Underhaldande persisk klassiker

Etter sju hundre og femti år, nå på norsk!

BOK: Evner du ikke å vise medynk med andres sorg, fortjener du ikke å bli kalt menneske. Desse orda står skrivne over inngangen til FN-bygningen i New York. I år er boka dei er henta frå, komen ut i norsk språkdrakt. Omsetjaren er Nina Zandjani, cand. philol. frå Universitetet i Oslo. Siste eg skreiv om henne var i samanheng med den utruleg vakre diktsamlinga «I følge med vinden» av Abbas Kiarostami som ho gjendikta saman med Arne Ruste.

Underhaldande

«Rosenhagen» er eit svært spesielt verk innanfor persisk litteratur. Det er eit av desse få litterære verka i verdslitteraturen som ber i seg arv av filosofi, livskunst og moral. Boka er ein klassikar som har vore nytta innanfor eit geografisk område som strekkje frå Balkan i Europa heilt til India i Asia. Også tidsmessig har verket hatt stor utstrekning, då «Rosenhagen» har vore skulebok i over fem hundre år.

Livsvisdom

Boka er sett saman av små forteljingar som skifter med vers. Essensen i dei ulike forteljingane er oftast av moralsk og livsfilosofisk karakter, men dei kan òg ha humor og vera gripande og underhaldande å lesa. Her er eit døme:«En mann lå beruset og sov langs en vei og hadde mistet viljens tømmer ut av sine hender. En from mann gikk forbi og betraktet den avskyelige tilstanden han var i. Da løftet den unge hodet fra beruselsens søvn og sa: «De som når de går forbi tomt prat, fortsetter med verdighet.» (Sitat frå Koranen, sure 25, vers 72). Når du ser en som synder,Vær overbærende og mild.Om du anser det jeg gjør som nedrig,hvorfor går du ikke bare stolt forbi?» Litt pirk om språk og oppsett: Eg ville knapt nytta ordet «langs» om ein som ligg stille og søv ved vegen, og det er også litt inkonsekvent å ha versal i byrjinga av andre linja i første kuplett her. Men dette er småting i ei svær og omfattande bok, som altså har kome på norsk 749 år etter at ho var ferdig! All æra til Solum for denne satsinga. Så vidt eg er i stand til å sjå, er det lite å pirke på og mykje å gleda og undra seg over.

Elefantførar

Forfattaren, sjeik Sa\'di frå Shiraz levde frå 1210 til 1290 og var ein vidfaren og lærd mann. Han studerte lenge ved den islamske høgskulen i Bagdad. Men han hadde òg erfaring som elefantførar i Egypt og slave hjå korsfararar. Boka er full av forteljingar som han har frå alle sine reiser, men alt er nok ikkje like sant: «Den som har sett verden, forteller mange løgner» skriv han ein stad. Det kan ofte vera ei ganske røff form i desse moralske visdomsstykka, som då ein konge vert forstyrra frå å nyta båtlivet av ein slave som ikkje er van med å vera i båt og klagar si naud. Ein filosof seier då til kongen at han kan roa slaven ned. Filosofen får slaven kasta i sjøen, og etter at slaven har vore under vatn nokre gonger, vert han dregen opp att etter håret, og får koma om bord att. Då er han heilt roleg:For huriene i paradis er skjærsilden helvete.Spør du helvetes beboere, er skjærsilden paradis.

Komplett versjon

Verket er delt inn i åtte bøker, med titlar som «Om taushetens fordeler», «Om virkningene av oppdragelse» og «Om regler for samtale og samvær». Eg kjenner ikkje til at boka finst på noko anna skandinavisk språk, sjølv om ho er omsett til ei lang rekkje andre språk etter at ho først kom på fransk i 1634. Den norske versjonen er komplett og utan omskrivingar og forsynt med naudsynte ordforklaringar. Ved å lesa boka kan ein få meir forståing for muslimsk tankegods, og ein kan også få mang ein tanke som kan sviva vidare i ein og få ein til så slå opp i denne merkverdige boka på ny.