Kva er gale med at jentene er flinkast?

Det er ikkje sant at gutane blir undertrykte i dagens skule.

Skriv leserkommentar

Debatten om karakterskilnader mellom jenter og gutar har dukka opp også denne våren. Ei undersøking frå Nova (Norsk institutt for forskning om oppvekst, velferd og aldring) i år stadfestar trenden: Jenter gjer det jamt over noko betre karaktermessig i skulen. Det kan ein jo ikkje ha noko av.

I ein artikkel i Dagbladet 19. februar i år uttaler kunnskapsminister Øystein Djupedal at «skolen er for feminin.»

Tormod Øia, ansvarleg for undersøkinga (og ein av dei fire utelukkande mannlege kjeldene i artikkelen), meiner den norske skulen har blitt «en jenteskole.» Uttalingane stadfestar eit ordskifte som til tider knapt kan kallast debatt, men snarare monolog. Det verkar å vera ei utbreidd oppfatning både politisk og forskingsmessig at gutane sine svakare karakterar er eit utslag av skulesystemet. Det må jo vera noko grunnleggjande feil med ein skule der gutane ikkje hevdar seg like bra som jentene.

I den nemnde undersøkinga går det mellom anna fram at 33 prosent av jentene får 5 eller 6 i engelsk, mot 25 prosent av gutane. Kvar fjerde gut får altså i snitt best eller nest best karakter. I matte, norsk og engelsk sett under eitt får 54 prosent av jentene 4 eller betre, mot 42 prosent av gutane. Med andre ord er annankvar gut på øvre del av karakterskalaen. Jo eldre elevane er, jo mindre skilnad er det mellom kjønna, merk derfor undersøkinga omhandlar jenter og gutar som bare er 16 til 17 år gamle. Gutane gjer det med andre ord ikkje dårleg, dei gjer det bare litt mindre bra enn jentene. Men får jentene ros for sine prestasjonar frå politikarar eller forskarar? Nei, dei gode resultata er ein konsekvens av eit urettvist skulesystem, ikkje hardt arbeid, disiplin og ansvarskjensle. Det kan umogleg vera jentene si forteneste at dei gjer det så bra. Dei cruisar gjennom ved hjelp av omgjevnader som skvisar dei stakkars gutebarna.

Sjølv om ein altså med god grunn kan hevda at skilnadene er mindre enn det blir skrike opp om, handlar dette i større grad om innstillinga til problematikken. At jenter får noko betre karakterar enn gutar verkar å gi ein meir eller mindre automatisk konklusjon om at skulen må endrast. Men at gutar, i alle aldrar, blir slått av jenter er noko dei til alle tider har likt dårleg, og då er det jo praktisk å leggja skulda på anna enn eigne evner og innsats. I ny og ne er det ikkje bare mannlege forskarar, men også enkelte harmdirrande fedrar som ser seg nøydde til å skrika ut frå sidelinja om at jentene er mistenkeleg flinke på skulen. Underhaldande teoriar om eit konspiratorisk matriarkat som dyttar gutane ned og jentene fram, blir lanserte med indignert gravalvor. Greitt nok at jenter kan vera like flinke som gutane, men flinkare? Det får nå vera måte på.

«Femininiserte» undervisingsformer, kva nå enn det inneber, får skulda for at gutane ikkje får sine rettmessige 5-arar og 6-arar. I tillegg slit gutane med at såkalla kvinnelege verdiar som disiplin, flid, nøyaktigheit og ansvar gir god utteljing når karakterane skal setjast. Hold deg fast: Gutar blir altså møtt med krav om at dei skal ta ansvar for å gjera sitt beste med skulearbeidet. Ikkje rart dei møter veggen og blir vrange. Forskar Kåre Heggen meiner bråk i klasserommet ofte kan vera uttrykk for at gutar blir provoserte over denne såkalla feminine læresituasjonen. Han nemner ikkje noko om at jenter også kan bli provoserte, det er vel kanskje av mindre interesse. Men norske jenter og gutar har truleg aldri vore likare kvarandre enn dei er i dag, også på skulen. Under overflata i denne debatten verkar det å liggja gamle stereotypiar om at gutar slåst og klatrar i trer, medan jentene i harmonisk og empatisk samspel hjelper kvarandre med strikketøyet.

Kjønnsskilnadene finst sjølvsagt likevel, men det blir bakvendt å seia at skulen automatisk skal tilpassast veremåtar som blir påstått å vera typisk maskuline. Tvert i mot bør skulen yta motstand; oppmuntra jentene til å vera meir sjølvhevdande og gutane til å vera meir relasjonsorienterte. For kva er så forkasteleg med at gutar må forholda seg til såkalla feminine miljø og verdiar i deler av oppveksten?

PROBLEM?: Det er ikkje sant at gutane blir undertrykte i dagens skule, dei har berre mistforstått fordelane dei hadde før, skriv lærer Leif Tore Sædberg.
PROBLEM?: Det er ikkje sant at gutane blir undertrykte i dagens skule, dei har berre mistforstått fordelane dei hadde før, skriv lærer Leif Tore Sædberg. Vis mer

Dersom gutar blir menn som lagar bråk når dei seinare i livet er i kvinnemiljø, vil dei sannsynlegvis ha eit betydeleg problem. Det er ikkje sant at gutane blir undertrykte i dagens skule, dei har bare mista fordelane dei hadde før. Nå får jentene gjera dei same mattestykka som bare gutane fekk før, og dei løyser dei minst like godt. Privilegium og makt som glipp er aldri kjekt å oppleva, om enn årstalet er 1789 eller 2007. Sjukeleggjeringa av jenter sin suksess i skulen bør derfor stansa. Me må slutta å sjå det som unaturleg og problematisk at jenter eller kvinner kan vera f linkare enn gutar eller menn, også på skulen.

Men dersom ein skulle vera med på tanken om at dagens skule til ein viss grad passar jentene best, treng ikkje det nødvendigvis vera negativt. Ulike likestillingstiltak der kvinner heilt bevisst blir favoriserte blir ofte sett ut i livet, med varierande resultat. Kva kan i eit likestillingsperspektiv vera meir effektivt enn eit system som frå tidleg alder viser og sørgjer for at jenter kan vera minst like flinke som gutar? Dersom ein meiner alvor med at kvinner mellom anna skal erobra fleire leiarposisjonar i samfunnet, vil eg seia det er ein god start å la dei vera i leiinga frå tidleg alder.

Eit grunnlag for både fagleg dugleik og sjølvtillit vil då vera til stades, noko som bør vera ein god basis for å komma seg inn i høge stillingar og maktposisjonar, dersom ein ønskjer det. Sjølvsagt kan det vera surt for pappas vesle gut å erfara at nabojenta gjer det litt betre, men også det kan jo også vera ein lærdom. Kanskje på tide å tørka tårene, gutar i alle aldrar?

Kva er gale med at jentene er flinkast?