KRITIKK AV KRITIKKEN: Kari Bremnes i rollen som journalist i spillefilmen Kings Bay, som har fått hard medfart av Dagbladets filmanmelder Aksel Kielland. - Kiellands forklaringsmodell så provinsiell, konspiratorisk og spekka med stråmannsargument at det blir vanskeleg å ta han på alvor, skriver artikkelforfatteren. 
KRITIKK AV KRITIKKEN: Kari Bremnes i rollen som journalist i spillefilmen Kings Bay, som har fått hard medfart av Dagbladets filmanmelder Aksel Kielland. - Kiellands forklaringsmodell så provinsiell, konspiratorisk og spekka med stråmannsargument at det blir vanskeleg å ta han på alvor, skriver artikkelforfatteren. Vis mer

Debatt: Norsk film

Kva vil vi med filmen?

Mellom cinematisk feinschmeckeri og masseprodusert popcornfilm blir kløfta stadig djupare. Skal vi gi opp forsøket på å fylle den?

Meninger

At kinofilmen er i krise er heilt sant og samstundes veldig feil; det kjem an på kven du spør. Og spør du Dagbladets filmkritikar Aksel Kielland, får du ein nærsynt, lett konspiratorisk undergangsvisjon spekka med stråmannsargument, der krisas episentrum kan synest å ligge ein stad mellom Filmens hus og Kulturdepartementet. Det gjer det vanskeleg å ta han på alvor.

I Dagbladet torsdag 2. februar rapporterer Kielland frå årets filmfestival i Tromsø og seminaret «Samtaler om den nye filmen». Her diskuterte ei rekkje interessante folk ei rekkje interessante spørsmål; kva slags film ønsker vi å lage i dag, kva vil vi lage film om og for kven? Dette er ein problematikk ei heil filmverd går og grunnar på for tida, frå Los Angeles til Kiruna. Bakteppet er at den kunstnarleg ambisiøse kvalitetsfilmen er i stadig deeper shit. Arthousefilmen set ikkje dagsorden lengre; er ikkje relevant for mange nok. Blir oversett og vendt ryggen i ein stadig hardare konkurranse om publikums merksemd.

Same dag som Kiellands artikkel sto på trykk i Dagbladet, vart årets Nostradamusrapport presentert på filmfestivalen i Göteborg. Dette er ein årleg rapport som tar tempen på det europeiske filmskaparmiljøet, og som forsøker å seie noko om kva vi har i vente dei neste tre til fem åra. Ikkje uventa vart det også her teikna ein mørk horisont for filmkunsten. Men rapporten stoppar ikkje der; det som fører oss lengre inn i mørkeret er at, trass krisa, utviklar og produserer vi stadig meir av filmane vi ikkje lengre får folk til å bry seg om. Som om ingenting har endra seg. Vi klamrar oss til gamle merittar og konvensjonar og håpar det går over. Denne nostalgien kan ein skimte også i Kiellands rapport frå seminaret i Tromsø. Men der debatten i Göteborg synleggjorde internasjonale trendar og mekanismar, er Kiellands forklaringsmodell så provinsiell, konspiratorisk og spekka med stråmannsargument at det blir vanskeleg å ta han på alvor.

Etter å ha devaluert filmen Kings Bay etter alle anmeldarkunstens reglar, både som filmuttrykk og samfunnskommentar, nyttar han dette eine verket som prügelknabe og skremmebilde på alt som er gale med vår heimlege filmproduksjon. Same dag som Kings Bay hadde premiere, vart også multitalentet Kim Hiorthøys film The Rules for Everything slept på kino, ein film Kiellands kollegaer i anmeldarkorpset nokså unisont har latt seg imponere av. For originalitet og kunstnarleg vågemot. Men Kielland hoppar elegant over ein film med kvalitetane eg antar han saknar, for å kunne oppretthalde eit bilete av feilslått politikk og kunstnarleg lågmål.

Underteikna har nett tatt fatt på jobben som spillefilmkonsulent på Norsk filminstitutt (NFI). Eg kjenner meg derfor ikkje særleg truffe av Kiellands breiside, men påstandane han kjem med er slik at eg ikkje kan la vere å pirke på dei. Eit raskt søk i arkivet fortel meg at Kings Bay og The Rules for Everything har fått omtrent like mykje økonomisk støtte frå NFI. Om ein ser vidare bak tala, finn ein raskt ut at vårt bidrag til Kings Bay utgjer ein vesentleg mindre del av det totale produksjonsbudsjettet enn på The Rules for Everything, der NFI i praksis betaler heile gildet. På den måten har NFI vore med på å sette ein film ut i livet som svært sannsynleg aldri ville blitt laga elles. The Rules for Everything er jobba fram i ordninga «Nye veier», der siktemålet er form- og innhaldsmessig eksperimentering og fordjuping. Ein stad for regissørar å drive grunnforsking på eigne og filmens vegne; ei ordning som gjer norsk film rikare.

