Kron og mynt

Utdrag fra boka Kapittel 7: Eit veddemål

Ein komet er isklump, forureina av stein og støv, som streifar innover i solsystemet og rundar sola. Når kometen nærmar seg sola, riv solvinden laus støv og gassar som dannar komethalen.

Seinsommaren etter at orkanen bles himmelen rein for stjerner, vart ei kvinne funnen død på Likvoren på Gomalandet i Kristiansund, eller Kristiansund N(ord) som byen vart kalla før innføringa av firesifra postnummer. Eg nemner det kometære, og understrekar funnstaden, både fordi den er usannsynleg, og fordi mange slags rykte og teoriar har vore i omløp. Ikkje minst den at S. Avsenius sjølv var mor til barnet.

Kvinna, som var kledd i ei billig kåpe som likna på ein slags løveham eller tigerskinn, var ukjend i klippfiskbyen, hadde ingen personlege dokument på seg, og har aldri blitt sikkert identifisert.

Det næraste ein kom til identifisering, var derfor den slåande portrettlikskapen ho viste, særleg i venstre halvprofil, med eit promotionfotografi av den mde. Hennings, som vinteren 1916 framførte danske chansons på Kabaret Voltaire i Spiegelgasse i Zürich. Anna tilknyting enn ein viss ytre likskap har likevel aldri blitt fastslått mellom den dadaistiske songarinna og den døde kvinna på Likvoren. Andre fann også at ho likna endå meir på såkalla Rubens-englar eller barokkenglar på grunn av sin trinne kropp og yppige former.

Frå sitt tidlegare liv smilte den avdøde i alle fall eit blendande kvitt smil like opp i andletet på politietterforskarane og rettsmedisinarane som etter kvart samla seg rundt båra hennar på likhuset. Då det låg føre mistanke om at det kunne liggja eit brotsverk bak dødsfallet, vart kvinna obdusert. Ingen teikn verken til ytre vald eller rikt indre liv var synleg utanpå kroppen hennar.

Ikkje minst derfor var det med ei til forferding grensande forundring at eit på alle måtar friskt og velskapt gutebarn vart henta ut av den døde kroppen hennar, og sidan, etter ei skandaløs adopsjonssak, sett bort til snille menneske.

Kanskje var det derfor ho virka så lykkeleg og trygg der ho låg og smilte ut frå sin førhistorisk døde tilstand. Endeleg var løyndommen hennar avslørt, og ho var fri frå si tunge bør. Her er det upassande å snakka om komethale. Sikker kan ein aldri vera, men alt tyder på at det i staden var Det Nye Mennesket som dukka opp i endå ei ny utgåve, ikkje oppe under taket på ein moskovittisk idrettshall, men på Gomalandet, i Kristiansund N.

Den avdøde mora kunne smila med god grunn, for det livet ho let att etter seg, var i trygge hender. I første omgang tilhøyrde desse hendene rettsmedisinarane, i neste omgang helsepersonell med munnkorg og omsutspersonar med streng teieplikt, før Samson Avsenius til slutt, stikk i strid med alle gjeldande reglar, og mot samrøystes innstilling frå Statens Adopsjonsråd (som trekte seg i samla flokk då deira råd vart oversett), fekk foreldreretten og ansvaret, og tok det vesle menneskebarnet frå Likvoren i sine store og keitete hender. Han fekk ein son. Det nye menneskebarnet fekk ein far. Mora fekk to pinnar i kross.

På denne tida var Samson Avsenius ein -- i alle fall regionalt -- illgjeten skattemytterist som levde aleine med tonnevis av tørka fisk, med tilsvarande ein halv milliard kroner nedsylta i sveitsiske bankar, gjeller under armane og ein garderobe som omfatta to fôra kjeledressar i bevernylon og fleire par sjøstøvlar med høge skaft. Bak det stadig meir forfalne Empirehuset, som nå var så til nedfalls at det blei kalla for Måkeslottet, sto ein gammal og omsorgsfullt restaurert Mercedes 1937-modell med kupé, og framfor huset ein ny, heilt nedsarva Mercedes kabriolet.

