Vi bryr oss om ditt personvern

Dagbladet er en del av Aller Media, som er ansvarlig for dine data. Vi bruker dataene til å forbedre og tilpasse tjenestene, tilbudene og annonsene våre.

Les mer

Kultur

Mer
Min side Logg ut

Noreg - ikkje eigna for kyr?

Bønder og Tine kjempar no med nebb og klør mot at norske kyr skal få gå ute.

SLIK ER DET IKKJE: «Vi framhevar vår reine natur og flotte beiter, men rein natur og flotte beiter kan visst ikkje nyttast for kyr», skriv artikkelforfattaren. Foto: Geir Bølstad
SLIK ER DET IKKJE: «Vi framhevar vår reine natur og flotte beiter, men rein natur og flotte beiter kan visst ikkje nyttast for kyr», skriv artikkelforfattaren. Foto: Geir Bølstad Vis mer

Tine køyrde i 2010 romantiske reklamefilmar på tv der dei påstod at alle norske kyr går på beite i åtte veker. Dette er bløff då Tines eigne tal viser at tretti prosent av alle kyr i lausdrift aldri er utanfor fjøsets fire veggar. Lausdriftsfjøs er fjøs der kyrne går lause på betongen.

I skrivande stund er eit nytt tema på dagsorden. Frå og med 2013 kjem eit krav at alle norske kyr skal få kome ut og lufte seg sommarstid, inkludert lausdriftskyr og ikkje berre kyr på bås, slik kravet er i dag. Protestane let, som forventa, ikkje vente på seg, og blant dei som protesterer høgast, finn ein, ja nettopp, Tine.

«Tine fryktar at beitepåbod for kyr i lausdriftsfjøs kan føra til mindre mjølk», seier styreleiar Trond Reierstad til Nationen 12. juni. Reierstad meiner kyr har det like godt inne som ute. På same tid som dei kjempar mot luftekrav, reklamerer Tine med beitande kyr på sine melkekartongar.

Kravet om at norske kyr frå nyttår skal få krav på å gå ute åtte veker kvart år blir av ei rekke bønder omtalt som rein galskap, seier Steinar Reiten (KrF) til Nationen. Ja, tenke seg til, dyr som skal få gå ute. Det er ganske interessant at bøndene sjølv meiner at utegang er galskap.

KrF og Høgre vil at kravet skal utsettast, men kravet har vore på trappene sidan 2004. Problemet er ikkje at kravet kjem brått, men at næringa ikkje har tatt bryet med å tilpasse seg. No forsøker dei heller sabotere utekravet.

Nils Halvor Skinnes frå Krøderen i Buskerud fryktar gjørmehav etter lufting: «Byråkratene bør ta seg en tur til løsdriftsfjøs med robot for med egne øyne å se hva de sjøl har bestemt vil føre med seg» (Bondebladet 2.august). «...det ligger betydelige utfordringer når store kuflokker skal ut på beite». Skinnes viser til flokkar på seksti til hundre kyr. Robotfjøs er ein fjøs der det er robotar som melkar kyrne, ikkje folk.

Landbrukspolitisk talskvinne i KrF, Rigmor Andersen Eide, har besøkt nokre lausdriftsfjøs med robotmelking, og meiner at utegang for kyr og melkerobot vanskeleg kan kombinerast. Nokon må vise nåde mot dei stakkars bøndene så dei slepp å ha kyrne ute, ber Andersen Eide i Nationen. For kva skal vel kyr gå ute etter?

Men det stoppar ikkje her. Kampen mot at kyr skal få gå ute, må kjempast med alle mogelege påstandar. Berre fantasien set begrensningar. «Luftekrav gir lavere avlinger», seier Ringsaker-bond Simon Hulleberg til Bondebladet 13.september. «Beitekravet for ku legger beslag på fulldyrka mark og svekker den totale matproduksjonen». Og vidare «Hvordan kan Mattilsynet tillate beiting? Logikken er helt fraværende.» Ja, det kan vi vel skrive under på.

Luftekravet kjem også til å gi bøndene gjørmekarma: «I verste fall kan løysinga med intensiv lufting/beiting på dei næraste areala kring fjøset gje svarttrakka område som ikkje er noko god reklame for næringa», skriv Bondelaget i Sogn og Fjordane 11.september på Bondelagets nettside. Dei meiner at kyr har det best om dei står inne året rundt. Kven har ikkje det.

Eg jobba ei tid som veterinær i ein robotfjøs med to tusen storfe, altså tjue gonger større enn dei største besetningane bonden Skinnes viser til. Dette var i Sverige.

Ti melkerobotar var det på den svenske garden. Desse kyrne gjekk på beite kvar dag i fire månader kvart år. Det vart verken gjørmebad, produksjonsnedgang eller avlingstap då utegang for kyr i Sverige blir ansett som naturleg, ikkje som galskap. Eg foreslår at Skinnes og Andersen Eide besøker dei som får dette til, ikkje dei som står på hælane mot alle forbetringar.

Det er også lufta andre argument mot kyr på beite: kyr kan drite i potetåkrar, bryte seg gjennom gjerdet eller lage trafikkaos på E6. Verken gjerder rundt potetåkrane, gangvegar for kyr til og frå beite, eller dyrevelferd er noko ein snakkar om.

Retorikken og protestane mot lufting av norske kyr blir komiske når ein veit at alt dette fungerer i andre land og fjøsar med tusenvis av melkekyr i eit langt tøffare økonomisk klima. Norske besetningar er skrekkeleg små om ein samanliknar oss med EU. Eksempelvis ligg det svenske snittet på rundet 66 kyr, mot litt over tjue i Noreg.

I andre land publiserer dei vitenskaplege artiklar om korleis ein kan utforme gangvegar frå fjøset til beite slik at kyrne ikkje blir halte, og vegen ikkje gjørmete, men her på berget greier vi verken legge grusdekke, drenere marker eller sette opp gjerder. Vi har trass eit så vanskelig klima, miljø og ein så vrang natur at alt som ein får til i andre land, er fullstendig umogeleg.

Men om ein viser til andre land, får ein beskjed om at ein ikkje forstår norsk klima og norske bønders problem. Det er jo så frykteleg vanskeleg klima for bønder i Noreg. Noreg passar, ifølge bøndenes eigen retorikk, rett og slett ikkje for ein type melkeproduksjon som tek omsyn til dyrevelferd.

Medan to til fire månaders utekrav for alle kyr i Sverige kom for så mange år sidan at det er knapt nokon som hugsar det lenger, er vi i Norge ikkje kome lenger enn at vi kranglar om korvidt kyr blir skitne av å gå utandørs. På same tid som Noreg er eit land ueigna for lufting av kyr, påstår vi at vi er best eigna for matproduksjon i heile verda. Vi framhevar vår reine natur og flotte beiter, men rein natur og flotte beiter kan visst ikkje nyttast for kyr.

Luftekravet må utsettast, blir det sagt. Ein har for lita tid på å tilpasse seg, og det seier ein sjølv om kravet har vore på trappene i så mange år at ein har hatt tid til å bygge om heile bygda i mellomtida.

Men lat oss til slutt berre seie det som seiast må i denne saka: Greier ikkje norske bønder å sleppe ut kyr på same vis som bøndene i andre land, bønder med lågare inntekter og større buskapar i eit tøffare økonomisk klima, ja då er detta landet, slik bøndene og Tine sjølv i grunn ganske grundig påpeiker i sin argumentasjon mot luftekravet, i grunn ikkje eigna for melkeproduksjon.

Følg oss på Twitter
Utforsk andre nettsteder fra Aller Media