Realistisk fred

AFGHANISTAN: Politikk basert på ynskjetenking er ikkje ynskeleg politikk. På den eine sida i Afghanistan-debatten får idealistar på venstresida sterk kritikk. Hent soldatene hjem, ja vel, men realiteten er at det ikkje finst nokon snarveg til fred og demokratisk utvikling i Afghanistan. På den andre sida, er kritikaranes oppskrift for Afghanistan, ein variant av den politikken som er prøvd i Irak. Det er jo òg ei form for ynskjetenking.

Eg identifiserer meg sjølv med venstresida og er medlem av partiet SV. Likefullt meiner eg at delar av kritikken mot venstresida i Afghanistan-debatten er rett. Janne Haaland Matlary (Dagbladet 16/11) har kritisert SV for å oversjå at når Noreg sender soldatar som det er sannsynleg vil hamne i krigshandlingar, lar det seg berre forsvare med tryggingspolitiske grunnar. Dette poenget kan ikkje avfeiast som eit kristenkonservativt brøl, slik SVs dyktige, forsvarspolitiske talsmann Bjørn Jacobsen gjer. Vi er i Afghanistan primært av tryggingspolitiske grunnar, men vi gjer tryggingspolitikken sivilisert ved å følgje han opp med sivil og humanitær innsats.

Aslak Nore (24/11) og Aage Borchgrevink (29/11) peiker i Dagbladet på ein meir alvorleg og gjennomgåande veikskap i deler av venstresidas haldning til militære konfliktar. Dei spør: Har ikkje dei som krev at soldatane vert trekte ut, ei moralsk plikt til å tenkje igjennom kva det vil føre til? Dersom alle styrkane på kort sikt vart trekte ut av Afghanistan, var vegen open for Taliban i store deler av landet. Så ville amerikanske bombefly nå og då bombe i «teorroristområde» med store sivile tap. Kva for tankar Erling Borgen og aksjonsgruppa Hent soldatene hjem har om dette, får vi rett og slett aldri vite (slik vi aldri fekk vite korleis venstreidealismen ville stoppe myrderia til Milosevic på Balkan). I Boye Ullmann og Erling Borgens svarinnlegg (1/12) til Borchgrevink gjer dei eit stort nummer av at Borchgrevink er rådgjevar for Helsingforskomiteen, dei meiner at han difor ikkje burde skrive som han gjer. Som om det vedkom saka. Ein lyt spørje: Skal Erling Borgen, av alle i dette landet, gå i spissen for å innskrenke tilsettes ytringsrett? I staden for utanomsnakk, burde han saman med Ullmann snart svare på spørsmålet fleire har stilt dei. Korleis vurderer dei situasjonen for afghanarane om alle dei norske og utanlandske soldatane no vart henta heim før ein eventuell FN-styrke er på plass?

Har dei som presenterer den kalde og presise realpolitiske analysen rett, då? Nei, saka er jo at også kritikarane av venstresida baserer seg på ynskjetenking. Tanken om at sterkt militært nærvær, bygging av infrastruktur og sivil innsats no byggjer eit liberalt demokrati i Afghanistan, liknar til forveksling Bush-administrasjonens grand design for Irak og Midtausten. Men den store vestlege demokratiplanen kan ikkje med eit trylleslag innførast så lenge samfunnsmedlemmene kjenner si sterkaste tilhøyrsle til eit kollektiv, ein stamme, storfamilie, o.l. Det er annleis å byggje demokratiet i eit stammesamfunn som Afghanistan enn i eit land med borgarar med primær lojalitet til nasjonalstaten. Både Fredrik Barth og Knut S. Vikør, to av våre fremste kjennarar på området, seier det like sterkt: Det er knapt nok mogleg å tenkje seg ein realistisk fred i Afghanistan utan i første omgang maktbalansering mellom gruppene. Difor er den einaste løysinga at det kjem i gang fredsforhandlingar som inkluderer deler av det som vert kalla Taliban. Internasjonale styrkar, helst FN, må skape ei trygg ramme rundt forhandlingane. Og kven andre enn dei utskjelte idealistane i SV er det som går inn for det?

Internt på venstresida skjer det ei arbeidsdeling mellom to fløyer som ofte hamnar i strid. Den eine fløya er kompromisslaus, ho krev dei ideelle løysingane. Den andre fløya prøver å tilpasse den ideelle fordringa til det som er råd å få til. Kritikarane av venstresida har eit anna problem, i tillegg til den forma for ynskjetenking dei driv; dei risikerer å skylle sine eigne ideal ut med badevatnet. Då kan den venstreidealismen som har bakkekontakt – og ei oppskrift for realistisk fred – vere eit godt alternativ.