Sjølv brukte Samson Avsenius heller sykkel eller ein stor amerikansk sedan. Men han let gjerne den vesle adoptivsonen kjøra rundt på eigedommen i Mercedes, så snart han berre var stor nok til å sjå over dashbordet når han sto og vippa med foten på gasspedalen. For å vera ein ekstra god far la Samson Avsenius ned all produksjon av fersk fisk i den gamle sløyehallen, sa opp elleve tilsette filetskjerarar stikk i strid med arbeidarvernloven, og bygde anlegget om til stall for dei fire galopphestane Tjerand skulle læra seg å ri på. Gode greier, sa Samson Avsenius. Mindre kunne ikkje gjera det.

Då interessa for galoppsporten tok til å bleikna, tømde Samson Avsenius stallen for lippizanarar og fjordingar, selde rasedyra til eksklusiv pølseprodusjon, der kvar pølse fekk namn etter den slakta hesten, og erstatta rasedyra og varmblodshestane med to vengehestar som han sjølv satsa på å restaurera slik at han kunne få dei på vengene og læra vesle Tjerand Fonn Avsenius (som etter kvart vart adoptivsonens fulle namn) å fly.

Men det blei med tanken. Ingen av dei to ombygde Cessna småflya forlet nokon gong hangaren i den to gonger ombygde sløyehallen og stallen. Ikkje venger eingong fekk dei. På denne tida var Samson Avsenius så opptatt av forretningar at det var husholderska som hadde hovudansvaret for vesle Tjerand. Om han ikkje flaug i lufta, sat han av og til oppe i cockpiten og sa brrrrrrmmmmmmmmmm. I tillegg til forretningane drakk Samson Avsenius på denne tida aldri mindre enn to flasker vin og ei og ei halv med brennevin om dagen, samstundes som han sjølv sat bak rattet når han tok seg ein velfortent tur i den gamle Studebakeren med spoiler og laksetrapp på bakruta og til vanleg med Tjerand Fonn på fanget og ei hand på rattet.

Trass i at han, med unntak av den stadig eldre og stadig meir tvekjønna husholderska, framleis levde utan kvinner i huset, prøvde Samson Avsenius likevel å gi gutungen ein uneleg heim og oppseda han på beste aristokratiske vis. I dei lange vinterkveldane framfor kaminen satsa han frå første stund av på å læra Tjerand namn på dei vanlege nordatlantiske fiskeslaga og dei mest brukte fangstreiskapane, frå gangvad til juksa. Kor unge Fonn Avsenius eigentleg kom ifrå, var det framleis ingen som visste, verken i heim eller skule, og verken Samson sjølv eller Delila (som husholderska vart kalla) sa så mykje som eit ord. Men guten var lærenem og viste tidleg gode evner. Mystikken rundt opphavet hans var i det heile så stor at religiøst anlagde menneske hevda at han måtte vera resultatet av ein jomfrufødsel, i den forstand at ikkje Samson Avsenius, men den ukjende mora på Likvoren i dette tilfellet var den heilage anden.

Sjølv var Samson Avsenius open for at det sikkert kunne vera noko i dette, i og med at vesle Tjerand bevisleg hadde frelst han fleire gonger, både frå å kjøra i grøfta og frå å hamna i klørne til politiet. I retorikken heiter det at kjennemerket på ein stor statsmann er at han har lært seg å snakka så sakte at ingen tilhøyrar klarer å tenka langsamt nok til å følga med i det han seier. Ein patriark av dette slaget var Samson Avsenius nå blitt. Heva over lov og orden, rett og gale, meining og logikk.

Når eg har kjørt hit, vart han ofte sitert for å seia når han sat på den lokale puben. Då må eg jo kunna kjøra heim igjen òg. Hvis nokon berre hjelper meg ut i bilen først. Helst ein jamstor under kvar arm, for balansen si skuld. Og hvis eg kjører sakte. Og midt i fotgjengarfeltet. Slik at alle ser meg. Og eg ikkje forstyrrar møtande trafikk. Heile vitsen må jo vera å utnytta eksisterande asfalt. Men det går jo ikkje an å opptre farleg i trafikken heller. Berre fordi om ein tar seg ein dram.

