La det skje med bryllaupsverktøy!

Å dikta vil seia å gå inn i eit område med andre grenser enn elles. Det ville vera veldig dumt av oss om me ikkje utnyttar desse og gjev oss lov til å leva ut nokre galskapar her, som me ikkje elles så lett kan få uttrykt.

Det finst alltid eit alvorleg aspekt ved den leikande poeten; nemleg den at utan kontakten med det fantasifulle, sorgfulle og kjørleikstrengjande barnet i oss, vil pengane få all makt. eller for å seia det med Terje Johanssen: «Hvis hjertet kunne tenke, ville det straks slutte å slå.»

BRØDBAKST

Brødet i ovnen

bykser ut som

ti ville hester

peker på

meg og brøler: Arild,

vi tar den

engang til!

Skriver Arild Nyquist i eit typisk overskotsdikt! Av og til er det bare ei lita grammatisk forskyving til, så får me eit skeivt perspektiv på tinga, noko som gjer at me kan framstilla dei tunge og alvorlege tinga på ein måte som får andletet til å lysa opp i eit smil. Slik Einar Økland gjer her:

GAMMAL HUGSELAPP

vekk han

piss han

kle han

et han

gå han på jobb

jobb han

snakk han

gå han tilbake

kvil han

legg han

og sov han

og drøym han godt

Det er noko som skjer når språket opnar luker i oss inn til den låtten som gjev resonans i alvorlege rom. Når du merker at det skjer noko annleis i det du skriv ned, skal du ikkje stoppa det med kritisk medvit og analyse og seia «Nei! Nå vart det feil. Dette blir bare tull!» – du skal skrive ut og leggje bort og skrive noko anna, og sjå på det ei morgonstund når medvitet ditt er i ei levande forlenging av draumar og klårleik. «Pass på det vesle flakket, den vesle skuggen i medvitet, (når du skriv)- valet stend millom den og ein regel, det konvensjonelle.» skriv Olav H. Hauge (s. 689, band II, Dagbøkene.)

Nasen min er lang som ein kniv

og auga mine raude av latter

Om natta samlar eg opp mjølka og månen

og spring utan å snu meg

Viss trea er redde bak meg

gir eg faen

Så vakker likesæla er ved midnatt

heiter det i eit dikt av Phillipe Soupault gjendikta av Finn Øglænd og Rolf Enger. Det finst ei djup kjelde til språkleg glede og fornying der den kritiske fornufta sluttar, nasen vert lang som ein kniv og auga raude av lått. Det å våga å sleppa til dei spontane bileta som dukkar opp frå det umedvitne, sprø og groteske som dei kan vera, gjev oss også tilgang til ei kjelde av energi. Det rare og det vakre og det alvorlege i eit einaste bilete, som her hjå René Char:

Til slutt, om du forgår, la det skje med bryllaupsverktøy.

Ja, la det skje med bryllaupsverktøy. Lat oss sleppa til ord som verda ikkje har sett maken til før, og la oss verta skapnadar som ikkje liknar noko som har vist seg på jorda:

Eg har ete byen

Omringa av ei musikalsk stille

Eg har svelgd flokkar av duer

Gras gror på augneloka mine

Kroppen min er full av vindauge

(H.R. Hays)

Vicente Huidobro har skrive ein poetikk som eg vil minna om i dag:

Lat poesien vera som ein nøkkel

som opnar tusen dørar.

Eit lauv fell, noko flyg over;

skap så mykje som auga kan sjå,

og sjela til lyttaren vil skjelva.

Finn opp nye verder og gjev akt på orda dine; adjektivet, om det ikkje skapar liv, drep.

Me er i nervealderen.

Musklane henger

som minne i eit museum,

men me er ikkje veikare for det:

Sann livskraft

lever i hovudet.

Ikkje syng om rosa, poetar!

Få ho til å bløme i diktet.

For oss aleine

lever alle ting under sola.

Poeten er ein liten Gud.

Når me vender oss mot den kjelda av energiske bilete som strøymer opp frå det skapande møtet mellom heile vårt sinn og ei vakker og vanvittig verd, så veit me ikkje om det kjem ei Dødsfuge eller ei Dansevise ned på papiret. Det bør me ikkje bestemma på førehand heller. Å vita kva ein skal skriva, øydelegg heile poesiens eksistensgrunnlag. Kanskje dukkar det opp dei svartaste speglar som renn over av mørk mjølk. Slik er det å vera menneske i verda. Me tek inn i oss all faenskapen og me fyllest opp av det. Poesien kan likevel spegla det vanskelege med ein særeigen sprø energi, som gjev oss eit puff vidare. Kanskje til eit anna perspektiv, kanskje til ei mørk erkjenning, kanskje til ei glede midt i hausten:

Haustleg samba for folk som treng det

Himmelen kryp saman i ei mørk krå

lauv drys eitt og eitt frå blanke greiner

Menneska går under mørke paraplyar

Hausten taslar gjennom våre gater

Frå balkongen ein melankolsk samba

Kvelden regnar bort

Me går natta i møte med fuktige lunger

Når eg møter deg har eg glede i hårrøtene

Me treng ikkje ord Me treng nærleik

Og me ser at me ser og veit at me veit

Ein stad inne i oss tek noko til å dansa

Gje meg den smilande vinen

Gje meg samba samba samba om hausten

(Frå «Taxameter og puls», 1979)

DIKTLÆRAREN FRÅ JÆREN: Det er Helge Torvund, det. No har han skrive ein ny leksjon på Diktkammeret.