EIT ÅR I ELDRESEKTOREN: Eg kunngjer her og no at dersom dette ein gong blir noko av, skal eg personleg ta eit år i eldresektoren, skriv Agnes Ravatn i helgekommentaren. Illustrasjon: Flu Hartberg
EIT ÅR I ELDRESEKTOREN: Eg kunngjer her og no at dersom dette ein gong blir noko av, skal eg personleg ta eit år i eldresektoren, skriv Agnes Ravatn i helgekommentaren. Illustrasjon: Flu HartbergVis mer

I kongens kittel

Gåte: kva er det som er skrukkete, luktar litt rart og gjer underverk for ungdommens låge sjølvfølelse?

Meninger

At unge nordmenn trur tacokjøttdeigen kjem frå butikken og ikkje frå, eh, kua? er gammalt nytt. Det interessante framover blir å sjå kor ungdommen trur at besteforeldre blir av, når sistnemnde på eitt tidspunkt sluttar å dukke opp i bursdagane. Veit unge folk fortsatt at menneske har ein tendens til å visne og døy?

Grunnen til at eg spør, er at færre og færre etnisk norske (eller kva ein skal kalle dei) er å finne i arbeid på landets sjukeheimar. I siste utgåve av Nytt Norsk Tidsskrift skriv forskar ved Senter for samfunnsforsking Julia Orupabo om den aukande etniske lagdelinga i omsorgssektoren: Minoritetar får lettare innpass der etterspurnaden er høg og statusen låg - altså ved sjukeheimane. Dette fører til at etnisk norske søker seg «opp» eit hakk, til sjukehusa, fordi andelen minoritetar i eldresektoren blir for høg, med det det fører med seg av for eksempel språkproblem. Resultatet: nordmenn flest slepp å bry seg med sjuke og døyande gamlingar.

Parallelt med dette, ei langt meir gledeleg sak: frå og med 2016 har me allmenn verneplikt i dette landet, som vil seie at verneplikta òg omfattar alle kvinner fødde etter 1. januar 1997. I praksis, derimot, er denne «plikta» berre for spesielt interesserte: 1 av 6 kvinner og menn blir kalla inn til militærteneste, mens alternativet sivilteneste er avskaffa for lengst. Derimot får dei som frivillig gjennomfører førstegongsteneste ei rekke fordelar: fast kost, losji og inntekt, to tilleggspoeng, utdanningsmulegheiter, gratis mosjon, gode husstellsvanar.

Artikkelen fortsetter under annonsen

Alt her er det vel tydeleg kor eg vil. Og ei «verneplikt» i omsorgssektoren er ikkje eit nytt forslag. Hagen-utvalet, som skulle utarbeide mulege tiltak for å møte framtidas kolossale omsorgsutfordringar, lanserte i 2011 ideen «solidarisk omsorgsteneste». Dei såg for seg å ta alle dei som ikkje lenger blir pressa inn i Kongens klede og i staden innrullere dei i eldresektoren, etter ein tre månaders «rekruttskule» med grunnleggjande opplæring. Lønne dei på vanleg vis, pluss følgjande gulrot: eitt år i kvit kittel slettar komande studiegjeld.

Senterpartiets sentralstyre gjekk i fjor inn for å greie ut mulegheitene for ei slik verneplikt. Ungdomspartia avfeia det heile som «autoritært». Trine Skei Grande fastslo at tvangsarbeid høyrer heime på historias skraphaug, og at forslaget devaluerer helsefagleg utdanning. Greitt nok: tvangsarbeid er sikkert ikkje noko ein bør drive med - men inntil nyleg tvang me automatvåpen eller sivilteneste på unge menn. Og intensivopplæring kan sjølvsagt ikkje vege opp for ei mangeårig utdanning - men akkurat dét er visst ikkje eit problem når sjukeheimane kvar sommar køyrer hordar med unge ufaglærte inn i systemet, utan andre kvalifikasjonar enn at dei kjem seg inn i ein kittel.

Med fare for å lyde som gutta på skauen: kanskje er dette akkurat kva dagens ungdom treng. Dei arbeider mindre enn før, dels fordi foreldras velstand gjer det unødvendig, dels fordi dei er mindre villige til å ta uattraktive jobbar, og alle er kua av det rådande perfeksjonspresset: dei skal sjå perfekte ut, få perfekte jobbar, og seinare perfekte familiar. Eit år i eldresektoren etter vidaregåande kan kanskje ikkje velte heilt om på dette, men det kan bidra til eit perspektivskifte, ei omrokkering i rangeringa over det viktige, og erfaring frå omsorgssektoren gir utvilsamt livsvisdom. Å lære om behov og levekår hos menneske med nedsett funksjonsevne, og handtere dette, er rike erfaringar å ta med seg i seinare liv og karriere. Det kan vere tungt arbeid - som jo er bra for karakteren - men det genuint meiningsfylte ved jobben veg opp. Det veit dei av oss som har hatt nokre somrar ved kommunens sjukeheim.

Det går knapt ein dag utan at ein kan lese på kronikkplass om ungdom i ei eller anna form for eksistensiell krise. Ressurssterke jenter og gutar frå stødige familiar, der alt ligg til rette for suksess, men som likevel ikkje fiksar tilværet, går på ein smell og hamnar på NAV. No trur eg ikkje at å sjaue all denne kriseramma ungdomen inn i eldresektoren nødvendigvis er ein mirakelkur. Men er det éin einaste ting verdas lykkeforsking veit heilt sikkert, så er det at det heilt essensielle er opplevinga av å bety noko for andre. Og det er sjeldan ein får ei slik oppleving så direkte som i omsorgssektoren. Og når samfunnets skyhøge krav til suksess får den same ungdomen til å kjenne seg mislykka og uperfekt: kva er vel ein meir effektiv sjølvtillitsboost enn å tilbringe tid saman med dei endå meir uperfekte - dei gamle og sjuke!

Lat dette vere ei plikt på linje med dagens verneplikt i forsvaret - altså frivillig. Men med så gode incentivordningar at mange nok likevel tar ei slik tørn. For at dette ikkje berre skal bli uforpliktande snikksnakk frå ei som for lengst har passert den vernepliktige alderen: Eg kunngjer her og no at dersom dette ein gong blir noko av, skal eg personleg ta eit år i eldresektoren, såframt eg framleis er i arbeidsfør alder. Når ein er gammal, susar eit år fort forbi uansett.