MERK MINE ORD: Bokmeldingane av Kristin Auestad Danielsens siste diktsamling er ikkje berre svært positive, dei er også oppstemte og glade, fulle av latter og begeistring, skriver Olaug Nilssen. Foto: Agnete Brun
MERK MINE ORD: Bokmeldingane av Kristin Auestad Danielsens siste diktsamling er ikkje berre svært positive, dei er også oppstemte og glade, fulle av latter og begeistring, skriver Olaug Nilssen. Foto: Agnete BrunVis mer

Ikkje lett uansett

Eg veit ikkje kor interesserte kvinnepolitiske talskvinner i KrF og SV er i poesi, men eg tilrår at dei leser Kristin Auestad Danielsen før neste debattrunde om abort.

IDEER: «(...)

Har ho fått barn eller ein abort?

Det kan ho godt svare på

Ho veit jo det.

(...)»

Bokmeldingane av Kristin Auestad Danielsens siste diktsamling er ikkje berre svært positive, dei er også oppstemte og glade, fulle av latter og begeistring. «Merk mine ord, åleinemor» heiter boka, som i til dømes Studvest blir oppsumert med orda «Underholdende om alenemødre og baby(u)lykke».

Underhaldande, lett og sprelsk om skam, skuggedalar, eksistensielt mørke og abort?

Går dette an?

I Anne B. Ragdes «Jeg skal gjøre deg så lykkelig» møter vi ei fødselsdeprimert mor. Ho drøymer om jobb og karriere og veit ikkje korleis ho skal ta seg av babyen sin. Ho tenkjer på ei historie ho ein gong las om ei kvinne som drap små barn, ho blei avslørt då det blei funne knappenålshovud i fontanellen. Den unge mora i Ragdes bok tenkjer at det er rart kvinna ikkje forstod at ho måtte bruke nåler som kunne forsvinne heilt inn under huda. På bussen møter ho ein studiekamerat som ikkje kjenner henne att med det same, og ho reknar med at det er fordi ho ser ut som ei sjuske, ho har slurva med både hygiene og stil etter at ho fekk barn. Studiekameraten hjelper henne av bussen med vogna, kjenner henne att og lagar ei begeistra gjensynsscene. Når han går på bussen igjen, ser ho for seg at vogna veltar, at barnet trillar ut og blir overkøyrt av bussen.

«(...) han hadde vinket til henne gjennom bussvinduet, smilet hans var like bredt som glasset, hun stod der og vogna stod som før, hun tviholdt i den for ikke å falle, med begge hender holdt hun, og slapp ikke.»

Ho passar på vogna, ho syter for at fantasien ikkje skal bli verkelegheit samstundes som ho treng vogna sjølv, som støtte for å halde seg på beina.

Seinare går det svært gale i Ragdes mørke historie, som handlar om ei kvinne som innser at ho har ofra karrieren sin for eit barn ho verken har lyst på eller veit korleis ho skal ta vare på. Fortellinga er lagt til femtitalet, til ei tid då det neppe var enkelt å snakke om og få hjelp til å handtere fødselsdepresjon. Ikkje at det er nokon grunn til å tru at det er ei uproblematisk erfaring i dag heller, men det finst i alle fall tiltak for oppfanging og oppfølging, og det store internettet med alle dets anonyme forum gjer det mogeleg å dele erfaringar med andre i same situasjon.

Mogeleg, men ikkje nødvendigvis lett.

Abort er også mogeleg, men ikkje nødvendigvis lett. Det er ein lovfesta rett som i 2011 blei brukt av over 15 000 kvinner i Norge. Ikkje mange snakkar om det, i alle fall ikkje offentleg, og det lett å forstå når ein ser kva for reaksjonar dei får når dei gjer det. Gudrun Kløve Juuhl skriv om eigen aborterfaring på bloggen «fuck also», og sjølv om mange takkar for at ho deler, er kommentarfeltet først og fremst prega av folk som seier «skam deg».

Det er sant at «Merk mine ord, åleinemor» er underhaldande og sprelsk. Og lett. Men det er ikkje heilt sant at alle dikta er underhaldande og lette. Den vordande åleinemora vaknar opp til eit heilt nytt alvor når ho blir gravid med ein mann som ikkje vil ha henne. Ho gjer narr av sine tidlegare alvorlege dikt:

«Kvinna har ein pretensiøs fjørpenn. Ho

noterer betraktnigar rundt livet generelt,

tjueåra spesielt:

Uææh, uææh, uææh (angst).

Universitetet, øl.

Kysse, kysse, fylleangst.

Uææh, uææh. »

Er det verkeleg eit alternativ for henne å bli åleinemor? Ho som skal skrive dikt og røyke Marlboro? Korleis kan det bli glamourøst å vere åleinemor når det ikkje er noko i tilvéret som minnar om ein musikkvideo? Ho er ikkje «ei slik» som blir åleinemor. Abort er eit alternativ, men det blir forstyrra av Jesus, Gud og tanken på levande baby med søte føter, frykta for «ei livmor i sorg».

Sidan er det også fleire dikt som handlar om barnedrap, til dømes om 22. juli og om den mytiske skikkelsen Medea som drap sine to barn som hemn mot den trulause barnefaren. Åleinemora i dikta ser bilete av døde barn på internett rett etter å ha surfa på minmote.no i VG, då heiter det «kvinna er perversperverspervers». I eitt dikt beskriv ho frustrasjon mot babyen slik:

«Ho la det skrikande gapet mot brystet.

Terror, skreik ryggmergen, terror!

Ho heldt kraniet mellom hendene.

Dette gapande kraniet som saug seg fast til

henne som eit snigelsamleie.

Denne mergen å suge ut.

Ikkje klemme så hardt ein klarer.»

Dette er ikkje så underhaldande, eg finn det snarare utfordrande. Babyen er skjør, mor skal vere omsorgsfull og amminga skal vere ei kosestund. Men så er det ikkje alltid slik. Kristin Auestad Danielsen greier både her og i mange av dei andre dikta å vise alvoret i konsekvensane av dei vala vi tar.

Som sitatet i innleiinga viser, er det ikkje heile tida klart om ho skriv om ei kvinne med fødselsdepresjon eller ei kvinne med samvitskvaler etter ein abort. Det er modig å halde på ei slik dobbeltyding gjennom samlinga, og endå modigare å gjere det i ein så lett tone. For ja - det er verkeleg mange underhaldande og morosame dikt, slik som meldinga i Studvest slår fast. Dessutan er det sjølvironi, optimisme og framtidstru i ein del av dikta, som tek brodden av det tyngste og vanskelegaste:

«men det går jo greit / ikkje nekt for det.»

og

«Her er kjøt nok i fryseboksen.

Ein veldig god mopp og heilt grei vaskemaskin.»

og

«Amme på plen og så sovne.

Det er lukka si det.»

Abortdebatten dukkar stadig opp i Norge, både når det er diskusjon om legars reservasjonsrett, heving av abortgrensa og innføring av tidleg ultralyd for alle. «Merk mine ord, åleinemor» er neppe meint som eit innlegg, og det har eg heller ikkje tenkt å gjere den til. Men det er no eingong slik at litteraturen gjev perspektiv som debattinnlegg ikkje så lett får plass til. Humor, til dømes. Og tvetydigheit.

Eg veit ikkje kor interesserte kvinnepolitiske talskvinner i til dømes KrF og SV er i poesi, men eg tilrår at dei alle tek seg tid til å lese Kristin Auestad Danielsen før neste debattrunde.