OSLO-GUTT FRÅ BYGDA: Tidlegare NRK-journalist Åsulv Edland frå Vinje  har budd i Oslo sidan 1970. Her blir han, men han har tankar om bygda.  Foto: Tomm W. Christiansen / Dagbladet
OSLO-GUTT FRÅ BYGDA: Tidlegare NRK-journalist Åsulv Edland frå Vinje  har budd i Oslo sidan 1970. Her blir han, men han har tankar om bygda.  Foto: Tomm W. Christiansen / DagbladetVis mer

Debatt: By og bygd

Kommunesamanslåinga berga oss frå fattigkasse, fråflytting og død

Enno ein gong har vi fått demonstrert at vitet og klokskapen er ulikt fordelt her i landet. 

Meninger

Fjernt frå byens larm med asfalt og trafikk, der bur bønder, sauer, ulv og bjørn. Der er ikkje plass for alle. Kven skal vekk? Bøndene og sauene – dei kan fara til byen. I distrikta veit dei ikkje sitt eige beste. Dei kan slå seg ned i Oslo eller nærmaste by, så kan gråbein og bamse få luske rundt i fred og ro. Om lag slik står det i folkeeventyra våre.

Ulvedebatten og sentraliseringsdebatten er ikkje eit eventyr. Det er i beste fall alternativ fakta, for å sitere ein kjend amerikanar. I Bibelen lever lammet og ulven side om side. Men stadig færre trur på Bibelen.

Storsamfunnet (les byfolk) syns å meine det er uproblematisk, dei les Bibelen som ein viss mann. og dei som bur i rovdyrstrøk overdriv og veit ikkje kva dei snakkar om. Ulv og bjørn er ikkje farleg for folk og fe. Dette veit alle byfolka som nyt fred og ro i fjellet. Folk i «ulvebygdene» protesterer og seier at byfolka må gjerne ha ulven som kosedyr i Oslomarka. Det finst ein del fråflutte hus og nedlagde gardsbruk på grunn av for nærgåande rovdyr. Men det er også mange andre grunnar til at gardsbruk blir nedlagde og bygder avfolka.

Artikkelen fortsetter under annonsen

Enno ein gong har vi fått demonstrert at vitet og klokskapen er ulikt fordelt her i landet. Dei som har makta veit best. Dette må velgjerane ein gong forstå. Jan Tore Sanner veit at store kommunar er best. Det er derfor han er kommunalminister. Men dei som bur i små kommunar forstår ingen ting. Ein del av oss har vokse opp i kommunar som blei slått saman etter Schei-komiteens tilråding på 50-60-talet. Vi forstod det ikkje då og vi forstår det ikkje i 2017. Og vi har vel heller ikkje forstått at kommunesamanslåinga berga oss frå fattigkasse, fråflytting og død.

Svartmålinga i dag er mykje sterkare enn det var på 60-talet. Det er nesten ikkje ende på kor ille det skal bli for dei kommunane som trur dei får det best slik dei har det i dag. Departementet hjelper dei som stadig tvilar med å justere kommuneøkonomien slik at inntektene blir mindre for dei som ikkje fylgjer kommunaldepartementets tilråding. Det er ikkje gulrot som blir brukt her, men pisk.

Politiet og lensmannsetaten skal bli betre. Vi skal få nærpoliti. Lensmannskontor skal nedleggjast og folk må køyre fleire mil for å møte lov og orden. Det er nærpoliti, seier justisministeren. Folk som bur i Tokke, Fyresdal og fleire andre kommunar er ueinige med han. Politifolk og bygdefolk trur ikkje på han. Men han har makta og veit best.

Mange av oss har bakgrunn og oppvekst langt utanfor «Ring 3». Personleg budde eg i Vinje fram til 1959. Etter 1970 har eg budd i Oslo, og her blir eg. Oslo er ein fantastisk by. Eg har såleis ein fot på grasbakken og ein på asfalten. Og det er mange som kan seia det same, også i Oslo innanfor «Ring 3».

