VILJESTYRKE: Eg veit noko anna som også er absurd: å la elevane utøve sjølvkontroll i form av å motstå fristelsen det er å spele, vere på Facebook og fikle med mobilane, og slik la dei svi av den viljestyrken det var meininga at dei skulle bruke på andre oppgåver, skriv Agnes Ravatn i laurdagskommentaren. Illustrasjon: Flu Hartberg
VILJESTYRKE: Eg veit noko anna som også er absurd: å la elevane utøve sjølvkontroll i form av å motstå fristelsen det er å spele, vere på Facebook og fikle med mobilane, og slik la dei svi av den viljestyrken det var meininga at dei skulle bruke på andre oppgåver, skriv Agnes Ravatn i laurdagskommentaren. Illustrasjon: Flu HartbergVis mer

Konsentrasjonssvikt på pensum

Blind bruk av IKT er ein suveren måte å styrke forskjellsskulen på.

Meninger

Det kjendest som eit lite hjarteinfarkt, då det for eit par år sidan gjekk opp for meg at i norske klasserom har elevane i fullt alvor datamaskinar med internett!! Det var det mest kontraintuitive eg nokosinne hadde høyrt. Etterpå blei eg flau over at eg var blitt ein sur, gammal krok som synest at alt nytt er skadeleg, og at alt var betre under krigen.

Etter det igjen, vende eg tilbake til den opphavlege reaksjonen: men det er jo fullstendig vanvittig at læraren skal stå der framme ved tavla og konkurrere med Facebook og gudane veit kva ungdomen driv på med for tida. Og det norske folk lurer på kvifor me gjer det middelmådig på PISA-testane?

Er det slik det skal vere no? At kvinner går gjennom ubeskriveleg smertefulle fødslar, foreldre held på å gå frå vitet og kvarandre av søvnmangel i småbarnfasen, skiftar tusenvis av bleier, hentar og leverer i barnehagen til beina sviktar under dei, bruker all si tid på å fore ungen med næringsrik mat, utviklande leiker og kvalitetsbarnelitteratur, alt dette som foreldre gjer for å sikre barna sine eit så godt startnummer som muleg i livet, før ein sender dei på skulen - der alt blir øydelagt?

Artikkelen fortsetter under annonsen

Eg skal gjere ordentleg greie for denne lett hysteriske dommedagsskildringa av tilstanden i den norske skulen. Me veit at elevane våre generelt ikkje gjer det særleg bra, samanlikna med summane me slenger etter dei unge håpefulle. Me skil oss særleg ut i negativ retning når det gjeld det som heiter uthald; evna til å arbeide seg gjennom vanskelege oppgåver i staden for å hoppe over dei. Her ligg me under OECD-snittet, og er dårlegast i Norden.

Samtidig som norske elevar skårar dårleg på uthald, blir det forska stadig meir på betydninga av denne og liknande eigenskapar; impulskontroll, sjølvdisiplin, flid. Jamnt over finn ein at slike karaktertrekk er viktigare for kor godt barn gjer det på skulen enn det me stort sett alltid har tenkt trumfar alt, nemleg intelligens.

Sidan 90-talet har det noko ulne fenomenet «viljestyrke» vore gjenstand for stadig meir forsking. På eitt tidpunkt dukka følgjande teori opp: viljestyrke fungerer omlag som ein muskel - han blir sliten ved bruk. Denne idéen blei prøvd i 1996 ved å la skrubbsvoltne forsøkspersonar først bruke viljestyrke på å motstå nysteikte, bugnande sjokoladekjeks, for så å la dei løyse oppgåver (som eigentleg var uløyselege): Dei som først hadde motstått kjeksa, gav opp etter åtte minutt. Kontrollgruppa, som ikkje først hadde brukt viljestyrke, etter 19. Dette funnet er seinare blitt stadfesta i over hundre liknande eksperiment.

Så veit me altså at det i den norske skulen har spreidd seg ei oppfatning - tilsynelatande først og fremst blant dei som verken sjølv underviser eller blir undervist, altså utdanningsbyråkratane - om at eit klasserom med datamaskinar med ope nett (supplert med elevanes eigne smarttelefonar sjølvsagt) er det som skal få Noreg til topps på resultatlistene. Me innførte ein kvart million pc-ar og bestemte at IKT skulle integrerast i alle fag.