Like vel hamrar Kielland laus på det han meiner er NFIs absolutte mangel på interesse for uttrykk som ikkje kan klassifiserast som «klassisk» historieforteljing. Gjennom eit monomant fokus på manus som det einaste saliggjerande i filmproduksjon, reduserer vi regissøren til støttekontakt for manuset, påstår han. Denne debatten opplever eg som avleggs og lite fruktbar; eit ekko frå tida då filmen, som ein trassig tenåring, ville definere seg bort frå alle tangerande kunstformer. Meiner Kielland for alvor at narrativt raffinement, som ein gjerne oppnår om manusarbeidet er bra nok, står i vegen for den vidare kunstnarlege utfaldinga i skaparprosessen?

Det mest problematiske med Kiellands argumentasjon er ein indirekte påstand om at det ligg ein slags særnorsk masterplan bak det heile. Ei styrt kunstnarleg degenerering av norsk filmbransje med eit langsiktig mål om å gjere oss til vasallar under Hollywood. For å lukkast med dette, startar einfaldiggjeringa alt på Den norske filmskulen, som i tur gjennomsyrer bransjen, og no også NFI, med folk utan evne til å sjå film som anna enn substanslaus underhaldning for massane; som mjølkekyr for ein kynisk og kalkulert produsentstand. Drivkrafta bak er i følgje Kielland angsten for det intellektuelle, angst for Wam & Vennerød og angst for alt nytt og eigenarta.

La oss løfte blikket berre bittelitt akkurat her. Vi har bak oss eit år der selskap som Alchemy, Fortissimo Films og Metrodome, tre av verdas leiande distributørar av arthouse-filmar gjekk konkurs. Dette er velrenommerte selskap som har distribuert verka til storheiter som Wong Kar-wai, Lars von Trier og Jim Jarmusch. Vi er med andre ord ikkje aleine om å oppleve at den kunstnarlege filmen mistar relevans og gjennomslagskraft; arthouse-filmens økosystem har kollapsa verda over. I lys av dette blir det i overkant søkt å komme med nasjonal inkompetanse og kulturelt forfall som forklaringsmodell.

Då er Kielland betre når han set positivt forteikn foran argumenta sine. Som når han omtalar Nordland kunst- og filmfagskole og Kunstnernes Hus Kino som lyspunkt i ein elles mørk kvardag. At filmskulen i Kabelvåg vil markere terreng som eit alternativ til utdanninga på Lillehammer er udelt positivt. Vi treng det mangfaldet. Og at Kunstnernes Hus Kino kan gi publikum eit breiare tilfang av filmar, og ein annan måte å møte verka på, er også lett å heie på. Ikkje minst er det gledeleg at filmen Hoggeren, som også er utvikla og produsert i NFIs «Nye veier» nett vart vist der. What`s not to like?

Også dette er heilt i tråd med internasjonale tendensar, der smalare og meir utfordrande filmuttrykk finn nye arenaer og formidlingsformer som engasjerer publikum meir direkte og meir personleg enn dei store kinokompleksa er i stand til å gjere. Den same tendensen vart kommentert i Göteborg – med eit heilt gyldig lite «men» i eterkant. Skal vi imøtekomme dette som eit supplement til tradisjonell kinovisning? Eller er dette arhousefilmens framtid? Er vi tilfreds med eit så eksklusivt publikum, på linje med ei gjennomsnittleg teateroppsetting? Er det eit ambisjonsnivå å leve med for det som tradisjonelt blir omtalt som vår tids udiskuterbart kraftigaste formidlingsmedium?

Eller er det ei fallitterklæring? Spørsmåla frå seminaret i Tromsø er framleis gyldige: Kva rolle vil vi at den kunstnarlege filmen skal ha i samfunnet? Kva skal den bety for oss? I liva våre? For kven av oss?

Mellom cinematisk feinschmeckeri og masseprodusert popcornfilm blir kløfta stadig djupare. Skal vi gi opp forsøket på å fylle den? Kva skal i så fall til for å lykkast med det som for tida ser håplaust ut?

Filmkunsten har alltid balansert på to pilarar; børs og katedral - kunst og kommers - og nettopp der ligg ein av nøklane til filmens massive gjennomslagskraft. Tar ein bort det eine beinet forvitrar det andre skremmande fort. Det kan vere lurt å minne seg på det når ein forbannar den rådande konsument-ethos. Eller elitært kunstsnobberi, for den del. Det eine utelet ikkje det andre. Det er i skjeringspunktet mellom desse motpolane filmen har sin styrke.

Det er også i dette skjeringspunktet framtidas filmforteljng vil manifestere seg. Misser ein det av syne, misser filmen seg sjølv.

Lik Dagbladet Meninger på Facebook