Langs desse tankebanane uttrykte Samson Avsenius seg, med dvelande betoningar på kvart ord, lange pausar og med betydeleg pondus. Og det var ikkje tomme ord. Orda vart følgde av handling. Når Samson Avsenius høyrde rykte om trafikkontroll, stoppa han alltid bilen framfor kvar ny sving på vegen, opna døra og løfta vesle Tjerand varleg ned frå fanget. Fine greier, var alt han sa. Nå må du gå fram og sjå.

Det går aldri an å vera for forsiktig hvis ein vil vera forsiktig nok. Så eg sender alltid gutungen i førevegen for å sjå etter. Er det ikkje derfor ein har ungar? At dei kan gjera litt nytte for seg? Så ein kan komma seg trygt heim? Slik at dei kan stikka i førevegen og varsku far sin dersom det er kontroll? Så får vi tid på oss til å snu og kjøra attende, eller ta ein annan veg? Elles blir det lett for mykje att og fram. Og fram og tilbake.

Ikkje berre i trafikken, men også på andre måtar la Samson Avsenius stor vekt på frisinna oppseding og på å vera ein god far. Han tok Tjerand Fonn med seg på fisketurar, med ringnotsnurpar og fabrikktrålar. Der kameratane kry heldt opp ei honk med aurepinnar eller ein småsei, kom Tjerand Fonn heim frå fisketur med ti skjeppar vårgytande sild. Han sto med lina og lærte å juksa. Han fekk to hektoliter mussa på stampen.

Kvar vinter gjekk dei to lange skiturar i lag i fjellet, frå treslott til treslott. Det må ha vore slik han Jesus tenkte seg at vi skulle få det då han ofra seg sjølv og innstifta påsken og fekk Pilatus til å spikra seg opp på krossen, sa Samson Avsenius og myste ut over det såkalla påskefjellet: kvite vidder, snø som har fått tid til å korna seg, blank sol og støtt klisterføre. Det er påskebodskapen for meg. Med bor og pilk og utstyr for isfiske.

I hytteboka teikna Samson Avsenius deretter to langrennsski i kross, og ein skiløpar i kondomdress krossfesta til skia med den eine foten i rottefellabindingen og den andre i to stramme stavtrinser. Den krossfesta påsketurist, ved enden av Skia Dolorosa. Under der sette også Tjerand Fonn Avsenius sitt namnetrekk.

På denne tida var Samson Avsenius blitt så redusert fysisk at berre høgresida av kroppen var igjen. Den venstre, der hjarta ein gong sat og lommeboka var plassert, hang og slang rundt ryggbeinet lik ein tom hanske, og gjorde det vanskeleg, for ikkje å seia umulig å gå teknisk riktig diagonalgang. Men Samson Avsenius var ikkje av dei som gav seg så lett. Han hengde seg på Tjerand Fonn og staka seg innover fjellviddene i ein stil som likna på halve dobbelttak, og som ikkje må forvekslast med enkelttak. Dei gjekk innover mot Snønuten, og når sant skal seiast, så vart det med denne eine turen, sjølv om Samson Avsenius alltid sa at han likte seg inne på store flate fjellvidder, fordi dei gav han ei kjensle som minte han om det å vera aleine i ein open trebåt midt ute på opne havet, med eit storkna hav og fossile fiskar under seg.

Der ute var Samson Avsenius verkeleg i sitt rette element. Når han sto der, breibeint og trygg på ryggen av det bårande, levande havet, sa han til Tjerand Fonn Avsenius:

Sjå over ripa!

Og Tjerand Fonn Avsenius såg.

Kva ser du? spør Samson Avsenius.

Eg ser ikkje botn.

Gode greier, seier Samson Avsenius stolt. Alt vi har under oss nå, er mitt.