KREV HALDNINGSOPPGJER: «Anten får Solveig Horne og partileiar Siv Jensen ta eit oppgjer med partiets haldningar til likestilling, til homofile og til innvandrarar, eller så får dei forklare sine standpunkt for folk», skriver tidligere miljøvernminister Bård Vegar Solhjell. Foto: Christian Roth Christensen
KREV HALDNINGSOPPGJER: «Anten får Solveig Horne og partileiar Siv Jensen ta eit oppgjer med partiets haldningar til likestilling, til homofile og til innvandrarar, eller så får dei forklare sine standpunkt for folk», skriver tidligere miljøvernminister Bård Vegar Solhjell. Foto: Christian Roth ChristensenVis mer

Ordets makt

Kan vi ikkje berre sette ein strek over alt dei nye Frp-statsrådene har sagt og gjort?

Debattinnlegg

Første talepunkt på huskelappen til nye Frp-ministrar må vere: «Det eg har sagt før eg vart statsråd er heilt uviktig». Ikkje døm oss for det vi har sagt, døm oss for det vi gjer, har vore melodien frå fleirtalet av Frp-statsrådane dei siste dagane. Men bør det verkeleg vere så enkelt?

I førre veke måtte enkeltstatsrådar frå Frp gjennom ein serie operasjonar med å forklåre ting dei hadde sagt før. Landbruksminister Sylvi Listhaug måtte svare for ting ho sa om landbruket før ho kom i regjering. Likestillingsministeren måtte svare på rare utsegner om homofile ho kom med på Stortinget. Justisministeren blir kritisert for å ha sagt at fartsgrenser berre er rettleiande. Gamle utsegn betyr ingen ting, var gjennomgangstonen. For kva er vel gamle ord, mot nye handlingar? Det spelar vel inga rolle kva eg sa om homofile i går, dersom eg gir dei pengar i morgon?

Alle seier dumme ting. Alle parti har gjort feil. Ein anbefalt praksis når ein vert konfrontert med dei i ettertid, er å ta avstand frå dei og komme seg vidare. Det er ærleg og får ofte respekt. Arbeidarpartiet har offentleg teke sjølvkritikk for overvakinga som Luns-kommisjonen avslørte. I SV har vi kritisert kontakt med regime i Aust-Europa vårt parti hadde på 70-talet. Fleire raudgrøne statsrådar har blitt konfrontert med tidlegare meiningar og forklart at dei tok feil tidlegare, og har endra syn.

Artikkelen fortsetter under annonsen

Å lære av feil er noe alle gjør, å skifte meining burde ikkje vere noko politikarar skammar seg over. Frp’s reaksjon er det motsette: Dei glattar over. Dei understrekar at dette er noko dei har sagt i gamle dagar, og dei ber om at folk ikkje bryr seg om det. Utan å ta avstand frå det dei sjølv har sagt. Dei forsvarer det ikkje, truleg fordi dei veit at mange av haldningane ikkje tåler dagens lys, men innrømmer heller ikkje at det var feil. Det er ei oppvisning i ansvarsløyse.

Eit døme: Då Sylvi Listhaug blei spurt av NRK om ho meinte «klimaendringane er menneskeskapte», svarte ho: «Min oppgave nå er å stå på samarbeidsavtalen og gjennomføre regjeringens politiske plattform». Da NRK følgde opp og spurte «du har sagt at menneskeskapte klimaendringer brukes som propaganda for å øke skatter og avgifter. Hva sier du til det i dag?», svarte Listhaug: «Jeg sier at det er en gammel uttalelse. Min oppgave nå er å stå på samarbeidsavtalen og gjennomføre regjeringens politiske plattform.»

Då Solveig Horne i 2010 spurte på Twitter om det er greit med homoeventyr i barnehagen, var det neppe eit utslag av akutt nysgjerrigheit. Det var eit retorisk spørsmål, der Horne ikkje først og fremst kommuniserte med pedagogane i barnehagen, men med verdikonservative veljargrupper. Underteksten var: Vi i Frp forstår dykk når de seier at likestillinga har gått for langt. Når Horne under nøkkelseremonien seier at ho vil «gjenreise familiens status», trykkar ho på dei same symbolske knappane. Det er ei talehandling.

Haldningar, verdiar og utsegn er ein viktig del av politikken. Ingen ville med fullt alvor hevde at ein berre skulle dømme politikarar som Mandela, Obama, Berlusconi eller Churchill etter kva dei gjorde, ikkje kva dei sa. Eller Carl I. Hagen og Hanna Kvanmo. Stortingsrepresentantar og andre politikarar pregar det offentlege ordskiftet med sine utsegner og haldningar. Korleis vi omtaler folk rundt oss, betyr faktisk noko. At Inga Marte Thorkildsen var ein populær Barne- og likestillingsminister, handla til dømes om korleis ho snakka om og med sårbare barn og andre grupper som var viktige for hennar arbeid - ikkje berre at ho følgde opp Soria Moria 2.

Når Frp ikkje ønskjer å ta avstand frå eigne utsegner, men heller glattar over, trur eg det skuldast to tilhøve. For det første at mange av dei nok meiner det dei sa for kort tid sidan, og vil dra med seg dei verdiane i arbeidet sitt. For det andre skuldast det at slike meiningar utgjer ein viktig del av partiets suksess. Når høgresida vann valet, var det mellom anna på grunn av arbeidsdelinga på høgresida. Høgre er dei ansvarlege, moderate forkjemparane for klassisk høgrepolitikk, medan Frp appellerer til høgreorienterte veljarar som er meir reaksjonære i verdispørsmål og meir skeptiske til innvandring. Frp’s suksess i norsk politikk bygger i stor grad på høgrepopulistisk verdipolitikk av den typen dei no ikkje kan stå for, men heller ikkje vil ta avstand frå.

Frp har i førti år vore talestol for «spissformulerte» innvandringsskeptikarar, homoskeptikarar, likestillingskeptikarar og klimafornektarar. Då kan dei ikkje vente at folk etter ein dag i regjering skal gløyme alt dei har sagt og dømme dei «for det dei gjer». Partiet har kjempa seg til regjeringsmakt på grunn av sine populistiske, spissformulerte haldningar.

Eg synest dei har to muligheiter som er å ta ansvar, no når dei faktisk har makt over vanlege menneske sine liv. Å stå for sine meiningar, om dei faktisk har dei. Eller å ta eit oppgjer med dei og forklåre at dei tok feil, dersom dei faktisk meiner det.

Anten får Solveig Horne og partileiar Siv Jensen ta eit oppgjer med partiets haldningar til likestilling, til homofile og til innvandrarar, eller så får dei forklare sine standpunkt for folk. Anten får Tord Lien, Sylvi Listhaug og Siv Jensen ta eit oppgjer med si fornekting av klimaendringane, eller så får dei halde fram med å grunngje fornektinga. Å pakke inn sitt verdigrunnlag i ei endelaus tåke av politikarprat og dobbeltkommunikasjon, etterlet Frp med lite ære.