Vi bryr oss om ditt personvern

Dagbladet er en del av Aller Media, som er ansvarlig for dine data. Vi bruker dataene til å forbedre og tilpasse tjenestene, tilbudene og annonsene våre.

Les mer

Kultur

Mer
Min side Logg ut

Pablo Neruda skreiv om eple og løk

Å skriva ein kort leksjon om livsverket til Neruda, kjennes elles som å laga ein haikuversjon av «Halvbroren».

Hei, denne artikkelen er over ett år gammel og kan innholde utdatert informasjon

Pablo Neruda! For oss som har lese poesi ei stund er det ei eiga kraft i dette namnet. Dette er mannen bak eit av dei poetiske hovudverka i førre hundreåret, «Canto General», eller «Den store sangen», som boka heiter på norsk i Halvor Roll si framifrå gjendikting.

Men heldigvis kan eg visa den interesserte lesaren til fleire særs gode gjendiktingar. I tillegg til Roll, er det først og fremst Kjartan Fløgstad som har omsett dikt.

Desse finn du i «Pablo Neruda. Dikt i utval» (Lyrikklubben, 1973), og i «Dikt og spelemannsmusikk», (Gyldendal, 1993), samt i den nyleg utkomne «Kapteinens vers» 2003, (Solum). Elles har Kjell Risvik omsett sjølvbiografien til Neruda, «Jeg tilstår at jeg har levet» (Gyldendal i 1974). Til «Den store sangen» har Terje Johanssen skrive eit leseverdig etterord.

Eigentleg heitte han Ricardo Eliecer Neftalí Reyes, og vart fødd i Parral i Chile den 12 juni 1904. Til neste år er det altså eit hundreårsjubileum. Han fekk prenta det første diktet sitt alt som trettenåring. Då han var tjue tok han til å bruka forfattarnamnet Pablo Neruda. Pablo tydar på hebraisk «han som seier vakre ting», og Neruda hadde han plukka opp frå den tsjekkoslovakiske poeten Jan Neruda.

Han var ikkje eldre enn tjue då han gav ut diktsamlinga «Tjue kjærleiksdikt og ein song om fortviling». Denne boka vart eit gjennombrot for bohemen med breibremma hatt og slengkappe som vandra rundt i Santiago de Chile. Boka skulle koma til å selja i over ein million eksemplar i løpet av dei neste førti åra. Det er sjeldan for ei diktsamling.

Med Chagall-liknande bilete av erotisk melankoli tek Neruda her oss «dit skumringa viskar statuane ut» og skriv linjer som dette: «Om kveldane bøyer eg hovudet og kastar mine triste garn/ i dei havdjupe augo dine.» Poetikken i desse versa er oppsummert i orda han skriv til henne: «Syngja, gløda, flykta, som eit klokketårn i hendene på ein galen.»

Seinare kom diktsamlingar i fleire band med det suverene namnet «Opphald på jorda», før han oppsummerte si politiske oppvakning frå borgarkrigen i Spania. «Spania i vårt hjarte» viser oss ein kommunistisk poet, og ei ny tone, som i diktet «Spania er fattig på grunn av dei rike» og «Forbanning»: «Kva har de fått i stand? Kom, kom hit med lampen,/ sjå blodet på bakken...»

Så var det til tid for Neruda sitt aller største litterære løft. Ei soge i dikt om heile det søramerikanske kontinentet si historie! Det starta med Canto de Chile på slutten av trettitalet, og etter ei reise til Macchu Picchu, den gamle inkabyen i Peru, byrja Neruda på det som skulle verta hans hovudverk, Canto General. Han manar fram skapinga av det kontinentet gjennom fløymande bilete av plantar og dyr og tidlege menneske, han skildrar undertrykkarar og undertrykte i dikt med titlar som «Jorda kallar seg Juan» og «United Fruit Co.»

Neruda dreg trådane gjennom det jungelgrøne kontinentet og den blodfarga historia med ei poetisk kraft, erfaring og kunnskap og ein naturleg originalitet i bileta som imponerte lesarane. Også dei som delar ut prisar. Han fekk Leninprisen i 1953 og Nobelprisen i litteratur i 1971.

I løpet av dei fem hundre sidene som «Canto General» inneheld, og som delvis er skrivne medan Neruda vart politisk forfølgd og låg i dekning, hender nok at han vert både heroiserande kommunist og maniert poetiserande naturlyrikar. Men det finst likevel ein grunnleggjande solidaritet med folket og jorda som verkar ærleg og inspirert, og får ein til å leita etter dei beste og bitraste fruktene i denne jungelen av eit diktverk.

Av særleg interesse for Diktkammeret sine brukarar vil kanskje teksten «Fram for ei urein dikting» vera. Denne vart først prenta i Nerudas samla verk i 1957, og er ein velformulert liten poetikk. Her eit utdrag frå Fløgstad sin norske versjon:

«Til visse tider på dagen eller om natta kan ein ha godt av å sjå nøye på ting som ligg i ro: Hjul som har rulla bortetter lange, støvete vegar med tunge bører av planter eller stein, sekkene frå kolhandlaren, tønner, korger, handtak og skaft på verktyet til snikkaren. Frå dei strøymer kontakten til mennesket med jorda som ei lekse for den pinte lyriske diktaren. Dei brukte overflatene, bruken som hendene har slite inn i tinga, stemninga omkring desse tinga, som ofte er tragisk og alltid patetisk, gir røyndommen i verda ei tiltrekning som ein ikkje må forakta.

Dei forvirra og ureine vilkåra menneska lever under, vert sansa i tinga, i samanstillinga av dei, i brukte og ubrukte material, i spora etter fot og fingrar, i det menneskelege nærværet som strøymer over tinga både innanfrå og utanfrå.»

At Neruda kunne skriva om dei enkle tinga me har rundt oss kvar dag på ein måte som løfter desse fram for oss i eit nytt lys, som «nyfødde augneblinkar» viser eit anna av høgdepunkta i hans dikting, nemleg dei såkalla elementære odane. Her skriv han mellom anna om salt, om sitronen, ein stor tunfisk på torget, artisjokk, ei kastanjenøtt, han syng til den enkle maisen på kjøkkenet, til vinen, eplet og lukta av ved. Eg siterer litt frå «Ode til løken» i Fløgstad si gjendikting:

I den kokande gryta

sløsar du

med globusen din av frisk mat,

og i den brennande varme olja

vert dei krystallklåre blada dine

skapte om til krølla fjører av gull.

Og i den like vakre «Ode til eplet», skriv han blant anna:

Når vi bit

i di runde uskuld

vender vi

ein augneblink

attende

og vert også vi

nyfødde skapningar:

Send inn dikt!

Skoleelev? Send inn dikt her!

Les 4 736 dikt i Diktbasen

TØRRLAGT? Sjekta som aldri var i sjøen, hvor Pablo Neruda hver ettermiddag tok sine aperitiffer. I skipsklokkene ringte han for å varsle naboene om at nå var han hjemme og nå var det klart for fest. I vinduet til høyre noen få av de mange flaskene som utgjør hans samling.
GRAVSTED: Dagbladet ved Pablo Neruda og hans tredje hustru Mathildes gravsted på Isla Negra i Chile. Pinochet nektet å la ham gravlegge her. Først etter diktatorens nederlag ved folkeavstemningen i 1990 ble de to ført hit og gravlagt på nytt.