Rettferd først

STEINAR LEM

, Framtiden i våre hender, meiner forbrukarar i vest har for mykje handlefridom, bokstavleg tala, -i følgje Lem skjer det eit overforbruk i nord (Dagbladet 17. mars). Han kritiserer samstundes forfattaren Noreena Hertz når ho i ei ny bok slår til lyd for at sør må få betre tilgong til industriproduksjon retta mot verdsmarknaden.

Lem peikar med rette på feilaktige forenklingar i globaliseringsdebatten. Like fullt meiner eg det er to veikskapar i argumenta hans. For det første fokuserer han for mykje på individas private forbruk i staden for på dei institusjonane som regulerer handel og forbruk. For det andre synest han å undervurdere kva rettferd inneber. Å kritisere korleis vestlege forbrukarar bruker handlefridomen vert fort moralisme i staden for politikk. Politikk handlar om korleis lover og reguleringar, institusjonane, bør verke og faktisk verkar. Kamp for både miljø og for meir global rettferd dreier seg ikkje om å få naboen til å handle mindre eller køyre mindre bil. Den dreier seg om å etablere lover og reglar som hindrar at varer produserte på ein illegitim eller for forureinande måte, vert del av butikkhyllene.

VIDARE

er det avgjerande å skilje krav om rettferd frå alskens andre gode og viktige krav. For rettferd kjem først. Det er mogleg det vert for mykje forureining om sør får meir eksportindustri. Men miljøproblema i dag følgjer av den reguleringa som har gitt nord så mange privilegium frå det felles globale økonomiske systemet, og kan ikkje brukast som argument mot sørs rettferdskrav. Det same gjeld til dømes også i debatten om marknadstilgong for sørs landbruksprodukt.

På same viset som når det gjeld globale rettferdskrav, er også effektiv miljøpolitikk avhengig av meir kosmopolitikk, - det vil seie av reguleringa til demokratisk samansette globale politiske institusjonar. Difor er forslaga til Noreena Hertz viktige både for miljørørsla og for den globale rettferdsrørsla.