DIKTGURU: I fjorten år har Helge Torvund vært primus motor i Dagbladets diktforum Diktkammeret. Her reflekterer han over det, «kva det gjer og kva det har lært meg om dikting. Og om det å leva.» Foto: Morten Brun
DIKTGURU: I fjorten år har Helge Torvund vært primus motor i Dagbladets diktforum Diktkammeret. Her reflekterer han over det, «kva det gjer og kva det har lært meg om dikting. Og om det å leva.» Foto: Morten BrunVis mer

Kva har me å vera redde for?

Det er jo først og fremst dikta og diktinga det dreier seg om, skriv Dagbladets diktguru Helge Torvund.

(Dagbladet): Eg sit og tenkjer på Diktkammeret. Eg tenkjer langt mindre på Diktkammeret nå enn for ti år sidan. Men så er det jo eit lite mirakel at det framleis finst. For det har jo vore ein god del snakk om dette kammeret vårt, denne digitale landsbyen der folk som er interessert i poesi og diktskriving stadig kjem saman, utanfor dei store gatekefeane på boulevardane, på gatehjørnene ved gatemusikaren, på kafeane med maleriutstillingar og i bakgater der nye underlege idear vert fødde, og i smale smaug der ein kan møte dunkle vesen som bare finst i dikt.

For ti år sidan hadde eg ei sterk kjensle av at eg måtte vera med å skape Diktkammeret. Kvar dag. Kvart døger, saman med dykk, deltakarar. 

Nå reflekterer eg over det. Tenkjer på kva det er, kva det gjer og kva det har lært meg om dikting. Og om det å leva. Ein heil del.

Ein ting er at me har måtta gå nokre runder nå for å prøva å sikra at dette kammeret som mange av oss har vorte glade i, skal overleva, ha ein eigar som bryr seg, og eit teknisk opplegg som fungerer. 

Men uansett og same kva, det er jo først og fremst dikta og diktinga det dreier seg om.

Artikkelen fortsetter under annonsen

Me er her på ein diktverkstad, og me må ha lov til å gå ut frå at dei som er her, er her fordi dei gjerne vil skriva dikt, gjerne vil skriva betre dikt. Og at det einaste som burde kunne skræme oss litt, er den redsla me uansett alltid har, om så bare for oss sjølve, redsla for å skriva noko som er skikkeleg, pinleg dårleg. Her har Diktkammeret (og mange andre nettstader, som sosiale media) ei god og ei dårleg side. 

Den gode sida er at det er ein ekstremt låg terskel for å publisera seg der. Folk legg ut nærast kva som helst, og straks dei får det ned på skjermen. For dei fleste har det ikkje vore slik alltid. Når eg seier til folk som aldri har vore på Diktkammeret, men som tek kontakt med meg for å visa meg ting dei har skrive, at dei burde prøva seg på Diktkammeret, seier mange at nei, det vil dei aldri våge. Det reagerer eg på med sympati. Slik har eg òg hatt det ein gong. 

Den dårlege sida er vel ikkje heilt uventa, nøyaktig den same: Det er altfor låg terskel. Før i tida når det var vanskeleg å gå noko på trykk, i aviser, tidsskrift eller bokform, slik det framleis kan vera, så betydde det meir å offentleggjera ting. Ein jobba gjerne meir med dei, kjente det sterkare når dei stod på prent, og var meir spente på reaksjonane til lesarane. Ein vil gjerne understreka at kvart einaste dikt, bør bety noko spesielt for deg. At bare då kan du forvente at ein lesar vil oppleva at det betyr noko for henne.

Elles burde me vera opne for at poesi kan vera utruleg mykje forskjellig. 

Dikt er som frukt, har Idaho-poeten Bill Turner bemerka i ei bokmelding i tidsskriftet «Iron»; dei kjem i alle slags former, alle slags storleikar, alle slags fargar og med alle slags skal som er ulike å ta på. Og visse vil vera slik at dei ikkje fell i din smak. Og Peter Sansom skriv i boka Writing poems at nokre lesarar er som den unge soldaten for lenge sidan som ikkje likte sin første banan, fordi han ikkje visste at ein må skrelle dei. 

Det er litt morosamt at ein gong eg var inne på ei nettside og las dikt av Bill Turner, skjedde følgjande: Etter å ha lese dikt som «Sin to Burn » og «Rot in Hell», som var eit dikt bygt over fast rim- og rytmemønster, klikka eg på eit dikt med tittelen «Pet», og då kom det opp ei side der det bare stod «This poem does not exist». 

*

Ekstase og ironi er to størrelser poeten Adam Zagajewski er opptatt av:

«To motsette element møtest i poesien: ekstase og ironi. Det ekstatiske elementet er knytt til ein uforbehalden aksept av verda, medrekna det som er brutalt og absurd. Ironi, i kontrast, er den kunstnarlege representanten for tanke, kritikk, tvil. Ekstasen er klar til å akseptera heile verda, ironien, som følgjer i fotspora til tanken, stiller spørsmål ved alt, stiller tendensiøse spørsmål, tviler på meininga med poesi og til og med på seg sjølv. Ironien veit at verda er tragisk og trist. At to så himmelvidt forskjellige element til saman skapar poesien er forbløffande og til og med øydeleggjande. Ikkje rart at ingen les poesi.»

*

Gode dikt har den forunderlege evna at dei overraskar den som skreiv dei. Ofte straks ein les kva ein har skrive, men andre gonger kanskje ikkje med det same, men når ein ser attende på dei lenge etterpå, og innser kva det var ein skreiv om. Gode dikt er skrivne ikkje bare med den medvitne tanken, skriv Sansom, som av Siân Hughes i The Guardian har vorte kalla den beste diktlæraren i verda, dei er meir som å sleppe ei bøtte ned i undermedvitet sin brunn, og sjå kva ein får oppi når ein dreg opp.

*

Nett som poesien er samansett av ekstase og ironi, er Diktkammeret samansett av dei to motsetnadane ved det same fenomenet; at det er godt å ha eit lågterskeltilbod for poetar der dei kan prøve ut og få reaksjonar på dikta sine, nett den same føremonen ein vanleg diktverkstad har, og dette at det kan vera for lett å publisera uferdige ting som ein ikkje har jobba med, som ikkje betyr noko for oss sjølv, og som bare er slengt ned utan ein medviten tanke. Ideelt sett burde slike tekstar liggja til mogning i eit halvt år, før ein vurderte om dei eignar seg til publisering. 

Men så igjen, siterte eg ikkje nettopp Sansom på at dei gode dikta er skrivne med meir enn den medvitne tanken? 

Sansom skriv at han liker ikkje dårlege dikt, same korleis dei ser ut eller kva dei er kledde opp i, men det han liker endå dårlegare enn dårlege dikt, er tanken på at det skal finnast nokre heilt ufråvikelege knallharde reglar om at visse ting ikkje er lov. 

Diktkammeret skal halda fram med låg terskel. Det vil framleis vera opp til den einskilde kor lenge og kor mykje ein vil vurdera tekstane før ein publiserer dei her. Det er jo ikkje sikkert at ein vurderer dikta på same måten som lesarane heller. Kanskje finn lesarane perler der du bare ser veikskapar? 

To ting kan då seiast: 

1. Dikta er det viktigaste av alt. Når du skriv, er du der du skapar det som skal koma inn i universet. Noko nytt. Be aware!

2. Det er ikkje så nøye. Det er jo bare eit dikt.

Helge Torvund, forfattar og diktlærar i Diktkammeret