein fabelaktig straum av bileteskiftar frå mytologiske figurar til zoologi, frå eldre biletkunst til urbane barmiljø.

Markku Paasonen si biletverd omfattar på same måte veldig mykje, og er også vendt utover: «Jag ville förlora människornas språk och tala under havet, under gatan, under skinnet, sak samma, ett djupt omänskligt språk.» Men han er meir konsentrert og har ein snevrare tematisk tråd i si bok.

I si samansetjing av organiske objekt og det maskinelle, av det urbane og det maritime, kan han få fram bilete med stor og original kraft. Ein kan tenkja på den polske surrealisten Yerka. Det er ei økologisk og samfunnskritisk dikting med visjonar av vårt eige Atlantis, med lyst og kloakk, med motorars raseri og oljeregnbogar og ein kjærleik der menneske går hand i hand medan brennande motordelar regnar ned.

Då er det ei heilt anna verd ein møter hjå Eva-Stina Byggmäster i hennar bok «Ä lvdrottningen» (Wahlström & Widstrand). Ho har etter debuten som 19-åring, bygd opp ein forfattarskap som gjer henne sentral i finlandssvensk lyrikk.

Boka opnar med et sitat av Sapfo og det er eit leikande og kjærleiksfylt språk. Ein skal vera desillusjonert, bitter og inneslutta om ein ikkje vert sjarmert av den forelska energien som strøymer ut av dei ordleikande og naivt biletblømande dikta hennar. Det er noko ungt, skjørt og arkaisk over desse sweethearts og roser: «jag sade din mun är en ros, o, låt mig få kyssa den igen och jag sade du ären flicka og jag ären ros». Men det kan nok verta noko monotont i lengda.

En norsk forfatter som ikkje er like kjent som dei to andre nominerte, og som heller ikkje hadde kome på norsk då dette vart skrive, er Sigbjørn Skåden. Han er nominert frå det samiske språkområdet med den episk-lyriske samlinga «Skuovvadeddjiid gonagas» eller «Skomakarane sin konge» (Skaniid girjie). I boka er ein ung samisk mann ved namn Jusup på rastlaus vandring.

Ann Jäderlund driv sitt språklege arbeide vidare og i den nye boka «I en cylinder i vattnet av vattengråt» (Bonniers) er dei fleste dikta ikkje bare knappe, men dei rører seg nærast på sida av språket, eller inn der språket stoppar opp, før det startar igjen ein litt annan stad. Dikta står der som språkrestar, forsøk, og andre stadar vert ho plutseleg heilt enkel, som om noko har krystallisert seg:

«G å r d u/i n/i s j ä l e n/g å r d u i n/s o m d u/ä r».

I nokre lengre tekstar med gjennomført sperra og kursivert skrift er ho meir samanhengjande og me opplever forsøk på gjennomarbeiding av sterke minnefragment.

Ho må i kraft av sine tidlegare bøker og den posisjon desse har gitt henne, reknast som favoritt blant lyrikarane, men personleg oppfattar eg ikkje denne samlinga som eit høgdepunkt i hennar produksjon.

Ein personleg favoritt er finske Markku Paasonen fordi hans prosjekt både er innhaldsmessig visjonært, politisk aktuelt og formmessig overtydande gjennomført.

OM VAMPYRISME: Carl Jóhan Jensens «S - søgur um djevulskap» skal være den viktigste færøyske romanen noensinne.
SAMISK POET: Den norske lyrikeren Sigbjørn Skåden er nominert fra det samiske språkområdet.