Mystikk og tvangsarbeid

Velskriven og respektfull biografi over ein original diktar.

BOK: Svanaug Steinnes har så openbart ikkje skrive nokon biografi om lyrikaren Åsmund Sveen for å imponera eller briljera. Ho går til stoffet med smittande nyfikne. Ho viser ei heilt anna evne enn Jan Olav Gatland til å leva seg inn i stoffet og skriva om det på ein måte som rører lesaren.

Lyrikarens tone

Med personleg engasjement nærmar ho seg lagnaden til den kritikarroste poeten Åsmund Sveen. Stilen er så gjennomført prega av mild respekt, at boka nærast får noko av lyrikarens tone over seg. Ho skriv ope og granskande om mennesket Sveen, om oppvekst i Sørskogbygda og stipendtur til Tyskland, men ho vender stadig attende til litteraturen.

Steinnes sitt hovudærend ser ut til å liggja i å få fram dei djupare draga i den biletrike diktinga til Sveen og responsen han fekk. Der den humanistiske vinklinga krev det, skriv ho med tilbakehalden gru om dei sidene ved lagnaden som er grelle.

Det kan vera det ufattelege i at ein kjenslevar pasifist med Gandhi som førebilete, ein homofil med interesse for sufimystikken, går inn i eit militært parti som gjev løyve til kastrasjon av homoseksuelle. Steinnes skriv slik at spørsmåla veks fram hjå lesaren, også spørsmål me ikkje har villa stilla før, fordi ingen svar har vore akseptable. Her er heller ikkje så mange svar å finna. Men biletet av lagnaden kjem nær og vert tydeleg.

Byråkrat

Boka skildrar eit motsetnadsfullt menneske som ikkje fatta rekkevidda av sitt politiske val, og som skal ha gøymd unna motstandsfolk som var ettersøkte av Gestapo. Men han arbeidde faktisk som kulturbyråkrat under heile krigen og heldt fast ved sitt medlemskap i NS.

Det førte sjølvsagt til at mange vennar og media og forlag vendte seg mot han. I motsetnad til Rolf Jacobsen og Knut Hamsun fekk ikkje Sveen sjå eigne bøker koma ut etter krigen. Før krigen gav han ut fire diktsamlingar og ein roman, og alle desse fekk til dels glimrande kritikkar. I «Bygdeviser» har han sjølv tonesett tekstane. Han etablerte seg som ein sentral kritikar i Dagbladet, og hadde stor spennvidde i det han skreiv om.

Etter krigen var livet prega av tvangsarbeid og utgjevingsforbod. Han fann ingen forlag som ville ta det visjonære verket «Tonemesteren», og det vart ein periode med utmattande nederlag. Like etter at poeten er død, kjem diktsamlinga «Brunnen» ut og også den får gode kritikkar.

Svanaug Steinnes maktar gjennom detaljrikdom og eit naturleg språk å levandegjera utviklinga hjå den biletskapande poeten Åsmund Sveen, slik at ein vert inspirert til å gå grundigare inn i dikta hans. I 1966 kom endeleg «Tonemesteren» ut. Der står det: «Jeg ligger ved bekken med utslagne armer, et lite/kors, et kors på marken jeg stirrer forvirret inn i lysets avgrunn.»