DEBATT

Klimapolitikk:

No må gassen i bånn

No skal Noreg kutte utsleppa med 55 prosent innan 2030. Det er heilt enorme kutt. At utsleppa gjekk ned med stakkarslege 0,3 prosent i 2021, seier sitt om kor stor denne oppgåva er.

TØRKE: Sommaren har vist korleis passivitet frå generasjonar med politikarar kan gi meir av massive hetebølger, med tørke og matmangel, skriv kronikkforfattaren. Her frå Stegarosfjorden på Hardangervidda. Store sandbanker er synlege fordi det er lite vann. Foto: Ørn E. Borgen / NTB
TØRKE: Sommaren har vist korleis passivitet frå generasjonar med politikarar kan gi meir av massive hetebølger, med tørke og matmangel, skriv kronikkforfattaren. Her frå Stegarosfjorden på Hardangervidda. Store sandbanker er synlege fordi det er lite vann. Foto: Ørn E. Borgen / NTB Vis mer
Eksterne kommentarer: Dette er en debattartikkel. Analyse og standpunkt er skribentens egen.
Publisert
Sist oppdatert

Den tradisjonelle måten å drive politikk på duger ikkje i møte med klimaendringane. Tempoet og risikoviljen må opp.

Me har gjort det komfortabelt for politikarar som sit stille i båten, og risikabelt for politikarar som vil ta større grep. Det er skummelt no når me skal løyse klimaendringane.

TIKTOK: Durek Verrett slettet en Tiktok-sketsj hvor prinsesse Märtha Louise blir «angrepet». Video: @ShamanDurek / Tiktok Vis mer

Vårt politiske system er ikkje alltid er rigga for akutte grep. Som politisk rådgivar for SV i nesten ti år blei det ganske tydeleg etter kvart at ting tar tid. Me har offentlege utredningar som går over år og fører til stortingsmeldingar, som så blir behandla i Stortinget. Der kjem det vedtak, som regjeringa så skal følge opp, og det kan også ta årevis.

Avgjerder blir greia ut på grundige vis, både av embetsverk og andre. Me har Riksrevisjonen som kontrollerer det offentlege, og kontroll- og konstitusjonskomiteen som ettergår regjeringa, av og til med krevjande høyringar. Og me har ei kritisk presse som følger med på kor pengane går og om partia gjer som dei har lova.

Dette er solide styringsverktøy som har bidratt til gode avgjerder og stabilitet. Og ofte er dette til det gode for alle. Men systemet kan også gi overforsiktige politikarar og stoppe naudsynte politiske grep når me har dårleg tid.

For du blir ikkje innkalt på høyring i kontroll- og konstitusjonskomiteen eller på grill-show i politisk kvarter om du har vokta dine ord og prioritert å flikke på systemet framfor å ta store grep. Men om du vil gjennomføre ein stor reform, må du fyrst vinne diskusjonar med embetsverk, regjeringskollegium og Storting, samtidig som du vil bli pusha utanfrå frå både motstandarar og tilhengarar som meiner ting tar for lang tid.

Det blir fort veldig lett å berre utrede eit forslag ein gong til før ein bestemmer seg endeleg.

Under corona klarte ein å bryte ut av faste vanar og ta raskare avgjerder, fordi det var ein krisesituasjon. Alle forstod at ikkje alle avgjerder ville vere perfekte, fordi det viktigaste var å handle. Den handlekrafta må me ta med oss i møte med klimaendringane også.

For no har me ei ny verkelegheit. Den største faren me står overfor som fellesskap er at me blir for passive i møte med klimaendringane. Sommaren har vist korleis passivitet frå generasjonar med politikarar kan gi meir av massive hetebølger, med tørke og matmangel. Hausten vil nok vise oss regn, flom og stormar.

Klimaforskarane seier at dette fort vekk kan vere den kaldaste sommaren på lenge, for meir varme vil kome. Me treng altså meir akutt handling. Me treng å innføre masse ny teknologi, legge til rette for at folk kan leve meir miljøvenleg og ta fleire modige grep retta mot dei indusatriane som forureinar mest.

I denne situasjonen kan ikkje dei folkevalte kunne ha perfekt informasjon om alle konsekvensar av alle grep i alle dei tiltaka som må på plass no. Det vil kome uventa utfall, og justeringar må bli gjort undervegs. Berørte grupper må få kompensasjon, og tiltaka må vere mest mogleg sosialt rettferdige.

Men tiltaka må kome no, og dei kjem til å ha ulemper knytta til seg. For tidsvindauget er kort. Då må forståinga for at ikkje alt blir perfekt også auke.

Nokre av dei mest vellukka reformene i nyare tid kom fordi det var modige politikarar som gjekk foran og turte å satse. Barnehagereforma som sikra alle barn rett til barnehageplass er eit eksempel. SVs partileiar Kristin Halvorsen blei ofte utfordra undervegs på om ho ville klare å oppfylle løfta på tid. Det var mange tøffe debattar og interne rundar for å få det til, som ho fortel om i sjølvbiografien sin.

Men det er også ei av dei sakene som verkeleg står igjen etter den raudgrøne regjeringa som har gjort Noreg langt betre. Me er mange som er glade for at nokon turte å vere modig og legge sine krefter inn for å få dette til.

Røykelova er eit heilt anna eksempel. Det var frykteleg upopulært og krevjande, men ettertida takkar helseminister Dagfinn Høybråten som stod i det og kjempa forslaget gjennom.

No skal Noreg kutte utsleppa med 55 prosent innan 2030. Det er heilt enorme kutt. At utsleppa gjekk ned med stakkarslege 0,3 prosent i 2021, seier sitt om kor stor denne oppgåva er. Jo fortare me får kutta mykje, jo mindre overveldande vil dei resterande kutta me må gjere framover vere.

Ein av regjeringas planar for å få dette til er å innføre eit klimabudsjett. Det er bra. Samtidig er det krevjande å få på plass eit godt system for teljing og måling av utslepp som oppfyller krav til god måling og kontroll på eit år.

Tida det tar å få på plass eit godt målesystem kan ikkje bli eit hinder for å trøkke til på utsleppskutta me veit vil monne allereie no, sjølv om me ikkje kan talfeste effekten på millimeteren. Om me ventar med å innføre tiltaka til målesystemet er perfekt, vil me aldri klare oppgåva som står foran oss.

Også me veljarar må omstille hovuda våre i møte med klimaendringane. Debatten bør vris frå å ikkje berre å handle om å vere for eller mot ulike klimatiltak, men om at reknestykket skal gå opp. Og om du er mot eit effektivt klimatiltak, korleis vil du kutte tilsvarande?

Om det premisset ligg til grunn, kan me kome over i ein debatt der alle må ha ein plan for korleis dei skal kutte utslepp. Og ser ein på verda rundt oss desse sommardagane i 2022, er det ingen tvil om at det er dit me må.

Me må berre få til å kutte nok utslepp til å nå klimamåla våre.

Skrive til oss? Send innlegg her

Tekstlengde:

  • Kronikk: 5000 tegn
  • Hovedinnlegg: 3600 tegn
  • Underinnlegg: 2800 tegn

Vi bryr oss om ditt personvern

Dagbladet er en del av Aller Media, som er ansvarlig for dine data. Vi bruker dataene til å forbedre og tilpasse tjenestene, tilbudene og annonsene våre.

Vil du vite mer om hvordan du kan endre dine innstillinger, gå til personverninnstillinger

Les mer