Vri om tennings- nøkkelen for eit bildikt!

Dikt om dei galne på den rette måten

BOK: I si førre diktsamling, «Det andre rommet», skildra Vaage ein sauebonde som var noko utanfor samfunnet vårt, men som stod i ein tettare samanheng til tradisjonar og det økologiske systemet enn mange. Vaage løfta då lesaren inn i dette samspelet på ein overtydande måte med poesiens magiske grep og har vist ei stor evne både til å peika inn mot mørke og irrasjonelle område i menneskesinnet, og til å skriva seg inn mot dette med ei språkkjensle som imponerer.

Talande tittel

I den nye boka, finst det nokre dikt, som «Bekken om kvelden», som spelar på tonar me kjennar att frå den førre samlinga. Denne siste samlinga ber den talande tittelen «Utanfor institusjonen», og fekk meg straks til å tenkja på ein kamerat eg hadde i tidleg vaksen alder.

Då me skildest for mange år sidan, sa han med tyngde: «Kva du enn gjer, så hald deg utanfor institusjonane!» Boka startar likevel opp med nokre dikt som ser ut til å handla om folk som er innanfor institusjonane, sjølv om dei samstundes er utanfor mangt og mykje. Ein gammal diktar som dikterte «ein salme/til den kvite veggen/bak dei blå druene», og som trudde «smerte og åkerbruk/var det same». Her er òg ein far som «har blitt ein annan», som er «eit skrukket barn, nyfødd»for lenge sidan», og som me anar kan vera ein far som går i barndommen, som det heiter, eller på anna vis er utan moglegheit til å kommunisera på vanleg vis.

I det heile er dikta gjennom heile boka opne for tolkingar i mange retningar. Eit nytt barn vert fødd, og «den mjuke foten påverka tyngdekrafta» står det i eit sterkt og vakkert fødselsdikt. Eit dikt om ein hund med tre augo står som eit jærteikn før «dei galne» dukkar opp i eit eventyr av eit dikt kalla «Oppfostring». Som ein flokk med alvar inntek dei huset, og gjer alt i stand for den som er eg: «Lynraskt sydde dei dagane saman» og «Det dei sa var ikkje ord/Orda deira var kjøt». Etter kvart vert det klarare at «dei galne» også er reelle skapnadar, menneske som høyrer heime for ei tid, kort eller lenge, på ein institusjon i nærleiken. Eit sjeldan og innsiktsfullt dikt om heimkoma deira, er eit høgdepunkt i boka. Me opplever her korleis det er å koma attende til heimbygda, når eldtunger ikkje lenger heng ned frå himmelen, og ein ikkje lenger møter «slike som ikkje finst/ langs vegen.»

Levande og ustyrlig

Heile boka er prega av forfattaren si sikre skrivehand, eit språk som på sitt konkrete vis får landskap og kjensle, spørsmål og svar til å oppstå og forvitra framfor augo våre. Ein poesi som er levande og ustryleg, og får oss til å lesa vidare fordi det er spennande. Dikta om dei galne er skrivne med ein smittande energi og ei språkføring som gjer at me vil finna ut kvar dette ber hen, «Dei prøver så godt dei kan å vera friske att» Og «Tida er den beste psykiater» fangar inn noko av tonen her. Det aller siste diktet verkar unødvendig, nett som ei linje sist i eit dikt ofte prøver å oppsummera der som alt er sagt.

Kjærleiksdiktet «Du kom» er enkelt og liketil med urgamle symbol «Du hadde ein nøkkel som /du låste opp huset mitt med/Skoa sette du frå deg/i hjarta mitt» og er eit døme på at denne boka handlar også om kjærleikens kår. Her kunne poeten kanskje vore endå meir konkret i skapinga av kjærleikens rom. Boka er ikkje prega av den same klare konsentrasjonen som i «Det andre rommet», ettersom det til dømes midt i galenskapen kjem eit uvanleg og velskrive dikt i 15 delar om ein biltur. Ein tur som både er konkret og til tider evolusjonær, mytisk, visjonær og surrealistisk.

«Eg vrei på tenningsnøkkelen og barndommen var over» er ei fabelaktig setning som sjølv ein som meg som aldri har køyrt ein bil, forstår.

Bilturen tok av og «skremde opp dansegolv etter dansegolv, dauve av elektrisk musikk, medan tome flaskar trilla over bilbotnen.»

Ei diktsamling om galenskap, bilar og kjærleik må vel ha appell?