Religionspolitiske retrettar

I løpet av nokre korte veker gjorde regjeringa heilomvending i tre religionsrelaterte saker: blasfemilova, spørsmålet om hijab i politiet, og statsstøtta til barne- og ungdomsorganisasjonane. Dei tre sakene har avslørt sviktande dømmekraft og påfallande inkonsekvens i måten regjeringa handterer religionspolitiske saker på.

Felles for dei tre sakene var også at dei kvervla opp polemisk infiserte diskusjonar om svære spørsmål som religionsfridom, religionskritikk og «islamisering». Tilsvarande vanskeleg blei det å ta konkret stilling i dei aktuelle sakene – utan å bli tatt til inntekt for noko anna og meir.

Blasfemisaka var den enklaste å ta stilling til. Bakgrunnen for lovforslaget var som kjent eit bestemt parti sitt ønskje om å vise musklar i regjeringssamarbeidet. Problemet var at Senterpartiet ikkje forstod at sjølv kristenfolket har gitt opp blasfemiparagrafen. Dei to andre regjeringspartia meinte openbert at den noverande rasismeparagrafen er tilstrekkeleg, med det vernet den gir til folk blir utsett for hatefulle ytringar på grunn av etnisitet, religion eller seksuell orientering. Likevel måtte det folkeleg mobilisering til før regjeringa innsåg den politiske dårskapen i å prøve å vekkje til live ei blasfemilovgiving som ingen (heller ikkje muslimane) hadde bedt om.

Sjølv valde eg likevel å ikkje skrive under oppropet mot forslaget, endå eg var einig i oppropsteksten. Kvifor? Fordi eg registrerte at fleire av dei som fronta oppropet, var kjende faneførarar i den pågåande kulturkrigen mot islam og muslimar. Burde det ikkje vere eit tankekors at liberale intellektuelle så lett allierer seg med nykonservative frontkjemparar (og kristenfundamentalistar, jf. karikatursaka), med fare for at det nødvendige forsvaret av religionskritikken blir overdøyvd av ordkrigen mot islam?

Artikkelen fortsetter under annonsen

I spørsmålet om hijab til politiuniforma var det langt fleire tvilarar enn i blasfemisaka. Men same kva ein måtte meine om det konkrete uniformspørsmålet, er det vanskeleg å forklare dei sterke reaksjonane som kom utan å ta omsyn til andre forhold: sekulære borgarar sin motvilje mot religiøse symbol; den utbreidde skepsisen til islam; og førestillinga om at hijaben er ei religiøs fanesak.

Utgangpunktet for hijab-saka var langt meir uskuldig, nemleg eit spørsmål frå ei Rogalands-kvinne om ho kunne bere hijab dersom ho utdanna seg til politi. Det var definitivt ikkje hennar skuld at dette var gjort til ei islamsk kampsak, i staden for eit spørsmål om individuell tilrettelegging. Eg meiner også at Islamsk Råd valde feil argumentasjon då dei hevda at hijab er ei religiøs plikt. Staten verken kan eller bør ta stilling til om hijab er obligatorisk innanfor islam. Derimot burde det vere fullt mogeleg å opne for hijab til politiuniforma dersom ein tok det som eit spørsmål om individuell tilrettelegging, for dei som i samsvar med eigne overtydingar ønskjer å tene staten med skaut.

Men i staden for å stå fast ved sitt forsett om å vere like imøtekomande overfor religiøse behov i politiet som ein har vore i Forsvaret, valde regjeringa den feige vegen ut då motstanden kom. Dels i frykt for veljarlekkasje til FrP (må ein tru), vart forslaget trekt.

Den tredje saka har vore mindre synleg i media men vart straks føremål for kampanjejournalistikk frå Vårt Land si side. Utgangspunktet var at eit statleg fordelingsutval ville ta frå Frelsesarmeens Barn og Unge statsstøtta, fordi homofilt sambuande ikkje kan få dei høgste leiarverva i organisasjonen. Dette er i strid med forskriftene for medlemsstøtta til barne- og ungdomsorganisasjonane, som føreset lik tilgong til alle typar leiarverv utan omsyn til kjønn eller seksuell orientering.

Frå dei religiøse organisasjonane si side vart saka straks gjort til eit spørsmål om religionsfridom, i eit unisont protestrop mot statleg kontroll av religionsutøvinga i samfunna. Forsøket på å straffe nettopp Frelsesarmeen verka då også nokså vilkårleg, sidan ei rekkje andre religiøse ungdomsorganisasjonar har tilsvarande reglar og Frelsesarmeen openbert er ikkje den organisasjonen som har den strengaste praksisen. Bortfall av statsstøtta ville dessutan først og fremst ha råka barn og unge som nyt godt av armeens solidaritetsarbeid.

Det var såleis gode grunnar for regjeringa sin (annonserte) retrett. Den måten dei religiøse organisasjonane, Vårt Land og KrF argumenterte mot forslaget, var likevel høgst problematisk. Underteksten syntest å vere at ein i religionsfridommen sitt namn kan gjere akkurat kva ein vil, og likevel få statsstøtte. Slik kan det rimelegvis ikkje vere. Til alle offentlege støtteordningar høyrer det bestemte vilkår. Spørsmålet er kva vilkår staten skal setje og korleis omsynet til religionsfridommen skal vektast mot andre og like tungtvegande omsyn, som ikkje-diskriminering av homofile eller kvinner. Det siste er staten i kraft av FN sin kvinnekonvensjon forplikta til aktivt å motarbeide, også i organisasjonslivet. Men i staden for å formulere ein konsistent politikk, festar byråkratiet eit tilfeldig grep – før regjeringa nok ein gong kastar korta og bles av heile diskusjonen om forholdet mellom religionsfridom og homofile sine rettar.

Fellesnemnaren for dei tre sakene synest å vere at ulike departement (eller regjeringspartnarar) pønskar ut sin eigen politikk på religionsfeltet, før regjeringa – dersom den folkelege motstanden eller frykta for dei politiske konkurrentane bli for stor – avlyser einkvar religionspolitisk refleksjon. Resultatet ein inkonsekvent religionspolitikk der regjeringa nektar muslimske kvinner å bruke sin religionsfridom til å tene staten med hijab – men samtidig lar religiøse organisasjonar få definere sin religionsfridom akkurat som dei vil utan at det får konsekvensar for statsstøtta. Legg ein til blasfemisaka, kan ein undre seg på om regjeringa i det heile har evne og vilje til å tenkje og handle prinsipielt i religionspolitikken. Kven har mot til å ta ansvar?