Det er interessant å fylgje med i debatten som no går føre seg. Det er ein viss arroganse i argumentasjonen frå makteliten. Dei veit best og bestemmer. Dei andre veit ikkje sitt eige beste. Dette skin igjennom i ulvedebatten, nærpolitidebatten og kommunedebatten. Vi fekk kommunalt sjølvstyre her i landet på 1800-talet. Det var eit stort framsteg. Folk skal sjølve velje dei som skal styre og ha makt i nærmiljøet. Mange meiner dette ikkje eksisterer i dei mest omstridde sakene no. Det virkar som departementets vedtak og plan blir tredd over hovudet på lokalmiljøet. Dei tre statsrådane som styrer dei ansvarlege departementa er ikkje nær å tvile på sine eigne standpunkt eller vedgå at det kanskje er dei som reagerer «som har skoen på og kjenner kor den trykkjer». Det ser ut som dei som styrer ser på motreaksjonane i beste fall som kamp for «alternativ fakta».

Det kan vel hende alt folk har erfaring frå sitt nærmiljø både i bygd og by, sjølv om dei sit langt unna maktsentrum. Det er ikkje fyrste gong lokalsamfunnet kjenner seg overkøyrd av maktsentrum og dei som bestemmer i Oslo. Vi minnest striden om «Alta-utbygginga», der dei lokale politiske organ stemde mot utbygging, men stortingsfleirtalet vedtok kraftutbygging likevel. Seinare har vi hatt mange sjukehusnedleggingar der det same har skjedd, og striden om Odda Sjukehus er enno ikkje ferdig. Sjukehuset i Rjukan er nedlagt trass i lokale protestar og aksjonar i årevis. Det førde til politisk «snøskred i Tinn kommune», som det står i Aftenposten.

Det virkar ikkje som dei som har makta sentralt har teke lærdom av lokalt raseri, demonstrasjonar og protestar. Som den tidlegare leiaren for Tinn Høgre, som no er ordførar for Senterpartiet, seier – «Veldig mange i byene har glemt at de kommer fra distriktene.» Han seier også at sentrum og distrikta er avhengig av kvarandre – « Skal de ha lys i lampettene sine i Bogstadveien må de være venner med distriktene.»

Kanskje Erna skjønar alvoret når ho reiser på fjøsbesøk i sjølvaste «ulvefylket», Hedmark. Men det spørst om det er nok at statsministeren tek på seg grøn Felleskjøpkjeledress og gummistøvlar og vassar i kulort. Vi minnest for ein del valkampar sia at Gro drog på gamleheimbesøk og handhelsa på dei gamle, men var det vellukka? Kjeldressen sat litt stramt på Erna, sa bøndene.

Det blir spennande å sjå om Fremskrittspartiet satsar på fjøsbesøk eller gamleheim. Eg tippar det siste. Og støttepartiet Kristeleg Folkeparti veit vi går i kyrkja og bedehus. Det andre støttepartiet, Venstre, hoppar der haren hoppar.

Vi er inne i eit spennande valår. Det ser ut som Senterpartiet og Trygve Slagsvold Vedum kan smile i skjegget og slappe av mellom fjøsstellet mens det regjeringa og støttepartia sår fell på steingrunn. Vi får stålsette oss så vi greier å ta imot alle fagre lovnader frå politikarane. Skattepakker, arbeidsplassar, kommunikasjonsutbygging og næringslivstiltak skal snu straumen, slik at folk ikkje flytter frå distrikta og står i kø for å koma inn i byen. Dei vil ta heile landet i bruk, sentrum og periferi, bygd og by. Fagre ord. Vi har høyrt dei før. Men vi opplever likevel fråflytting, nedlegging og avvikling. Folk flytter frå distrikta til sentra og byane.

Politikarane frå mange parti seier dei satsar på heile landet og vil vera vener med både sentrum og distrikta. Det blir spennande å sjå kor langt dette vennskapet går eller om det blir krig.

Lik Dagbladet Meninger på Facebook