Men akk: doktoravhandlinga til Marte Blikstad-Balas viste nyleg noko anna: ved skulane der ein har satsa sterkt på IKT er det normen snarare enn unntaket at elevar fyller skuletimane med internettaktivitet som ikkje har noko med undervisinga å gjere. Så kanskje ein i det minste burde innføre visse restriksjonar? Absolutt ikkje. Senter for IKT i utdanningen svara, på spørsmål frå Klassekampen, at det er opp til læraren å få undervisinga til å funke, og at å skru av nettet i klasserommet er «en absurd tanke».

Eg veit noko anna som også er absurd: å la elevane utøve sjølvkontroll i form av å motstå fristelsen det er å spele, vere på Facebook og fikle med mobilane, og slik la dei svi av den viljestyrken det var meininga at dei skulle bruke på andre oppgåver. Løyse reknestykke, til dømes. Det er som om ein slikkmunn på slankekur skulle ha ein pose twist ved sida av seg på kontorpulten gjennom heile arbeidsdagen. Uavhengig av om vedkomande skulle klare å motstå sjokoladane eller ei, så veit me iallfall dette: det ville gå kraftig ut over kvaliteten på arbeidet hennar.

Og ikkje nok med det, som det heiter. Ein uregulert bruk av IKT er ein suveren måte å styrke forskjellsskulen på. Når det blir opp til kvar enkelt elev å disiplinere seg, og motstå fristelsane på nettet, vil dei sterke bli sterkare, og dei svake svakare.

Studie etter studie viser at låg sjølvkontroll korrelerer med låg inntekt. Til no har ein tolka dette som at ja, så klart, har ein låg sjølvkontroll vil ein sløse meir med pengane sine, vere ein sløvare student, vere dårlegare til å halde på jobbar, ergo låg inntekt. Først dei siste åra har ein begynt å tenke motsett: dei sosioøkonomiske tilhøva dine påverkar sjølvkontrollen.

Det berømte Marshmallow-eksperimentet til Walter Mischel var det som først sette forskarane på tanken om at ein persons evne til sjølvkontroll er viktigare enn intelligens når det gjeld skuleresultat, yrkesliv, inntekt, og generell «suksess» i livet. Svært kort fortald: 4-åringar fekk valet mellom éitt sukkertøy med éin gong, eller to om ei stund - mange år seinare såg ein at dei barna som greidde å vente, gjorde det betre på dei fleste av livets område som vaksne.

No har ein kikka på eksperimentet med friske auge, og funne at mange av barna som skåra dårleg på sjølvkontroll den gongen kom frå sosioøkonomisk vanskelege kår, der det gjaldt å ta det ein kunne få, før det blei borte.

Ein har òg funne at dei med dårleg råd bruker langt meir viljestyrke i løpet av ein vanleg dag, enn dei meir bemidla: dei må ta uendeleg mange fleire val enn andre, alt må vegast opp mot kvarandre for at pengane skal strekke til. Ein må stå imot fristelsar, i motsetning til dei meir velståande. I og med at viljestyrke er ein tømbar ressurs, vil det seie at elevar frå mindre ressurssterke heimar generelt stiller opp på skulen med ein allereie utsliten viljestyrkemuskel.

Ukritisk, einøygd klokketru på teknologi som den endelege løysinga på PISA-problemet er ikkje berre å gamble med skulen - og seinare arbeidslivet, men òg med unge hjernar. Som vitskapsjournalist Bjørn Vassnes skreiv i januar: bruk av digitale medier øydelegg barns konsentrasjon. Nettavhengigheit er i dag det raskast voksande avhengigheitsproblemet. Digitale fristelsar øydelegg skulegangen til mange. Så kvifor utset me då norske elevar for dette?

Lars Vavik, professor i IKT og læring, skreiv her i avisa i desember at dei skulane i landet som har satsa på intensiv bruk av IKT i 2013 har dårlegare resultat enn både lands- og fylkesgjennomsnittet. Ein stor prosentdel av elevane i Noreg oppgir at digitale hjelpemiddel gjer det vanskeleg å ha skulearbeidet i fokus. Den nye skulekvardagen er slik, i følgje elevane han har intervjua: «I timene så sitter jo de fleste og ser på Facebook og sånne ting», «vi sitter mye og spiller i timene», og liknande.

Dersom norske barn ikkje skal lære å konsentrere seg på skulen, kor skal dei då lære det? Sjølvsagt skal norske elevar få møte og bruke digitale hjelpemiddel i skulen - men sjølvsagt skal ikkje elevane få skulegangen sin øydelagt av det same. Dét er absurd.