FOTO: Privat
FOTO: PrivatVis mer

Vi som køyrer sakte

Ingen barn overlevde påkøyrsel i Barstadvik på søndag. Ingen. Men far veit best.

Bildet som følger denne teksta er det dottera mi som har tatt ein stad før Barstadvik. Eg ba ho om å dokumentere eit trist faktum. Eg ligg alltid fremst i bilkøa. Det er ikkje fordi eg er den som køyrer raskast. Tvert om. Eg køyrer sakte. Eg held fartsgrensa, men likevel for sakte.

Kjetil Aarseth. Foto: Privat
Kjetil Aarseth. Foto: Privat Vis mer

Før bildet vart tatt har eg mellom anna blitt forbikjørt av ein bil på veg til Solevågen fergekai. Forbikjøringa er av den hasardiøse sorten. Forbikøyraren kjem seg om bord på ferga nokre sekund før meg. Ut av bilen ramlar fotballjenter frå ei bygd i Sogn og Fjordane. Eg undrar meg over at sjåføren – sikkert faren til ein av dei – tek slike sjansar. På draktene står namnet på idrettslaget, ein lokal sponsor, «Mari» og «Matea» og slikt. Far veit best, enten det gjeld lagoppstillingar eller kor fort ein kan tillate seg å køyre.

Sjølv om eg ikkje er først på ferga er eg først av. Fergemannskapa har sin eigen logikk. Først av, men før minuttet er omme susar dei to første bilane forbi meg. Eg passar på å halde fartsgrensa og ligg litt over det som viser på speedometeret. GPS´en viser fasiten. 80 kilometer i timen. 70 kilometer i timen. 60. Forbi Barstadvik er det 50-sone. Og fartsdump. Dumpen er ein vits for moderne bilar og dei som har køyrt før meg passerer nok i nærare 70. Men ikkje raskare, då kan ein skade bilen. Der går grensa.

Vegmyndigheitene brukar statistikkar flittig, ingeniørar berekner vegstandard, sikt og bremselengder. Dei studerer lokale forhold. Her er det ein skule. Her kan det bli sleip veg om elva under brua har vokse seg stor. Her er den einaste staden ein gardbrukar kan køyre ut på vegen med traktoren sin. Så settast fartsgrensa. Faren til Mari eller Matea, ein salgskonsulent frå Volda eller ein rånar frå Ørsta veit likevel best.

Gjennom Barstadvik sentrum er det 50-sone. Eg syns det eigentleg er for høg fart. Statens Vegvesen sine tal viser at i 50 kilometer i timen døyr i snitt 60 prosent av påkøyrde fotgjengarar. I 30-sona døyr "berre" 15%. I 60 kilometer i timen døyr 80%. I 70 kilometer i timen døyr i snitt alle. Alle. Eg trur ikkje eg overdriv at eg seier at snittfarta gjennom Barstadvik nærmar seg 70 kilometer i timen. Det barnet som neste gong blir påkøyrd i Barstadvika av ein snittbilist døyr. Dei 100 neste også. Eller kanskje ein overlever. Eit mirakel. Krasj mellom bilar gir bedre odds, men køyrer ein godt over 90 kilometer i timen – som er blitt den nye normalen i norske 80-soner – så er det særs få som overlever ein frontkollisjon.

Politikarar må på bana for å få ned fartsgrensene der mjuke trafikantar ferdast. Politiet må få midlar til å drive førebygging og bøtelegge. 1500 kilo bil i stål og glas. Eit barn, ein liten kropp og ei framtid. Kva prioriterer vi?

Eg køyrer vidare. Jenny på åtte år sit i baksetet og ser på Netflix eller noko. Likeglad og optimistisk, ukjend med dei tunge tankane til faren som allereie grublar på ei ny tekst han skal skrive. Denne. Mellom Barstadvik og Vartdal ligg dei få bilane som ikkje har køyrt forbi meg tett på. Dei tenkjer vel sitt. Søndagstur. Sikkert ein gammal gubbe. Kjerring. Eg er 44 år gammal og held fartsgrensa.

Vi nærmar oss Vartdal. No køyrer fleire forbi. No kjem også faren og fotballjentene i godt driv. På vegen rett ovanfor der mora mi vaks opp er der ein slakk bakke, men nok til å miste sikta framover. Der køyrer han forbi. Igjen: Om nokon kom andre vegen i samme fart så ville det endt med meir måltal for Vegvesenet, minnesider på Facebook og annonser i lokalavisa.

Vår umistelige Matea, f. 2004. Gravferda finn stad 02. mai. Alle er velkomen til å delta.

Fullsatt kyrkje. Tomme hjarter.

Vartdal. Her har eg hundrevis av slektningar og kjenningar som prøver å leve det gode liv, heile tida med vissa om at alt kan endre seg på vegen som delar bygda i to.

Ved Berg og før Flåskjær er der berre to bilar att bak meg. Sikkert nokre gamle gubbar. Kjerringar. Søndagskøyrarar. Dei også.

I ei bedrift eg jobba i for nokre år sidan fekk eg «Mann med hatt-prisen» på sommarfesten. Medarbeidarane køyrde som regel forbi meg på veg til jobb. Då som no held eg fartsgrensa. Slik blir ein underhaldningsinnslag når medarbeidarar møtes. Det er altså noko djupt umaskulint og latterleg å følge lova og fartsgrensene. Ekte menn er Steve McQueen som hoppar med bil ned bakkane i San Fransisco. Eller faren til ein midtbanespelar på J2004.

Vi nærmar oss Ørsta der vi skal besøke foreldra mine. På Håvoll attmed fotgjengarfeltet ved barneskulen har nokon hengt opp ein refleksvest på ein stol. Eg ser føre meg ei mor eller ein far på Håvoll som kvar dag kvir seg for å sende borna åleine til skulen. Over vegen. Ein refleksvest skal lure bilførarane til å tru at der står ein politimann eller noko. Slik at dei kanskje slakkar ned. Kanskje dei då held fartsgrensa på 60 kilometer i timen. Berre 80% risiko for å bli drept om ein blir påkjørt då. Berre.

Så er eg framme i Ørsta sentrum. Fotballjentene frå Sogn og Fjordane har truleg nettopp passert Rystefeltet. Dei har spart rundt to minutt. Prisen? Dei har fått betydeleg dårlegare odds for å overleve dagen. Og bedre odds for å lukkast med å ta livet av andre. Dei har bråka meir. Dei har slitt meir på vegbana. Dei har brukt meir drivstoff eller batteri. Dei har gjort slektningane mine på Vartdal urolege. Mari og Matea har sett ein far bryte lova. To minutt. Var det verdt det?