BENAL: Benjamin (tv.) og Albert. (Foto: Josefine Eliasson)
BENAL: Benjamin (tv.) og Albert. (Foto: Josefine Eliasson)Vis mer

Rappar om kjærleik, svik, og andre vanskar i livet

Benjamin, frå den danske rap-duoen Benal, er ein rappar med kontrastar.

You said it wasn't art, so now we're gonna rip you apart

Sitatet er frå «Talkin' all that jazz» av Stetsasonic, og er ei av mine yndlingslinjer frå hip-hophistoria. Låten, som du finn på det meisterlege albumet «In full gear» frå 1988, er eit slag tilbake mot ein som hadde kritisert hip-hoppens bruk av samplingar. Eg trur det som fanga og undra den unge Runar, var den kontrastfylte bodskapen i linja. Greitt nok, eg hadde allereie lenge sett pris på denne aggressive uttrykksforma som rap er, men at ein språkets og intellektets mann i éi og same setning skulle framstille seg sjølv både som kunstnar og valdsmann, var merkeleg og fascinerande for ein uskyldig middelklasseungdom frå Skandinavia. Språk og vald — to svært forskjellige former for kommunikasjon. Eller kanskje rettare: kommunikasjon og kommunikasjonens antitese.

Kontrastar og motsetnadar er sjølvsagt gode, for dei pirrar nysgjerrigheita. Dei får deg til å undre deg, og lytte for å finne svar.

Benjamin, frå den danske rap-duoen Benal, er ein rappar med kontrastar, og han høyrest ikkje ut som nokon andre. Benal har gitt ut tre EP-ar sidan 2013, og i januar i år gav dei ut sitt fyrste fulle album, «Nu».

Benjamin høyrest litt bøvet ut, som ein seier på dansk; grov, enkel og dum. Han høyrest òg sint ut. Han høyrest ut som ein brutal rappar som rappar om kor god han er til å slåst, pule og ta narkotika. Men om du høyrer etter, oppdagar du at han stort sett rappar om kjærleik, svik, og andre vanskar i livet. Sentrallyrikk, med andre ord.

Flowet er òg simpelt og einsformig. Han legg som regel kraftig trykk på siste stavinga i kvar linje, og det er helst eit heilt ord, altså eit eistavingsord. Generelt er orda enkle og få, og det er mykje gjenbruk i ordforrådet hans. Men om du høyrer etter, oppdagar du at all denne gråsteinen er nøye valt ut, slipt og pussa på, og lagt i den heilt rette rekkefølgja. Han får sagt relativt mykje med dei få og enkle orda sine, og han tel stavingar på ein svært musikalsk måte.

Og høyre etter, det gjer ein, for Benjamin rappar med ein så tydeleg diksjon og tight autoritet at til og med eg, som som oftast berre høyrer flowet til å begynne med, får med meg store delar av teksten ved fyrste lytt. Flowet forlangar at du høyrer etter.

Historiene som vert fortalt, er ikkje så lystige. Det vesle som finst av humor, ligg alltid i sjølve språket, ikkje i emnet eller handlinga i teksten. Her er kanskje vel mykje lommefilosofi i lengda, men eg får òg kjensla av at det er litt av poenget. Duoens namn kjem av at rapparen heiter Benjamin og produsenten heiter Albert. Men eg trur dei er fornøgde med at Benal er nesten 'banal'. Språk er på mange måtar like banalt som det er basalt.

Og det er det albumet handlar om: Alt det me seier til kvarandre, og det me ikkje seier. Det handlar om språket som kommunikasjonsmiddel, men òg korleis språket hindrar kommunikasjon.

Ein nøkkellåt på plata heiter rett og slett «Sprog», og kjem som fyrste spor etter introen. Det er endå ei historie om eit vanskeleg kjærleiksforhold. Teksten opnar elegant på dette viset: «Du sagde din kærlighed er hård, jeg sagde hvordan hård». Stilen er lagt; her er eit forhold som har gått heilt i stå. Kvifor i det heile tatt diskutere dette? Det er over. Stilen er òg formmesig lagt; heile plata er full av 'jeg sagde', 'du sagde', 'han sagde', 'hun sagde'. Slik framstår mange av songane som mininoveller, og Benjamin som ein rappande, poetisk og svulstig Kjell Askildsen.

I «Sprog» begynte det godt, som det alltid gjer: «Vi mødtes under vandet». Under vatn kan ein som kjent ikkje snakke. Over vatnet går det fort dårlegare, så lenge folk ikkje kan snakke sannferdig: «De har det godt, blink, hvad med dig, blink».

Refrenget vert sunge av ein kvinneleg gjesteartist, Katinka, så det er uklart om avsendaren er Benjamin eller kvinna. Men det er greitt, dei er vel omtrent like dårlege til å kommunisere: «Du har strukket mit sprog / der er intet at læse, du' en lukket bog».

Andre og siste vers i låten sluttar med den avviste eg-personens totale resignasjon: «Tak, det er forkert, du har ret / fed følelse — fedt sagt». Denne sarkastiske og prosaiske punchlinen — fedt sagt — vert følgt opp med nokså jamne mellomrom på resten av plata, med «sødt sagt», «sygt sagt» og «usselt sagt».

Dei snakkar og snakkar, men ingen kjem nokon veg på denne plata. Ting vert sagt, og derfor øydelagt. Men kva seier Benjamin, rapparen, sjølv — eigentleg? I sum seier han lite, men på ein dragande måte, som den nihilisten han framstår som.

Eg las nyleg eit intervju med den amerikanske litteraturprofessoren Harold Bloom i den danske avisa Weekendavisen. Han er svært oppteken av Shakespeare, og meiner at Shakespeare er den totale nihilist og den viktigaste inspirasjonen til Friedrich Nietzsche. Så siterer Bloom den tyske filosofen slik: «Det, som vi kan finde ord for, er allerede dødt i vores hjerter. Der er altid en form for foragt i det at tale.»

Som Benjamin rappar i låten «Du har aldrig savnet nogen»:

Sikke en masse ord / jagten på de sikre ting, sikke noget lort

Sejt sagt.