FRAMTIDA FOR NORSK NATUR? Berre 12 prosent av det totale landarealet i Noreg er inngrepsfri natur. Svære vindkraftverk i desse områda er verken optimalt for miljø eller samfunn, skriv Grethe Hillersøy. Her frå vindkraftanlegget på Smøla.

Foto: Geir Bølstad
FRAMTIDA FOR NORSK NATUR? Berre 12 prosent av det totale landarealet i Noreg er inngrepsfri natur. Svære vindkraftverk i desse områda er verken optimalt for miljø eller samfunn, skriv Grethe Hillersøy. Her frå vindkraftanlegget på Smøla. Foto: Geir BølstadVis mer

Miljøsymbol utan utbytte

MILJØ: Svære vindkraftanlegg er kostbart og kan øydeleggje verdas vakraste kystnatur.

||| UTBYGGING AV fornybar vindkraft langs norskekysten er kostbart og inneber store konfliktar i forhold til natur og miljø. Turbinane krev store areal, er visuelt dominerande og representerar store naturinngrep. Det er difor overraskande kor begrensa den offentlege debatten kring reelt klimautbytte målt mot investeringsbehov og naturinngrep, i røynda er. 

Å ERSTATTE EIN einaste turbin og generator i eit gassdrive varmekraftverk krevjer omlag 1500 store vindturbinar spreidde over eit område på 240 km2. Sjølve vindturbinane tek fysisk opp ein mindre del av dette arealet. Men med i utbygginga og drifta av ein vindpark kjem eit omfattande vegnett, fyllingar og vidare utbygging av kraftnett for å kunne overføre energien til forbruksområda. Utbygging av vindkraftanlegg inneber difor store og irreversible naturinngrep.

Vindkraft er samstundes langt dyrare enn samtlege alternativ for både sparing og produksjon av energi. Det må òg takast med i berekninga at om ein skal satse stort og spreidd på å produsere ny kraft vil kostnaden for å bygge ut kraftnettet, som i dag ikkje har tilstrekkeleg kapasitet for føreliggande utbyggingsplanar, komme i tillegg. Sjølvkost for ein kWh elektrisk kraft er i dag 5.6 øre. Prisen for ein kWh frå vindkraft vert 60 øre. Det illustrerar storleiken på naudsynte subsidiar og tilskot for å bygge ut vindkraft.

Artikkelen fortsetter under annonsen

DEN NYE Plan- og bygningslova vert ynskt velkommen av vindkraftutbyggarar fordi det no leggast til rette for ei meir effektiv utbygging. Konsekvensutredningar må framleis utførast for å kartleggje verknadar for natur og miljø av potensielle utbyggingar. Men då Direktoratet for Naturforvaltning i 2009 kom med ein utsegn om at desse ofte var mangelfulle og for dårleg utførde, og når vindkraftanlegg får konsesjon sjølv om spesifikke prosjekt (blant anna Lista) vert frårådde av dei fleste instansar, kan ein stille seg spørsmål om kvar bevaringa av vår verdfulle natur kjem inn i rekneskapet.

Kraftselskap  syner til «store egna» områder til vindkraftanlegg i Noreg. Det nemnes lite at desse egna områda ofte er av det siste vi har att av relativt urørt og inngrepsfri natur (INON). Eit rimeleg spørsmål er om vi har så mykje av denne naturen at vi med god samvittigheit kan bygge den ned med svære industriområde slik vindkraftanlegg i røynda er.

I LØPET AV det siste hundreåret har vi redusert INON-område i Noreg ned til 12 prosent av det totale landarealet. Det skuldas vegar og infrastruktur, vasskraftutbygging, eit intensivt skogbruk og ei ukontrollert hyttebygging. Ved ei bit-for-bit utbygging utan ein heilskapleg plan, mistar ein lett oversikt over  den totale konsekvensen av gradvis menneskeleg ekspansjon.

Mange, inkludert vindkraftselskap, ser på uutbygde område som ein ubrukt ressurs. Men urøyrde områder er i seg sjølv ein ressurs for bevaring av biologisk mangfald, landskap og rekreasjonsmoglegheiter inn i framtida. I eit Europa som elles har lite upåverka natur att, vil Noregs natur verta stadig meir verdfull.

NOREG RUVAR på verdsbasis i bruk av elektrisk energi. Ein norsk hushald bruker 70 prosent meir energi enn ein svensk og fire gongar så mykje som ein dansk. Mens nordmenn i hovudsak bruker dyrebar elektrisk energi på oppvarming av hus og vatn, bruker svenskane for det meste fjernvarme til slik oppvarming. Den norske energien har vore så billeg at det har ført til ein ukultur av sløseri. Berekningar viser at berre tiltak for energieffektivisering aleine vil spare, og dermed frigjere, like mykje energi som planlagd vindkraft dei neste femten åra.

Det er nettopp ein reduksjon i energibruk som vil kunne ha ein stor klimaeffekt, slik at ein ikkje får fornybar energi i tillegg til fossil

HELLER EN EIT satsingsområde for klimaet er nok sanninga og motivasjonen at det ligg store innteningsmoglegheiter i vindkraft for utbyggarane. Kostnadane av utbygging og drift vert betalt av subsidier og norske forbrukarar via auka straumprisar og grøne sertifikat, og krafta vert seld til forbrukarar i utlandet ettersom vi i Noreg produserar om lag 10 prosent meir straum enn vi treng til eige bruk. Når i tillegg småkommunar ser seg syn i å tene store pengar ved å regulere «øydemark» til vindkraftanlegg, vil drivkrafta bak satsinga verte basert på økonomisk tening. «Common costs, private profits» er beteiknande for situasjonen. Vindkraft vert i tillegg støtta av politikarar som brukar det som eit effektivt symbol på «handlekraft i klimapolitikken». Omsyn til natur og miljø er eit populært begrep som helst vert brukt til å tene andre formål.

UTBYGGING AV fornybar energi langs norskekysten vil komme til å koste enorme summar ved subsidiar og auka straumprisar, og reelt sett vil jobbskaping ved vindkraftanlegg vere liten etter utbyggingsfasen. Massive investeringar i fornybar energi i Spania, som resulterte i auke i straumprisar, førte til redusert konkurranseevne for bedrifter og eit netto tap av arbeidsplassar og kjøpekraft. Dette vil kunne skje i Noreg òg om satsinga på vindkraft vert for stor. Sverige har til dømes i sin energistrategi konkludert med at satsinga på vindkraft må vere moderat slik at den ikkje går ut over økonomien. Argumentet om at vindkraft skal gje «grøne» arbeidsplassar, eller til og med erstatte oljeindustrien, bør brukast særs forsiktig av utbyggarar.

NOREG VIL ALTSÅ satse stort på det minst effektive verkemiddelet i klimakampen, til ein skyhøg pris. Det er eit tydeleg behov for å utvikle ein heilskapleg og konkret plan for norsk energistrategi (inkludert fornybar energi) på eit overordna nivå. Ansvaret for desse uredningane bør utførast av nøytrale instansar og personar.

Å la politikarar og kraftselskap styre utviklinga vil kunne ende med eit utkomme som ikkje er optimalt for verken miljø eller samfunn. Resultatet vil verte at vi øydelegg verdas vakraste kystnatur for økonomisk vinning og det som måtte ligge av symbolverdi i svære vindturbinar.